Давлат театрларида саҳналаштириладиган саҳна асарларини яратиш бўйича давлат буюртмаси қандай шакллантирилади?

Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари муҳокамаси порталида Вазирлар Маҳкамасининг “Давлат театрларида саҳналаштириладиган саҳна асарларини яратиш бўйича давлат буюртмасини шакллантириш тартиби тўғрисида Низомни тасдиқлаш ҳақида”ги қарори лойиҳаси жойлаштирилди.

Низомга кўра, давлат театрларида саҳна асарларни саҳналаштириш учун давлат буюртмасини бериш марказий Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги томонидан ва ҳудудий Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ҳокимликлари томонидан бериладиган маблағлар асосида икки турга бўлинади.

Саҳна асарларини саҳналаштириш учун давлат буюртмасини бериш Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги ҳузурида ташкил этилган марказий Кенгаш ва Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ҳокимликлари ҳузурида ташкил этилган ҳудудий Кенгаш хулосасига кўра амалга оширилади.

Белгилаб қўйилишича, давлат буюртмаларидан ташқари турли ташкилот ва идоралар ҳамда тижорат ёки нотижорат жамғармалар томонидан ҳам театрларга янги саҳна асарларни саҳналаштириш учун буюртма берилиши мумкин.

Барча давлат буюртмалари асосида саҳналаштирилаётган янги саҳна асарларнинг саҳнавий талқини, долзарблиги, савияси ҳамда иқтисодий томонлари Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги ҳузурида ташкил этилган марказий Кенгаш томонидан ўрганилади, мувофиқлаштирилади шунингдек, ўрнатилган тартибда расмийлаштирилишига кўмак берилади.

Кенгашнинг мақсадлари қуйидагилардан иборат:

театр санъати маънавият ва маърифатни юксалтиришнинг асосий воситаларидан бири эканлигини назарда тутиб, жойларда бу санъат тури ривожи билан боғлиқ ижодий-ишлаб чиқариш ва ташкилий ишларини изчил амалга ошириш;

театр жамоалари, режиссёрлар, драматурглар, бастакорлар, рассомлар ва балетмейстерларга долзарб мавзуларда янги замонавий мавзудаги асарлар саҳналаштирилишига яқиндан ёрдам бериш;

халқимизнинг бой маънавий дунёси, маданий мероси, миллий ва умумбашарий қадриятларимизга эҳтиром туйғуларини мадҳ этувчи, истиқлолни улуғловчи ёрқин саҳна асарлари саҳналаштирилишига кўмаклашиш.

Қуйидагилар Кенгашнинг асосий вазифалари ҳисобланади:

миллий ва жаҳон мумтоз саҳна асарларини саҳналаштириш орқали халқимиз, аввало ёшларимиз қалбида миллий ғурур, миллий ифтихор туйғуларини шакллантириш, уларни она- Ватанга муҳаббат, умумбашарий қадриятларга ҳурмат, гуманизм ғояларига садоқат каби туйғулар орқали тарбиялаш каби драматургиянинг турли жанрларига хос асарларни саҳналаштириш бўйича тавсиялар бериш;

ватан озодлиги, эркинлик, тинчлик ва фаровонлик йўлида олиб борилган фидокорона курашлар, ижтимоий-иқтисодий, маданий-маърифий жабҳаларда рўй бераётган ислоҳотлар, хусусан, халқимизга хос олийжаноблик, тантилик, бағрикенглик, сабр-қаноат, шукроналик, меҳр-мурувват каби эзгу инсоний фазилатлар тўлақонли ва юқори маҳорат билан акс эттирилган асарларни саҳналаштирилишини қўллаб-қувватлаш.

Давлат буюртмаси асосида янги спектакллар саҳналаштириш учун қуйидаги ҳужжатлар тақдим этилади:

саҳна асар (пьеса) – бир нусхада ҳамда электрон кўринишда;

мустақил театршунос, танқидчи, режиссёр, бастакор ва бошқа ижодкорларнинг асарнинг ғоявий-бадиий қиймати ҳамда маънавий-мафкуравий жиҳатлари борасидаги хулоса (тавсия)лари (эркин шаклда);

янги саҳна асар (пьеса) муаллифи, саҳналаштирувчи режиссёри тўғрисидаги тўлиқ маълумот, асарнинг қисқача мазмуни, саҳналаштирилиши мақсадга мувофиқлиги бўйича асосланган таклиф;

ишлатиладиган материаллар, сони ва баҳоси кўрсатилган декорацияларнинг рангли эскизи;

ишлатиладиган мато, миқдори ва баҳоси кўрсатилган либосларнинг рангли эскизи;

саҳна асарларни саҳналаштириш учун раҳбарлар, бош ҳисобчи, иқтисодий-таҳлил бўлими (агар бўлса) имзоси билан тасдиқланган муқобил равишда харид қилиниши мумкин зарур материаллар, ускуналар, хизматлар иловаси билан харажатлар сметаси лойиҳаси;

ҳужжатлар ҳар чоракнинг дастлабки ойида кўриб чиқилади.

Кенгашга тақдим этиладиган саҳна асар (пьеса)ларда қуйидаги мезонлар ишонарли акс эттирилган бўлиши лозим:

мамлакатимизда эркин демократик жамият барпо этиш учун амалга оширилаётган ислоҳотлар, озодлик, эркинлик, тинчлик ва фаровонлик йўлидаги саъй-ҳаракатлар, ижтимоий-маърифий жабҳаларда рўй бераётган оламшумул ўзгаришлар;

миллатимизга хос олижаноблик, шижоаткорлик, тантилик, бағрикенглик, дўстлик, мурувватлилик фазилатлари, шунингдек, чуқур тарихий илдизларга эга бўлган қадриятларимиз улуғворлиги;

ёшларнинг ҳар томонлама баркамол инсонлар бўлиб улғайишлари, маънавий-маърифий эҳтиёжларини қондиришлари, ватанпарварлик ва халқпарварлик тушунчаларини, умумбашарий ва миллий қадриятлар мазмун-моҳиятини теран эгаллашлари учун хизмат қиладиган ибратли ҳаётий сабоқлар;

она Ватан ва халқ манфаатини ўз манфаатидан устун қўйган, адолат ва эзгуликни мардона ҳимоя қилаётган, ёвузлик ва хиёнатга муросасиз, эътиқоди мутаҳкам, қатъиятли ва ғурури баланд замондошлар образлари;

миллий руҳ ва миллий колорит, зиддиятлар, психологик ҳолатлар ҳаққоний ва тўлақонли акс эттирилган, ижобий ёки салбий қаҳрамонлар ўз қиёфалари билан ажралиб туриши, персонажлар тили жонли ва тўкис бўлиши, сюжет, композицион қурилишда, драматизм ва воқеа-ҳодисалар динамикасида мувозанат сақланган бўлиши;

бой маданий-тарихий меросимиз, халқ оғзаки ижоди (эртаклар, масаллар, достонлар, маталлар, қаҳрамонлик ривоятлари) намуналарига асосланганлиги бўлиши лозим.