“Олтинга озгина етмай қолди...” – Менделеев олимпиадасида кумуш медал олган кимёгар қиз

Мафтуна – “Микрофон – қизларда” рукнининг навбатдаги меҳмони.

Мафтуна Бадалова – Абу Али ибн Сино номидаги ихтисослаштирилган мактаб битирувчиси, у яқинда Ўзбекистонда ўтказилган 56-Халқаро Менделеев олимпиадасида кумуш медални қўлга киритди.

Аввал умумтаълим мактабида ўқиган, сўнг ихтисослаштирилган мактабга имтиҳон асосида қабул қилинган Мафтуна кимёга кичик ёшидан қизиққан.

У болалигида табиатда содир бўлаётган ҳодисаларни кузатиб, дарахтлар барги нега яшиллиги, осмон нега кўклиги ҳақидаги саволларга жавоб топишга қизиққан ва аниқ фанларни яхши кўриб ўқий бошлаган.

“Ижтимоий фанлар менга эмаслигини билганман...”

Оилада 3 фарзандмиз. Яқинларим мени доим қўллаб-қувватлаган. Кичкиналигимдан опамнинг доим дарс қилишини кўрардим, унинг бўш вақти бўлмасди. Бу менга таъсир қилган деб ўйлайман. Опам каби мен ҳам вақтимни бекор ўтказмасликка ҳаракат қила бошлаганман.

Телевизор кўрсам ҳам, асосан, ҳужжатли фильмлар кўрардим. Бу фильмларни оила даврасида муҳокама ҳам қилардик.

Ижтимоий фанлар мен учун эмаслигини сезардим. Сабаби болалигимдан киришувчан эмасман, одамлар билан тез тил топишиб кета олмайман.

Бошида математика фанини яхши ўқиганман. 5-6-синфлардан бошлаб кимё, биология фанлари қўшилди. Математикам яхши бўлгани учун кимё менга яқин туюлган.

Мактаб дарслари қониқтирмаган, “self-study” қилганман

Мактаб дарсларидан унчалик кўнглим тўлмасди, ўзим мустақил ўрганишга, уй шароитида ўтказиб кўриш мумкин бўлган тажрибаларни бажариб кўришга ҳаракат қилардим. Ихтисослаштирилган мактабга ўтгач, кучли ўқитувчилардан дарс ола бошладим. Бу ердаги муҳит ҳам мени кўпроқ ўқишга ундади.

Мактабимизда кимё, биология чуқурлаштириб ўқитилади. Бошида кимёни яхши кўрсам ҳам қийналардим. Бунақа пайтда устозларнинг ҳам қўллаб-қувватлови муҳим, менимча.

“Олтинга озгина етмай қолди...”

Менделеев олимпиадасида 16 та давлатдан 100 га яқин ўқувчилар қатнашди. Олимпиада 3 та турда ўтказилди. Олимпиада менга катта синов бўлди, хатоларимни англаб олдим. Менга олтин медалга озгина балл етмай қолди. Шуниси аламли бўлди.

Ҳозир 54-халқаро кимё олимпиадасига тайёргарлик кўряпмиз. Белгиланган кун тартиби бўйича, кунига 12 соатгача, дам олишларсиз дарс қиляпмиз. Олимпиада ёзда бўлиб ўтади.

Келажак танлови

IELTS баллим – 7. Ҳамма мутахассисликка ҳам чет тили керак. Чунки халқаро тилларда исталганча фойдали илмий мақолалар топиш ва улардан ўрганиш мумкин.

Келажакда нано ва илғор технологиялар йўналишидан кетишни хоҳлайман. Ҳозиргача бир қанча хориж университетларига ҳужжат топширдим ва топширяпман. Чет элда ўқишимга уйдагиларим қарши эмас, улар мени қўллаб-қувватлашади.

Нано ва илғор технологиялар йўналиши ҳали янги, лекин бу йўналиш тиббиёт, саноатда янги уфқларни белгилаб бермоқда. Мен хориж тажрибасини ўрганиб келиб, Ўзбекистонга татбиқ этишга ҳаракат қилмоқчиман.

“Илм-фан ҳаммага қизиқ бўлиши керак”

Илм-фан ҳаммага қизиқ бўлиши керак, деб ўйлайман. Кимё, биология фанлари қийин, бу – мен учун эмас, деб ҳисоблайдиганлар кўп. Лекин бу каби ўйловларини йўқотиш керак. Кимё, биология зерикарли эмас, қизиқарли фан.

Олимлар гулнинг фақат ташқи чиройидан ташқари ҳатто ҳужайралар даражасидаги чиройини ҳам кўра олади. Сабаби олим бу ҳужайраларда қандай жараёнлар содир бўлишини билади.

Болалигимда катталар баъзи саволларимга жавоб бера олмай қолишарди. Нимага осмон кўклиги, нега барглар яшиллигини сўрардим. Ва ўшанда ҳамма саволларга жавоб топишни аниқ мақсад қилиб қўйгандим.

Шунинг учун келажакда кимё бўйича илм қилишдан ташқари Sience communication – илмий коммуникация йўналишида ҳам китоблар ёзиб, ёшларнинг аниқ фанларга қизиқиши учун ҳаракат қилмоқчиман.

Кимёгарларга энг яхши жиҳозлар керак

Кимё ҳар бир жараёнда керак. Ишлаб чиқаришдан тортиб инсон организмида ҳам турли кимёвий жараёнлар кечади. Ҳатто ижтимоий соҳаларда ҳам кимёнинг ҳиссаси бор. Масалан, дипломат ҳам, сиёсатчи ҳам ручка ишлатади. Ручка ишлаб чиқаришда ҳам кимё иштирок этади.

Шунинг учун ҳам кимёни яхшироқ ўрганиш ривожланишга ёрдам беради.

Кимёни ўрганишда жиҳозларнинг аҳамияти катта. Чет элда фойдаланиладиган жиҳозлар бизда фойдаланиладиганларига қараганда анча замонавий. Ўзбекистонга ҳам шундай ускуналарни олиб келиб олимларни таъминлаш келажак учун катта сармоя бўлади, деб ўйлайман

Нега кимё соҳасида қизлар кам?

Жуда кўплаб соҳаларда қизлар кам. Буни тан олиш керак. Менимча, бунга стереотиплар сабаб. Бизнинг жамиятда “Илм соҳаси қизларга эмас, қиз бола бу ишни давом эттира олмайди. Олим бўлиш қиз болага эмас”, дейишади. Албатта, бу ачинарли. Илмда ўғил бола, қиз бола, деган нарса йўқ.

Қизларга маслаҳатим: агар илмга қизиқсангиз, “Бу соҳа сен учун эмас, қўлингдан келмайди”, деган гапларни тингламанг. Ўзингизга ишониб ҳаракат қилинг.

Зилола Ғайбуллаева суҳбатлашди.
Тасвирчи ва монтаж устаси – Мирвоҳид Мирраҳимов.