«Биз уруш сабабли ютқаздик». Оқ уй маъмуриятида бўлиниш бошландими?
|14:512 3757 мин
АҚШ вице-президенти Ж.Д. Вэнс республикачиларнинг оралиқ сайловлардаги мағлубиятида очиқчасига Эрон билан урушни айблади. Президент Трампнинг ўғли ҳам Вэнснинг ҳар бир сўзига қўшилди.
АҚШ вице-президенти Ж.Д. Вэнс / Фото: NYTАҚШ вице-президенти Ж.Д. Вэнс / Фото: NYT
42 ёшли Жей Ди Вэнс АҚШ президенти жамоасидаги энг кўзга кўринган сиёсатчилардан бири. Ироқда хизмат қилган Вэнс 2023 йилда Трампни “хорижий урушларга кирмайди”, деб қўллаб-қувватлаганди. У 2023–2025 йилларда АҚШнинг Оҳайодан сайланган сенатори ҳам бўлган. У 2025 йил январида эса АҚШ вице-президенти лавозимини эгаллаган.
New York Times'нинг ёзишича, АҚШ ва Исроил Эронга қарши урушни 2026 йил 28 февралда бошлаши арафасида Вэнс ёпиқ доираларда унга қарши чиққан. Апрел ойида эса The Atlantic журнали Вэнс Пентагон президентга уруш ҳақида тўғри маълумот бераётганига шубҳа билдирганини ёзганди. Ўшанда Вэнс Покистонда эронликлар билан музокара ҳам олиб борган, бироқ келишувга эришилмаган.
Оммавий майдонда эса Вэнс одатда Трампни қўллаб-қувватлаб келган. У ҳатто 3 сентябрда Оқ уйда журналистларга “Мен буни уруш деб атамаган бўлардим”, деганди. Республикачиларнинг сайловдаги мағлубияти эса унинг оҳангини кескин ўзгартирди.
Вэнс нималардан норози ва нима таклиф қилди?
3 ноябр куни бўлиб ўтган сайловда демократлар Конгресснинг ҳар икки палатаси устидан назоратни қўлга киритди. Вэнснинг асосий айблови битта: республикачиларнинг мағлубиятига уруш сабабчи. У 4 ноябр куни эълон қилган узун постида бу фикрни бир неча бор такрорлади.
“Биз уруш сабабли ютқаздик. Президентнинг ўзи ҳам кеча кечқурун шундай деди”, деб ёзди Вэнс.
“Асосий муаммо шундаки, 2024 йилда Трамп/Вэнс жуфтлигига овоз берган кўплаб одамлар 2026 йилда демократларга овоз берди”,
деб таъкидлади у.
Вэнс бу хулосасини бир социологнинг сўровига асослади. Унга кўра, партияни тарк этган сайловчилар қайтиши учун тўрт нарсани истаган:
урушни тугатиш;
яшаш нархларининг қимматлиги ва инфляцияга эътибор қаратиш;
Американи биринчи ўринга қўйиш;
Исроил билан муносабатларни ўзгартириш.
Вэнс урушни оқламоқчи бўлганларга ҳам мурожаат қилди. “Агар бу уруш бунга арзиган, яъни кейинги олти йил давомида Сенатни бой бериш бунга арзиган, деб таъкидламоқчи бўлсангиз, марҳамат, шундай қилинг”, деб ёзди у.
Вэнснинг таклифлари ҳам шу айбловлардан келиб чиқади. У можарони дипломатик йўл билан ҳал қилишга чақирган Fox News бошловчисининг маслаҳати “оқилона” бўлиб чиққанини ёзди.
Иммиграция масаласида эса Вэнс ноқонуний ишчи ёллайдиган бизнесларни қаттиқроқ назорат қилиш ғоясига очиқ эканини айтди. Бироқ у ноқонуний муҳожирларга амнистия бериш таклифини кескин рад этди.
Трамп ва Оқ уй қандай муносабат билдирди?
Вэнснинг пости Оқ уйда турлича қабул қилинди. Президентнинг ўзи эса уни очиқ рад этмади. NYT манбасига кўра, Вэнс постни эълон қилишдан олдин уни Трампга кўрсатган ва ижобий жавоб олган. Трамп кейинроқ журналистларга Вэнснинг баҳоси “асосан тўғри” эканини айтди. Унинг изоҳлашича, уруш қисқа муддатда бензин нархини бироз оширган. “Унинг бу масалага муносабатини биламан… Менимча, яхши бўлди”, деди Трамп.
Бироқ Трамп урушни ҳимоя қилишда давом этди. У Эронга ҳужум қилишдан “бошқа иложи бўлмагани”ни айтди. “Агар буни яна қилишимга тўғри келса, яна қилишимга тўғри келарди”, деди президент. Унинг сўзларига кўра, Эронга ядро қуролига эга бўлишга йўл қўйиб бўлмайди. Трампнинг фикрича, уруш мағлубиятнинг бир қанча сабабларидан фақат бири.
Оқ уй ходимлари орасида эса якдиллик йўқ. Reuters билан гаплашган Оқ уй маслаҳатчисига кўра, айрим ходимлар постни ташқи сиёсатда президентдан ажралиш деб баҳолаган. Бошқа бир расмийнинг айтишича, юқори лавозимли ходимларнинг аксарияти учун пост кутилмаган бўлган.
Президент Трампнинг ўғли – кичик Доналд Трамп эса постни қайта жойлаб, ундаги ҳар бир сўзга қўшилишини билдирди.
Республикачилар орасида танқидчилар ҳам бор. Собиқ вице-президент Майк Пенснинг аппарат раҳбари бўлган Марк Шорт фикрича, Вэнс Трампдан узоқлашишга уриниб, “ҳар қандай ҳолатда ютқазадиган вазият”да қолмоқда.
Трамп коалициясидаги ёриқлар
Вэнснинг пости Трамп Эронга қайта зарба бериш-бермасликни ўйлаётган бир пайтда ёзилди. Reuters манбаларига кўра, ўтган ҳафта АҚШ Марказий қўмондонлиги раҳбари адмирал Бред Купер Трампга жанговар ҳаракатларни қайта бошлаш вариантлари бўйича ахборот берган.
Теҳронда Уиткофф, Трамп, Нетаняҳу ва Вэнс расми туширилган баннер / Фото: Reuters WANA орқали
Разведка баҳолари янги зарбалар Теҳроннинг позициясини тубдан ўзгартирмаслигини кўрсатган. Шунга қарамай, манбалардан бири “У Эронни бомбардимон қилишни режалаштирмоқда. Унинг гапларига қулоқ солманг”, деган.
Яна бир масала – АҚШ мудофаа вазири Пит Ҳегсетнинг тақдири. Трамп уни урушнинг илк тарафдорларидан бири деб атаган. Reuters’нинг ёзишича, Вэнснинг сўзлари Ҳегсетнинг сиёсий келажагини ҳам савол остига қўяди.
Шу билан бирга республикачилар учун 2028 йилги президентлик сайлови ҳам муҳим. Трамп ҳозирча Вэнсни қўллаб-қувватламаган, “Балки у сайловда қатнашмас”, деди. Бу борада яна эҳтимолий номзод – АҚШ давлат котиби Марко Рубио эса сукут сақламоқда.
Фото: AP
Хулоса қилиб айтганда, пост очиқ бўлинишдан кўра эҳтиёткор масофа олишга ўхшаб кўринмоқда: Вэнс Трампни номма-ном танқид қилмади, Трамп ҳам вице-президентини қораламади. Бироқ улар ўртасидаги фарқ энди очиқ кўриниб қолди. Вэнс урушни мағлубиятнинг асосий сабаби деб билади, Трамп эса уни тўғри қарор сифатида ҳимоя қилмоқда.
New York Times'га кўра, Эрон билан уруш – Трампнинг сиёсий коалициясида чуқур ёриқлар пайдо қилди. Асосий синов эса ҳали олдинда. Вакиллар палатасидаги демократлар етакчиси Ҳаким Жеффрис 2027 йилда Конгресс назоратини олгач, урушни тўхтатиш бўйича қонун қабул қилишни режалаштираётганини айтди. Агар Трамп Эронга қайта ҳужум қилса, Вэнс танлов олдида қолади: президентни қўллаб-қувватлашми ёки ўз сўзларида туриш.
