Ўзбекистон учун кредит рейтинги нимани англатади?

(Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти томонидан таваккал эҳтимоллиги мавжуд давлатлар рейтингида Ўзбекистоннинг тарихий ривожланиш даври)

Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти Ўзбекистон кредит рейтингини тузишида қуйидагиларни ҳисобга олади:

·        Мамлакатнинг кредит тизими бўйича тарихи;

·        Молиявий аҳвол;

·        Қарзни қоплаш учун зарур бўлган валюта захиралари миқдори;

·        Иқтисодий барқарорлик, унинг барқарор ўсиш суръати.

·        Маъмурий соҳадаги турли қийинчиликларни бартараф этиш;

·        Кредит ресурсларини олишда қулай муҳитга эришиш;

·        Олинган кредитларни суғурталаш харажатларини камайтириш;

·        Узоқ муддатга кредит олиш имконининг пайдо бўлиши.

Бугун Ўзбекистонда ички ва ташқи қарзнинг камлиги, корпоратив қарзларнинг камҳажмлилиги муҳити, шунингдек, арзирли кредит тарихи мавжуд. Чунки давлат қарзларини доим тўлаб борган.

Бундан ташқари, банк ва молия соҳасида ислоҳотлар қилинмоқда, ҳукумат хусусий тадбиркорликни қўллаб-қувватламоқда.

Ушбу жадвалда Ўзбекистоннинг кредит тарихи статистикаси келтирилган. 2019 йил январь ҳолатига кўра, Ўзбекистоннинг ташқи қарзи 17.3 миллиард долларни ташкил этади. Унинг 58 фоизи ҳукуматга тегишлидир.

Гарчи давлат ҳажми катта қисмни ташкил этса-да, жорий йил унинг фақат 0.8 фоизи тўланади. Бу умумий ҳисобда 143.7 миллионга тўғри келади. Кейинги ўн йилликда эса қайтариш мажбуриятлари 1.96 миллиард долларни ташкил этиши кўзда тутилган.

Таҳлилларга кўра, 2019 йилда давлатнинг ташқи қарзи ЯИМнинг 0.45 фоизидан ёки давлат бюджетининг 2 фоизидан ошмаслиги кўзда тутилган. Бу давлатнинг иқтисодий ҳолатини тавсифловчи ижобий кўрсаткич.

Шунингдек, Ўзбекистоннинг ҳар доим қарз мажбуриятини вақтида бажаргани ва қарз қайтармаслик ҳолатлари учрамаганини ҳам эътироф этиш зарур.

2018 йилда Ўзбекистонинг жорий операциялар бўйича баланси салбий кўрсаткичда бўлган. (юқоридаги жадвал) Бироқ мамлакатнинг молиявий салоҳияти иқтисодиётнинг барқарорлигини ушлаб туришга имкон берди.Ўзбекистонда тўпланган захиралар минусдаги балансни ҳам қоплаш учун узоқ муддатли кафил бўла олади.

Айни пайтда давлатнинг олтин-валюта захиралари умумий ҳисобда тахминан 27.0 миллиард АҚШ долларини ташкил қилади.

Бу борада ўртача муддатда салбий балансни бартараф этиш учун истеъмол товарлари, энергия ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари экспортини ошириш ҳам асосий воситалардир. 

Кредит рейтингини яхшилаш Ўзбекистонга қуйидаги имкониятларни бериши мумкин:

-        Маъмурий соҳадаги турли қийинчиликларни бартараф этиш;

-        Кредит ресурсларини олишда қулай муҳитга эришиш;

-        Олинган кредитларни суғурталаш харажатларини камайтириш;

-        Узоқ муддатга кредит олиш имконининг пайдо бўлиши.

Айни дамда Ўзбекистон ушбу тизимни яқин истиқболда яхшилаш мақсадида қуйидаги вазифаларни амалга ошириши керак:

1.    Узоқ муддатли макроиқтисодий барқарорлик, иқтисодий хавфсизликни таъминлайдиган, инфляция содир бўлишининг олдини оладиган «Бюджет қоидалари»ни ишлаб чиқиш;

2.    Экспорт структурасини диверсификация қилиш (юқори даражада қайта ишланадиган маҳсулотларнинг улушини экспортда кўпайтириш);

3.    Бюджет даромадларини оширадиган соҳаларга йўналтириш учун ташқи инвестицияларни жалб қилиш механизмини тартибга солиш;

4.    Ташқи иқтисодий фаолиятни қўллаб-қувватлаш мақсадида Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти мамлакатлари ва экспорт-кредит агентликлари билан ҳамкорликни кучайтириш.

Дилноза Раимова