Ушбу қисса 1925 йилда ёзилган, лекин танқидий ғоялари сабаб совет цензураси томонидан узоқ йиллар нашр этилмаган. Асар саксонинчи йилларга келиб, қайта қуриш даврида оммавий тарзда ўқувчилар қўлига етиб борган.
Ит инсонга айланади
Асарнинг бош қаҳрамони профессор Филипп Филиппович. У Москвада яшайди ва инсон органлари устида тажрибалар олиб боради. Унинг асосий мақсади – инсон хусусиятларини сунъий йўл билан ўзгартириш ва янгилаш. Шу вақтгача профессор турли ноодатий тажрибалар ўтказган. Масалан, у ҳайвонларнинг органларини одамларга қўшиш орқали уларнинг хусусиятларини ўзгартиришга ҳаракат қилган, гипофиз ва бошқа аъзолар орқали ҳайвонлардаги нутқ ва ҳаракат хусусиятларини одамларга ўтказишни синаб кўрган. Шунингдек, у инсон ва ҳайвон хусусиятларини бирлаштириш, янги турдаги инсон образини яратишга интилиб, турли тажрибаларни амалга оширган.
Профессор бир куни кўчада оч ва абгор ҳолатда қолган ит – Шарикни уйига олиб келади. Унга эътибор ва ҳурмат кўрсатиб овқатлантиради, парваришлайди. Бироқ профессорнинг нияти яхши эмасди – у Шарикни инсонга айлантириш учун даҳшатли тажрибасини олиб боришга қарор қилади.
Шарикнинг гипофизи ва бошқа аъзолари кўчада ўлган дайди одамнинг органлари билан алмаштирилади. Бу органлар итнинг ташқи кўриниши, нутқи ва одатларини белгилайди. Профессор тажрибаларини олиб бориш давомида бу маҳлуқнинг янги овози ва ҳаракатлари атрофдагиларда ҳайрат, қўрқув уйғотади. Натижада ит аста-секин инсонга айлана бошлайди. Ундан Полиграф Полиграфович Шариков деган янги “инсон” пайдо бўлади.
Шариков барибир одам бўлмади
Бироқ мўъжиза содир бўлмайди. Шариков маданиятсиз, дағал ва тарбиясиз бўлиб чиқади. Унинг нутқи, одатлари ва хатти-ҳаракатлари ҳайвонга хос бўлиб қолади. Энди унда инсон ҳуқуқи бор эди, лекин унинг қўполлиги ва бепарволиги атрофдагиларни қийнайди.
У турли идораларда ишга жойлашади, уйдаги хизматчилар ва ҳамкасблар билан келиша олмайди, хатти-ҳаракатлари кўпинча низо ва тушунмовчиликка сабаб бўлади. У ҳатто профессорнинг ҳаёти ва одоб-ахлоқига аралашади, талаблар қўя бошлайди. Шариков шаҳар атрофида ҳам ўзини қўпол тутгани сабабли аҳоли ва ҳамкасблар билан кўпинча можаролар келиб чиқади.
Тийиқсиз тажрибанинг оқибати
