Хусусий нотариусларнинг молиявий мустақиллиги ҳамон таъминланмади, ходимлар эса маош олмасдан ишламоқда

 2020 йилнинг 1 май санасидан хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслар ўз фаолиятини бошлагани ва шу куни Қўқон шаҳрида хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус Ф.Хожиматов томонидан биринчи нотариал ҳаракат амалга оширилгани ҳақида хабар берилган эди.

Орадан бир ойдан ошиқ вақт ўтиб, ушбу тизимда айрим муаммолар юзага чиқа бошлади. Таҳририятга хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслардан келаётган бир қанча мурожаатлар шуни кўрсатмоқда.

“Ҳисоб рақамларимизга пул туширишмаяпти, ходимларимизга ойлик беришимиз керак, ўзимиз ҳам маош олганимиз йўқ. Бунинг натижасида рўзғор тебратишда қийинчиликлар юзага келяпти. Айниқса, ҳар қачонгидан ҳам кўра кўпроқ ҳозирги карантин пайтида ходимларга ўз вақтида маош бериш лозим”, - дейилади таҳририятга йўлланган мурожаатлардан бирида шахси сир қолишини истаган нотариус.

“Ходимлар ойликларини талаб қилишяпти. Уларга нима деб жавоб беришни ҳам билмайман, хижолатли аҳволда қолдим, Адлия вазирлиги томонидан республикадаги нотариуслар учун ташкил этилган телеграм гуруҳида бир неча марта ёзиб, вазият бўйича тушунтириш беришларини илтимос қилдик. Бироқ ҳеч кимдан тайинли жавоб олганимиз йўқ”, - дейилади яна бир мурожаатда.

Маълумки, Ўзбекистон Республикаси президентининг “Ўзбекистон Республикасида нотариат тизимини тубдан ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида” ПФ-5816-сонли Фармони билан давлат нотариал идораларини босқичма-босқич нодавлат нотариал идоралар этиб қайта ташкил қилишга розилик берилган.

Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 16 мартдаги 156-сон қарорига мувофиқ, хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслар томонидан нотариал ҳаракатлар амалга оширилганлиги учун ундириладиган давлат божининг тақсимоти белгиланди.

Унга кўра, давлат божидан тушган тушумнинг 80 фоизи туман (шаҳар)лар бюджетлари даромадига, 10 фоизи Адлия органлари ва муассасаларини ривожлантириш жамғармасига, қолган 10 фоизи эса хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариусларнинг банкдаги ҳисобварағига йўналтириладиган бўлди.

Нотариусларнинг банкдаги ҳисобварағига йўналтириладиган мана шу 10 фоиздан нотариуслар ўз ходимларига маош тўлаши белгиланган.

Хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслар фаолиятини ташкил этиш тартиби тўғрисидаги низомга кўра, нотариус юридик шахс ташкил этмасдан фаолият юритади, банкда ҳисобварақ очади, ходимлар билан меҳнат шартномалари тузади ва уларни бекор қилади.

Низомнинг 22-бандида эса нотариус томонидан ундирилган тушумлар давлат бюджетига солиқлар ва бошқа тўловлар тўланганидан сўнг нотариуснинг тасарруфига ўтиши белгиланган.

Аммо, таҳририятга келган мурожаатларда айтилишича, айни вақтда хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариуслар ундирган давлат божининг нотариусда қолиши керак бўлган 10 фоизи ва бошқа тушумлар уларнинг ҳисоб рақамига эмас, аввалги давлат нотариал идоралари нотариуслари учун белгиланган ғазна ҳисобварақларида жамланмоқда.

Нотариусларни қийнаб турган ушбу масала бўйича Адлия вазирлигининг Жамоатчилик билан алоқалар бўлими Kun.uz’га маълумот тақдим этди.

“Нотариусларнинг пул маблағларини тўғри тақсимлаш, уларга қулайлик яратиш, вужудга келиши мумкин бўлган хатоликларни бартараф этиш учун қисқа вақт ичида Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги “Нотариус” автоматлаштирилган ахборот тизимида махсус дастурий таъминот – “Ақлли ҳисоб рақам” (smart account) автоматик ҳисоблаш тизимини ишлаб чиқди ва ишга туширди.

Ушбу тизим орқали тушаётган маблағларни ҳар бир нотариусга тўғри тақсимлаш учун нотариусларнинг банкларда очилган ҳисоб рақамлари Ғазначиликнинг ва “Нотариус” автоматлаштирилган ахборот тизимининг автоматлашган дастурига киритилди.

Тизим орқали тушумлар барча нотариусларга бир вақтда тақсимланишини инобатга олиб, 468 нафар нотариус томонидан тақдим қилинган нотўғри маълумотлар (ғазна, банк ва шахсий ҳисоб рақамлари, СТИР, банк МФО рақамларидаги хатоликлар ёки кўпчилик нотариусларнинг юридик шахс сифатида нотўғри СТИР очганликлари) тўғрилангандан сўнг, дастлабки тарзда тест шаклида пуллар қисман ўтказилиб кўрилди.

Натижалар текширилиб, тушумлар тўғри тушганлигига аниқлик киритилгандан сўнг, жорий йилнинг 3 июнь кунидан бошлаб Тизим тўла ишга туширилди.

Ундирилган давлат божининг хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариусларнинг шахсий ҳисоб варақларига тушадиган қисми тўлиқ ўтказилди, пуллик хизматнинг июнь ойидагиси тўғридан тўғри ўтмоқда, май ойидаги пуллик хизмат тўловлари жорий йилнинг 5 июнь санасига қадар (эртагача) тўлиқ ўтади”, - дейилади вазирлик изоҳида.

Таъкидлаш жоизки, Адлия вазирлиги мазкур изоҳни таҳририятга шу йилнинг 4 июнида тақдим этган эди. Бироқ, бугун - 9 июн куни таҳририятга қайта боғланган нотариуслар вазият ўзгармаганлигини, ўтган давр мобайнида расмийлаштирилган нотариал ҳаракатлар учун ундирилган давлат божидан тегишли улуш ва пуллик хизмат пуллари ҳамон тушириб берилмаганлигини, бундан ташқари пуллик хизмат учун ундирилаётган йиғимлар ҳам шахсий ҳисоб рақамга эмас, балки адлия органларининг ғазнасига туширилаётганлигини маълум қилишган.

Kun.uz суриштирувлари давомида мазкур муаммолар республиканинг деярли барча ҳудудларидаги нотариуслар фаолиятида кузатилаётганлиги аниқланди.

Ҳар жабҳада қонун устуворлиги таъминланиши тарафдори бўлган вазирликнинг бугунга келиб “ўгай”га айланган тизимига нисбатан бу йўсинда иш тутишини қандай баҳолаш мумкин?..

Дилшод Абдуқодиров