Аҳолини шовқиндан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун. Асосий маълумотлар
|17:251 0679 мин
Шовқин талабларини бузганлик учун 8,8 млн сўмгача жарима қўлланиши мумкин.
Фото: Pix.uzФото: Pix.uz
Ўзбекистон президенти «Аҳолини шовқиннинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонунни имзолади. Олий Мажлис Қонунчилик палатаси томонидан 2025 йил октябрда қабул қилинган ва Сенат томонидан 2026 йил июнда маъқулланган ушбу ҳужжат расмий эълон қилинганидан сўнг уч ой ўтиб кучга киради.
Ушбу қонуннинг мақсади – аҳолини шовқиннинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
Фуқаролар тинчини бузадиган ҳолатлар
Қонун билан шовқиннинг йўл қўйиладиган даражасидан юқори, фуқароларнинг осойишталиги ва нормал дам олишини бузадиган шовқинлар жумласига қуйидагилар киритилди:
қурилиш майдонларидаги меҳнат фаолияти туфайли ҳамда қурилиш техникаси ва транспорт воситаларидан юзага келадиган шовқин;
ишлаб чиқариш корхоналари томонидан технологик ускуналарни, шу жумладан ёрдамчи қурилмаларни ишлатиш, шунингдек ишлаб чиқариш билан боғлиқ бўлган ҳар қандай турдаги ишларни бажариш вақтида юзага келадиган шовқин;
турли тоифадаги транспорт воситаларининг ишлаши ва ҳаракатланиши натижасида юзага келадиган шовқин;
оилавий тадбирларни ўтказиш чоғида, савдо комплекслари, умумий овқатланиш корхоналари ва кўнгилочар объектлар, аҳолига хизмат кўрсатиш корхоналари фаолияти натижасида юзага келадиган, шу жумладан товуш қурилмаларидан чиқариладиган шовқин;
пиротехника буюмларидан фойдаланиш натижасида юзага келадиган шовқин.
Тинчлик режими
Қонун билан тунги ва дам олиш вақтидаги тинчлик режимлари аниқ чегараланди.
Эндиликда иш кунлари соат 23:00 дан соат 07:00 гача, дам олиш ва байрам кунлари эса соат 22:00 дан соат 09:00 гача бўлган вақт оралиғида белгиланган нормадан ортиқ шовқин чиқариш ва фуқароларнинг осойишталигини бузиш тақиқланади.
Турар жой бинолари ва уларга туташ ҳудудларда қурилиш, таъмирлаш ҳамда реконструкция ишларини ўтказишда шовқин манбаларидан фойдаланишга фақат иш кунлари соат 09:00 дан 18:00 гача рухсат берилади.
Дам олиш ва байрам кунларида турар жойларда шовқин чиқарадиган қурилиш-таъмирлаш ишларини олиб боришга йўл қўйилмайди.
Мавзуга оид
Фуқароларнинг осойишталигини ва нормал дам олишини бузишга йўл қўйилмайдиган вақт оралиғида белгиланган нормадан ортиқ шовқинга мунтазам равишда йўл қўяётган объектлар фаолияти аҳолининг ҳаёти ва соғлиғи учун ҳақиқий хавф юзага келишининг олдини олиш билан боғлиқ ҳолда ўн иш кунидан кўп бўлмаган муддатга ваколатли давлат органи, Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги томонидан, ўн иш кунидан ортиқ муддатга ушбу органларнинг аризасига биноан суд тартибида тўхтатиб турилиши мумкин.
Қонун амал қилмайдиган ҳолатлар
Ушбу қонун амал қилиши:
табиий шовқинларга;
Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, қўриқлаш хизмати, шошилинч ва тез тиббий ёрдам кўрсатиш, табиий ҳамда техноген хусусиятли фавқулодда вазиятларни бартараф этиш, шунингдек, жамоат хавфсизлигини таъминлаш билан боғлиқ кечиктириб бўлмайдиган ишларни амалга ошириш натижасида юзага келадиган шовқинга;
миллий байрамларни, оммавий спорт тадбирларини ҳамда маданий тадбирларни ўтказиш, шунингдек, диний расм-русумлар ва маросимларни бажариш натижасида юзага келадиган шовқинга нисбатан татбиқ этилмайди.
Одамни сезиларли даражада безовта қилмайдиган, инсон организмининг функционал тизимларида ва шовқинга сезгир бўлган аъзоларида жиддий ўзгаришларга олиб келмайдиган ҳамда санитария қоидалари ва нормаларида белгиланадиган шовқин даражаси – шовқиннинг йўл қўйиладиган даражаси ҳисобланади.
Шовқиннинг йўл қўйиладиган даражадан ошиб кетиши натижасида одамда сезиларли даражада безовталик юзага келиши, шунингдек организмнинг функционал тизимларида ва шовқинга сезгир бўлган аъзоларида жиддий ўзгаришлар пайдо бўлиши – шовқиннинг зарарли таъсиридир.
Компенсация талаб қилиш мумкин
Шовқиннинг зарарли таъсири натижасида етказилган зарар учун суд тартибида компенсация ундирилиши мумкин. Шовқиннинг зарарли таъсири учун компенсация тўлаш – шовқиннинг зарарли таъсирининг олдини олишга қаратилган тадбирларни бажаришдан озод этмайди.
Шовқиннинг йўл қўйиладиган даражасидан юқори бўлган меҳнат шароитларидаги ишларда банд бўлган ходимларнинг меҳнати учун меҳнат тўғрисидаги қонунчиликка асосан оширилган миқдорда ҳақ тўланади.
Компенсация тўловлари миқдорини Вазирлар Маҳкамаси белгилаши керак. Бунинг учун ҳукуматга қонун расман эълон қилинган кундан эътиборан уч ой муддат берилади.
Жисмоний ва юридик шахслар тегишли ҳудудда шовқиннинг зарарли таъсири даражаси ва кўрилаётган ҳимоя чоралари тўғрисида тўлиқ ва ишончли маълумот олиш ҳуқуқига эга.
Улар, шунингдек, аҳолини шовқиндан ҳимоя қилиш бўйича чора-тадбирларни ишлаб чиқишда иштирок этишлари, қонунчиликни такомиллаштириш бўйича таклифлар киритишлари, айбдор шахслардан етказилган зарарни қоплашни талаб қилишлари ҳамда давлат органларининг қарорлари ва улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги устидан юқори органга ёки судга шикоят қилишлари мумкин.
Бир вақтнинг ўзида жисмоний ва юридик шахслар шовқиннинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчиликка риоя этиши ҳамда назорат қилувчи органлар ва мансабдор шахсларнинг қонуний қарорлари ва кўрсатмаларини бажариши шарт.
8,8 млн сўмгача жарима
Қонун билан Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 192-моддасига ўзгартириш киритилиб, маиший шовқинга қарши курашиш талабларини бузганлик учун жарималар оширилади.
Ҳозирда фуқароларнинг тунги вақтда осойишталиги ва нормал дам олишини бузганлик учун фуқароларга БҲМнинг учдан бир қисми (146,5 минг сўм атрофида), мансабдор шахсларга БҲМнинг учдан бир қисмидан иккидан бир қисмигача (220 минг сўмгача) жарима мавжуд.
Бир йил давомида худди шундай ҳуқуқбузарлик такроран содир этилганда жарима фуқаролар учун БҲМнинг иккидан бир қисмини (220 минг сўм), мансабдор шахслар учун БҲМнинг иккидан бир қисмидан бир бараваригача (440 минг сўмгача) бўлади.
Энди жарималар миқдори сезиларли даражада ошади. Хусусан, биринчи қоидабузарликда фуқаролар учун жарима миқдори БҲМнинг 3 бараваридан 5 бараваригача (1,32 млн сўмдан 2,2 млн сўмгача), мансабдор шахслар учун БҲМнинг 10 дан 15 бараваригача (4,4 млн сўмдан 6,6 млн сўмгача) бўлади.
Худди шундай қоидабузарлик бир йил давомида такроран содир этилганда, фуқароларга БҲМнинг 5 бараваридан 7 бараваригача (2,2 млндан 3,08 млн сўмгача) жарима солинади. Мансабдор шахсларга эса БҲМнинг 15 бараваридан 20 бараваригача (6,6 млн сўмдан 8,8 млн сўмгача) миқдорда жарима қўлланади.
Шунингдек, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 125-моддасига (транспорт воситаларидан фойдаланиш қоидаларини бузиш) ўзгартириш киритилиб, ҳайдовчиларнинг тормоз тизимида, рул бошқарувида ёки уловчи қурилмада носозлиги бўлган ёхуд тегишли рухсатномасиз қайта жиҳозланган, шунингдек, шовқин даражаси белгиланган меъёрлардан ортиқ бўлган транспорт воситаларини бошқариши БҲМнинг 1 баравари (440 минг сўм) миқдорида жаримага сабаб бўлиши белгиланди.
Амалдаги тартибда шовқин даражаси белгиланган нормалардан ортиқ бўлган транспорт воситаларини бошқариш маъмурий огоҳлантиришга ёки БҲМнинг иккидан бир қисми миқдорида жарима солишга (220 минг сўм) сабаб бўлади.
Масъул давлат органлари ва уларнинг ваколатлари
Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси аҳолини шовқиннинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатли давлат органи этиб белгиланди.
Қўмита турар жойларда, жамоат биноларида, аҳоли яшаш ҳудудлари ва дам олиш зоналарида, шунингдек, иш жойларида аҳолини шовқиннинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш соҳасидаги санитария қоидалари ва нормаларини ишлаб чиқади ҳамда тасдиқлайди. Шунингдек, шовқиннинг зарарли таъсирига эга бўлган ёки шундай таъсир кўрсатиши мумкин бўлган объектларнинг рўйхатини шакллантиради ва юритади; инсон соғлигига салбий таъсир кўрсатадиган шовқин манбаси билан ишлашда санитария қоидалари ва нормаларига юридик ва жисмоний шахслар томонидан риоя этилиши устидан назоратни амалга оширади.
Ички ишлар вазирлиги фуқаролар осойишталиги ва нормал дам олишини бузиш ҳолатлари юзасидан мурожаатларни, шунингдек, маиший шовқинга қарши курашиш талабларини бузиш билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқади; автомототранспорт воситаларини даврий техник кўрикдан ўтказишда уларнинг ички ва ташқи шовқин кўрсаткичларининг қонунчиликка мувофиқлигини текширади, шовқин даражаси белгиланган нормадан ортиқ бўлган транспорт воситаларини бошқариш билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўриб чиқади.
Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги, Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳамда Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси ҳам ўз йўналишлари бўйича шовқин нормаларига риоя этилишини таъминлайди.
