Бугун сиз билан “5 дақиқа”да жаҳон адабиётидаги энг машҳур, энг кўп баҳс-мунозараларга сабаб бўлган асарлардан бири – Жорж Оруэлнинг “Молхона” романи ҳақида гаплашамиз.
“Молхона” 1945 йилда чоп этилган. Асар бир қарашда ҳайвонлар ҳақидаги оддий бир эртакка ўхшаб кетади. Лекин аслида у катта сиёсий рамзлар, жамият қонунлари ва инсон табиати ҳақидаги даҳшатли ҳақиқатларни очиб беради.
Асар воқеалари молхонада содир бўлади. У ерда одамлар ҳайвонларни эзиб, уларнинг меҳнатидан фойдаланиб яшаб келарди. Бир куни қари чўчқа ҳайвонларни йиғиб, ўлими олдидан нутқ сўзлайди. У: “Биз одамларга хизмат қилиб чарчадик. Аслида ўз меҳнатимиз билан яшашимиз мумкин. Одамларсиз ҳаёт адолатли ва фаровон бўлади”, деб уларни қўзғолонга чорлайди.
Шу орзудан руҳланиб, ҳайвонлар одамларга қарши қўзғолон кўтаришади ва молхонани эгаллайди. Энди улар ўзлари учун янги жамият қуриши керак эди. Ҳайвонлар “Барча ҳайвонлар тенг!” деган шиор остида бирлашади.
Аммо мустақилликка эришилгач, воқеалар орзу қилинганидек кечмади. Ҳокимият қўлга кирганидан сўнг чўчқалар, айниқса Наполеон исмли чўчқа ўз ҳокимиятини мустаҳкамлай бошлади. Бошланғич адолат ва тенглик ғоялари секин-аста йўқолди, янги зулм бошланди.
Ҳайвонлар ишонишни яхши кўрарди...
Оруэлнинг бу асари жамиятнинг энг оғир жараёнларини ҳайвонлар образи орқали кўрсатади. Айрим лавҳалар воқеан юракни титратади:
Ҳайвонларда хотира ва зеҳн йўқолиб боради. Бу фожиа. Кеча бахтлироқмиди ёки бугун? Шуни англолмайди. Улар фақат гапириб турганларни, амалда тепасига чиққанларнигина эшитар ва ишонар эди.
Озиқ-овқат тақсимотида фақат чўчқалар ва уларнинг қўриқчилари, яъни итлар яхшироқ яшарди. Қолганлар “мослашишга” мажбур бўлишарди.
Ҳамма ҳайвонлар меҳнати эвазига келган маблағ билан чўчқа болалари учун махсус мактаблар қурилади. Бу ҳокимиятнинг авлоддан-авлодга ўтиши учун тайёргарлик эди.
Ҳайвонлар ишонишни яхши кўрарди. Кўнишни яхши кўрарди. Бу фикрлаш, қарши чиқиш, ҳаққини талаб қилишдан анча осон эди.
Энг таниқли образ – Боксёр. Унинг умри меҳнат билан ўтди, қувватсиз қолганида эса нафақага чиқиш ўрнига қассобхонага жўнатилди.
