Bizda “Qurbon hayiti” yoki “Kiçik hayit” deb nomlanadigan kun diniy manbalarimizda “Iyd al-Azha” deb yuritiladi. “Iyd” sözi arab tilida “qayta-qayta takrorlaniş”, “foyda-manfaat” ma'nolarini bildiradi. Hayit kuni har yili takror, qayta-qayta kelgani va bu kunda Allohning ne'matlari bandalari uçun serob bölgani bois, uçun uni “iyd” deb ataşadi. “al-Azha” esa “qurbonlik qiliş”, degan ma'noni anglatadi.

Xalqimiz qadimdan, Islom dini bilan muşarraf bölgan kundan boşlab Qurbon hayitini tantanali ravişda bayram qilib nişonlab kelgan. Iyd namozini öqiş uçun butun şahar ahli bir namozgohga yiğilgan. Namozdan söng beva-beçoralar holidan xabar oliş, faqiru kambağallarga moddiy yordam körsatiş, bolalarga hayitlik sovğalari ulaşiş xalqimiz içida an'anaga aylangan.

Olimlar bu kunda quyidagi amallar eng çiroylilari, deb hisoblaşgan:

1. Iyd keçasini ibodat bilan ötkaziş

Iydga ötar keçaning ham öziga yaraşa fazilati bor. Uni butunlay yoki bir qismini, xususan, keçasining uçinçi qismini Qur'on tilovati, zikr, tasbeh va nafl namozlar bilan bedor ötkaziş köplab yaxşiliklarga, ulkan savoblarga sabab böladi.

Abu Umoma roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

“Nabiy sollallohu alayhi vasallam:
“Kim ikki iyd keçalarini Allohdan savob umidida qoim qilsa, qalblar öladigan kunda uning qalbi ölmas”, – dedilar”.

Ibn Moja va Tobaroniy rivoyat qilgan.

2. Ğusl qiliş 

Islom poklik dini. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam özlarining bir hadislarida: “Poklik iymonning yarmidir”, deganlar. Mana şunday ibodatlar oldidan, köpçilik töplanadigan joylarga borişdan oldin ğusl qiliş dinimizda alohida ta'kidlangan. Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinişiça, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Fitr kuni ğusl qilar ekanlar.

3. Tişlarni tozalaş

Tişni toza tutişga Islom diniçalik e'tibor bergan birorta din yoki ta'limot yöq. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Agar ummatimga maşaqqat bölişidan qörqmaganimda, ularni har namoz oldidan misvok qilişga buyurgan bölar edim”, deganlar. Şu bois har namoz oldidan misvok qiliş sunnat amal hisoblanadi. Hayit namozi uçun esa, bu narsa yanada muhimdir.