Инсон танасида пластик: ҳафтасига битта банк картаси “еяётганингизни” биласизми?

Микропластмасса диаметри 5 миллиметрдан кичик бўлган пластик заррачалардир. Улар пластик буюмларнинг парчаланиши натижасида пайдо бўлади.

Яқинда ўтказилган халқаро тадқиқотлар инсон танасининг деярли барча қисмлари: ўпка, жигар, буйрак ва ҳатто юрак мушакларида микропластмасса зарралари мавжудлигини кўрсатди. Бу ҳолат пластик зарралари танамизнинг энг ҳимояланган қисмларига ҳам кириб бораётганини англатади.

Масалан, The Guardian журналида чоп этилган мақолага кўра, одамлар кунига 68 мингтагача микропластмасса заррачасини нафас орқали ютиши аниқланган. Яъни инсон танаси ҳафтасига ўртача 5 грамм пластик, тушунарлироқ қилиб айтадиган бўлсак, битта банк пластик картаси миқдоридаги микрозарраларни қабул қилмоқда. Ушбу заррачалар ўпкага кириб, кейинчалик қон орқали бошқа аъзоларга ҳам тарқалади.

Мазкур зарралар йўлдош – плацента орқали онадан ҳомилага ўтиши исботланди. Ачинарли томони шундаки, янги авлод заҳарли пластикни ютган ҳолда дунёга келмоқда.

Микропластмасса нима учун хавфли?

У шунчаки “ёт жисм” эмас, мазкур модда танага икки хил усулда зарар етказади:

Биринчиси – механик таъсир: ўта кичик нано-пластмассалар ҳужайра мембраналарини йиртиб, уларнинг ичига киради ва табиий жараёнларни бузади. Бу ҳужайра даражасидаги сурункали яллиғланишга сабаб бўлади.

Иккинчиси – кимёвий заҳарланиш: пластик ишлаб чиқаришда ишлатиладиган бисфенол А (BPA) ва фталатлар гормонал тизимни издан чиқаради. Ушбу моддалар гормонларни “алдаб”, ўзини гормондек тутади ва оқибатда бепуштлик, семизлик ҳамда саратон хавфи ортади. Бундан ташқари, артерия деворларида тўпланган пластик зарралари инсулт ва инфаркт хавфини 4 бараваргача ошириши мумкин.

Хўш, танамизга пластмасса қаердан киряпти ўзи?

Олимлар ҳисоб-китобларига кўра, инсон ҳафтасига ўртача 5 грамм пластик, яъни битта банк пластик картаси миқдоридаги микрозарраларни ютмоқда. Асосий манбалардан бири пластик идишдаги сувлар: уни очганингизда сувга аралашган минглаб зарраларни ютасиз.

Кейингиси чой пакетлари: бир дона нейлон чой пакети иссиқ сувда 11 миллиарддан ортиқ микро-заррача ажратиши мумкин.

Бундан ташқари, синтетик кийимлар ҳам шу тоифага киради: кийимларимиздан ажралаётган микро-толалар ҳаводан нафас йўллари орқали организмга киради.

Қандай ҳимояланиш керак?

Пластик моддачалардан бутунлай ҳимояланиш имконсиздек кўринса-да, унинг таъсирини камайтириш учун мутахассислар қуйидаги тавсияларни бермоқда:

§ Пластик идишларни қиздирмаслик: бундай идишда овқатни иситиш зарарли моддаларнинг бир неча баробар тезроқ ажралишига сабаб бўлади.

§ Филтрланган водопровод суви ичиш: шишадаги сувларга қараганда сифатли филтрдан ўтган оддий сувда микропластмасса миқдори анча кам сақланади.

§ Табиий матолардан тайёрланган кийим кийиш: пахта, ипак ва зиғир матосидан тикилган либосларни танлаш фойдалироқ.

§ Шиша ва керамика идишлардан фойдаланиш: ошхонада пластик идишларни шиша ёки зангламайдиган пўлат идишларга алмаштиринг.

Ҳозирда глобал миқёсда пластикдан фойдаланишни чеклаш бўйича янги қонунлар қабул қилинмоқда. Бироқ саломатлигимизни асраш ҳар биримизнинг кундалик танловимизга боғлиқ бўлиб қолмоқда.