“Bu – soliq to‘lovchilarning puli”. Iqtisodchi – hokimlarning “saxiyligi” haqida

Buni nega yozyapman? Siyosatchilar, ijro hokimiyati vakillari va ayniqsa saylanmagan hokimlar aynan to‘rtinchi guruhga mansub hisoblanadi (ba’zida uchinchisiga ham mansub, deyishingiz mumkin, lekin bu boshqa mavzu). Ular yig‘ilgan soliq to‘lovchilarning pullarini sarflaydi; kimga, qayerga, necha pul degan qarorlarni qabul qiladi (bunday qarorlarni qabul qilish faqat parlamentda bo‘lishi kerak aslida, ijro hokimiyati yoki hokimlarda emas).

Xullas, ularning ustidan nazorat, hisobdorlik, shaffoflik bo‘lmasa, ularda pulga bo‘lgan qaytimni maksimallashtirishga rag‘bat o‘zidan o‘zi paydo bo‘lmaydi. Oqibatda bu budjet, ya’ni soliq to‘lovchilarning pullari samarali ishlatilmasligiga olib keladi. Natijada bir amaldor ikkinchisiga sizga Ferrari olib beramiz, boshqasi esa sizlarni Dubayga ta’tilga yuboramiz deydi yoki boshqasida tilladan 100 metrlik haykal o‘rnatish xayollari paydo bo‘laveradi.

AQShlik bir kongressmen aytgan ekan:

“Bir-biridan farqli uch toifadagi odamlar – yosh bolalar, o‘g‘rilar va siyosatchilar – uchalasi ham boshqa odamlarning pullarini sarflaydilar. Shuning uchun uchalasining ustidan nazorat kerak.”

Uzoq orzudagi emas, balki oddiy va normal O‘zbekistonda parlamentning kuchi ijro hokimiyatinikidan ko‘ra amalda kattaroq bo‘ladi, deb umid qilamiz, xuddi qonunda belgilanganidek. Deputatlar xalq vakili bo‘lsa, ijro hokimiyati bu ijrochi. Aslida mamlakatdagi har bir insonning hayotiga ta’sir etish nuqtayi nazaridan parlamentning faoliyati va deputatlarning qarorlari ijro hokimiyatinikidan ko‘ra ancha muhimroq bo‘lishi kerak. Davlat xarajatlari haqidagi qarorlar esa shu parlament doirasida qabul qilinishi kerak bo‘lgan eng muhim qarorlardandir”, deydi Botir Qobilov.

Boshqa bir iqtisodchi Otabek Bakirov ham hamkasbining fikrlarini qo‘llab-quvvatladi.

“Millat farovonligining ibtidosi Parlament tuzishdan boshlanadi”, deya yozdi u.