Har bir kishining yoshlikdan orzu qilgan kasbi, hunari bo‘ladi. O‘sha orzuga imkon yetgani qadar intiladi. Kimdadir bu orzu ushaladi, kimdadir yo‘q. Bolalarda esa ushbu orzuning ushalishiga ishonch yuqori bo‘ladi. Chunki ularga tanlagan kasbining jamiyatdagi mavqeyi qanday, keltiradigan daromadi qancha, mashaqqati qay darajadaligining qizig‘i yo‘q.
Katta bo‘lgach sekin-asta fikrlar o‘zgaradi. Orzularning chegarasi bora-bora moddiyatga, manfaatga taqala boshlaydi. Bola endi atrofidagilari bilan ham hisoblashadi. Turli sabablar turtkisi bilan kelajakda kim bo‘lishini aqlan tanlay boshlaydi. Hislar chekinadi. Ayrim jasoratlilargina hech narsaga qaramay qiziqqan sohasining etagidan ushlab ketadi. Qalbga quloq solish judayam muhim.
Har inson javhariga yozib qo‘yilgan missiyasi bo‘ladi. Ko‘plar bu missiyadan chalg‘ib ketadi. Bajarishi kerak bo‘lgan vazifasi qolib, boshqa ishlarda tentirab yuradi. Ayrimlar bo‘lsa, javharidagi yoziqni kech bo‘lsa-da anglaydi va u bo‘yicha harakatlana boshlaydi. Ëzuvchi Somerset Moemning “Oy va sariq chaqa” asari bosh qahramoni Striklend ham zimmasiga yuklangan vazifani kech tushunib yetadi va kech bo‘lsa-da, o‘z maqsadiga yetishadi.
Ingliz adibi Uilyam Somerset Moem nomi adabiyot ixlosmandlariga tanish. Yoshligidan ilm olishga qiziqqan, o‘qib-o‘rganib, shifokor bo‘lgan ijodkor adabiyot olamiga kirib kelgach, o‘z kasbini tashlaydi, bor kuch-g‘ayratini ijodga bag‘ishlaydi. Birin-ketin chop etilgan asarlari unga shuhrat keltira boshlaydi. Yozuvchining o‘zi e’tirof etganiday, “Oy va sariq chaqa” romani haqiqatan ham uning shoh asarlaridan biri bo‘lib, asar muallifi o‘tkir nigohi orqali ko‘z o‘ngida sodir bo‘lgan hayotiy voqelikni badiiy talqinda ochib bergan. Shu bilan birga, voqea ichida voqeaning rivojlanib borishi, asar qahramoni Charlz Striklendning qirq yoshidan keyin rassomlikka mukkasidan ketishi, u va uning do‘stlari atrofida kechgan insoniy munosabatlar, mo‘yqalam sohibining fojiaviy qismati o‘quvchini chuqur falsafiy mushohadaga undaydi, hayot haqidagi tasavvurini boyitadi.
Syujyet:
Asar Gagen ismli rassom hayotidan olingan bo‘lib, bir yozuvchi yigit tilidan hikoya qilinadi. U tasodifan Londonning kiborlar jamiyati ichiga kirib qoladi va ular orasidagi adabiy muhit bilan, qolaversa, Striklendlar xonadoni bilan tanishadi. Bu xonadonga yozuvchilar, san’atkorlar, adabiyot va san’atga qiziquvchilar tez-tez tashrif buyurib turishardi. Yozuvchi yigit ham bunday yig‘inlarga qatnay boshlaydi. Ammo bir kuni uni g‘aroyib bir hodisa hayratlantirib qo‘yadi. Risoladagidek oila rahbari, ikki farzandning otasi, birja dalloli bo‘lmish Charlz Striklend oilasini tashlab, Parijga ketib qolgandi. Butun shaharda uning ma’shuqasi bilan ketib qolganligi haqida mish-mish tarqaydi.
