Депутатлар Комилжон Эрназаров, Мақсуд Қурбонбоев ва Абдуғани Умиров ташаббуси билан Солиқ кодексига ўзгартиш киритиш тўғрисидаги қонун лойиҳаси парламент муҳокамасига киритилган. Айни пайтда қонун лойиҳаси қуйи палата тасдиғидан ўтиб, Сенатга юборилган.
Мазкур қонун лойиҳаси билан 2021 йил 1 январгача Ўзбекистон Республикасига шакар, шу жумладан, шакар хомашёсини, 2021 йил 1 июлга қадар бўлган даврда эса картошка, ўсимлик ёғи, гўшт, чорва молларини тирик ҳолда ва уларни сўйишдан олинган маҳсулотларни олиб кириш, шунингдек, уларни реализация қилиш айланмалари қўшилган қиймат солиғидан вақтинчалик озод қилиш кўзда тутилмоқда.
Ушбу қонунни қабул қилишдан мақсад — ички бозорда шакар, гўшт, ўсимлик ёғи ва ва картошка нархини пасайтириш. Амалдаги қонунларга мувофиқ, қўшилган қиймат солиғи бўйича солиқ имтиёзлари фақат Солиқ кодекси орқали жорий этилиши белгиланган. Шу сабабли, бир гуруҳ депутатлар ташаббуси билан «Солиқ кодексига қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилди ва парламент ҳукмига ҳавола этилди.
Россия собиқ бош вазири Виктор Черномирдин таъкидлагандек, «ҳар доим яхшироқ бўлишини истадик, лекин доимгидек бўлиб қолди». Гап шундаки, қонун лойиҳасида картошка, ўсимлик ёғи, гўшт, чорва молларини тирик ҳолда ва уларни сўйишдан олинган маҳсулотлари импортига ҚҚС имтиёзи берилиши назарда тутилган. Шунингдек, уларнинг сотуви ҳам ҚҚСдан озод этилиши мумкин. Аммо маҳаллий ишлаб чиқарувчи ўсимлик ёғига хомашё, чорва боқуви учун ем ва картошкага уруғни олиб кириши солиққа тортилаверади. Қонун ўзгаришсиз қабул қилинса, қандай ўзгаришларга сабаб бўлади? Қуйида бир неча сценарийга ёғ-мой ишлаб чиқариш мисолида эътибор қиламиз.
Сценарий 1 – импортёр ишлаб чиқарувчини «синдиради»
Маҳаллий ишлаб чиқарувчи юқорида кўрсатилган маҳсулотлар бўйича импорт товар билан кучли рақобатга кириша олмайди. Сабаб — нарх ва хомашё муаммоси. Чунки кўрсатилган товарларни тайёрлаш учун хомашё Ўзбекистонда сероб эмас. Масалан, ёғ-мой ишлаб чиқарувчи маҳаллий тадбиркорлар Қозоғистон ва Россиядан кунгабоқар пистасини харид қилиб, Ўзбекистонда ёғ ишлаб чиқаради. Улар тахминан 500 сўм нархдаги устунлик билан импортга рақобат қила олади. Ёғнинг сифати, қадоқланиши ва маркетинги бўйича эса масала йўқ. Агар импорт товар ҚҚСдан озод этилса, бу унинг товари Ўзбекистонда 15 фоизга (амалда ҚҚС ставкаси) арзонлашишини англатмайди.
Магарки, нархда 400-500 сўмлик фарқ бор ва шунинг учун кураш бўларкан, ҚҚСдан озод этилган импортчи нархини бирдан 2100 сўмга (1 литр ўсимлик мойининг Ўзбекистонга импорт қилиниши 14 минг сўм бўлса, қонун қабул қилингач, 2100 сўмлик харажат йўқ бўлади
