Кўплаб ривожланган мамлакатлар потенциал экологик муаммоларнинг олдини олиш мақсадида ички ёнув двигателларида ишлайдиган машиналардан аста-секин воз кечиб, электр токи билан қувватланадиган автомобиллардан фойдаланишга урғу беряпти.
Бу борада Ўзбекистонда ҳам яхши тенденция кузатилди. Бу хориждан электромобил импорт қилишнинг арзонлаштирилгани билан ҳам боғлиқ эди. Хусусан, 2019 йил 1 январдан Ўзбекистонга электромобил импорти учун бож тўлови бекор қилинган, ўша йил июл ойига бориб акциз солиғи ҳам олиб ташланганди.
2024 йилгача электромобил импорт қилиш қуйидаги тартибда амалга оширилиб келинаётганди:
- ҚҚС – автомобил божхона қийматидан 12 фоиз;
- утилизация йиғими – агар электромобилнинг ишлаб чиқарилган муддати 3 йилдан ошмаган бўлса, БҲМнинг 30 баробари (11 млн 250 минг сўм), 3 йилдан ошган бўлса, БҲМнинг 90 баробари (33 млн 750 минг сўм) миқдорида;
- божхона расмийлаштируви бўйича йиғим электромобилнинг қийматига қараб БҲМнинг 1 баробаридан 3,5 баробаригача (375 минг – 1 млн 312 минг сўм оралиғида).
Хусусий импортни чеклаш учун ташланган қадамлар
Ўзбекистон Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлиш учун ижобий қадамлар ташламоқда. Шу жиҳатдан ҳам бўлса керак, электромобил импортига нисбатан тариф чекловлари кучайтирилмади. Аммо жорий йилдан бошлаб турли хил нотариф тўсиқлар билан якка тартибда ёки хусусий тадбиркорлар томонидан олиб кирилаётган электромобиллар импортини чеклашга қаратилган қатор қоидалар жорий қилинди.
“Ўзавтосаноат” бундан икки йил олдин Хитойнинг BYD компанияси билан Ўзбекистонда электромобиллар ишлаб чиқаришни ташкил этиш бўйича келишув тузганди. Келишув натижасида, 2024 йилнинг биринчи ярмида Жиззахда BYD заводи ишга тушди. Корхонанинг 60 фоиз ҳиссаси “Ўзавтосаноат”га, 40 фоизи BYD'га тегишли бўлди. Заводда электромобил ва гибрид автомобиллар SKD усулида (йирик узелли) йиғилмоқда.
“Ўзавтосаноат”нинг Daewoo, Chevrolet, Man, Isuzu каби жаҳон брендлари билан ҳамкорлиги ички бозорнинг ташқи рақобатдан тўлиқ узилиши ва истеъмолчиларнинг танловдан маҳрум қилиниши билан якунланган. Бу сафар ҳам воқеалар ривожи худди шу йўсинда давом этаётгандек.
2023 йил 1 январдан бошлаб, импорт қилинган автомобилларни фақат ишлаб чиқарувчи корхонанинг расмий дилери томонидан сотилишига оид талаб бекор қилинган ва бу автомобил бозорида рақобат муҳитини яхшилашда муҳим қадам деб баҳоланган эди. Аммо шу йилнинг охирида бу тартиб яна қайта тикланиши мумкинлиги ҳақидаги хабарлар
