Rektorlar sayloviga qarşilik, anomal yoz başorati va yaşirin tayinlov - hafta dayjesti
|14:50 / 21.05.202345 17912 min
Vazirlik rektorlarni saylaşga tayyor emas: tayyor bölişi uçun yana 30 yil kerakmi? Olimlar 5 yillik anomal yozdan ogohlantirdi: energetika islohoti keçiktirilgani qimmatga tuşmaydimi? Alişer Sultonovga lavozim berilgani sir saqlandi: bu uning salbiy imiji bilan boğliqmi? Yakunlanayotgan haftaning asosiy xabarlari – Kun.uz dayjestida.
3 yillik tanaffusdan keyin: OTMga testlar yopiq pavilonlarga qaytadi
Özbekistonda koronavirus bilan boğliq çeklovlarning eng oxirgisi ham rasman bekor böldi. Bu yil oliy ta’lim muassasalariga kiriş imtihonlari, koviddan avvalgi yillardagi kabi, yopiq pavilonlarda ötkaziladi. Oliy ta’lim vazirligining ma’lum qilişiça, testlarni ötkaziş uçun respublika böylab 92 ta yopiq inşoot tanlab olingan. Eslatib ötamiz, oxirgi 3 yilda infeksiya xavfi sababli kiriş imtihonlari oçiq osmon ostida, stadionlar va xiyobonlarda ötkazib kelinayotgandi.
Ötgan yili imtihonlarda 1 mln 74 ming abituriyent qatnaşib, ulardan bor-yöği 176 ming nafari öqişga kira olgan. Talab yuqori, taklif esa juda çeklangan şaroit doimgidek korrupsiya va firibgarlik holatlariga olib kelyapti. Bu boradagi jinoyatlarning yangi mavsumi ham start oldi. Namanganda 4 ming dollar, Sirdaryoda 5100 dollar, Samarqandda esa 7200 dollar miqdoridagi oldi-berdilar vaqtida qator şaxslar qölga olindi.
Lekin oliy ta’lim böyiça haftaning eng köp muhokama bölgan mavzulari bular emas. Oliy ta’lim vazirligining departament boşliği Abduvali Xoliqov “rektorlarni saylaşga tayyor emasmiz” deyişi ortidan, ijtimoiy tarmoqlarda tanqidga qoldi.
“Endi mavjud holatdan kelib çiqib, buni oçiqçasiga aytiş kerak. Mutaxassis sifatidagi şaxsiy fikrim – rektorlarni saylaşga tayyormasmiz”, – dedi vazirlik rasmiysi.
Bu fikrlar prezident saylovi arafasida yangragani istehzolarga sabab böldi. Eng katta mansab egasi – davlat rahbarini saylay oladigan odamlar qanday qilib hokimlarni yoki rektorlarni saylay olmasligi mumkin? Şuning uçun, aniqroq aytganda, odamlar tayyor, tizimning özi tayyor emas, deyiş töğriroq bölardi.
Samarqand 100 ta elektrobusli böladi
Haftaning asosiy xuşxabarlari Samarqandda ötgan Yevropada tiklaniş va taraqqiyot banki boşqaruvçilari konferensiyasi bilan boğliq böldi. Bankning beğaraz yordami asosida Namangan va Farğonada 15 ta maktab quriladigan böldi. Imzolangan şartnoma asosida, xalqaro taşkilot buning uçun 55-75 mln dollar atrofida grant ajratadi
Mavzuga oid
. Maktablar yetişmovçiligi borgan sari ötkirlaşib borayotgan hozirgi vaziyat uçun bu juda yaxşi yangilik.
Bundan taşqari, YeTTB Samarqand uçun 100 ta elektrobus sotib olişga 49 mln dollar imtiyozli qarz beradi. Bu mablağga 10,5 metr uzunlikdagi elektrobuslar xarid qilişdan taşqari, ular uçun kerakli infratuzilma ham barpo etiladi. Şu tariqa, Samarqand – YeTTBning “Yaşil şaharlar” loyihasiga qöşilgan Özbekistondagi birinçi şahar böladi.
Ğarbda katta nufuzga ega bölgan bu bankning Özbekistonga kiritgan jami investitsiyalari 4 mlrd dollardan oşadi. Öz qadriyatlariga ega taşkilot bilan aloqalar birinçi prezident hokimiyatining oxirgi yillarida deyarli töxtab qolgan edi. 4 milliardlik investitsiyaning 80 foizi oxirgi tört yilga töğri keladi. Konferensiya oçilişida sözga çiqqan Şavkat Mirziyoyev Özbekistonni qöllayotgani uçun xalqaro taşkilotga minnatdorlik bildirdi. Prezident öz nutqida iqtisodiyotni erkinlaştiriş haqida gapirib, yana bir bor Jahon savdo taşkilotiga a’zolik masalasiga töxtaldi. “Uşbu yönalişda bu yil salmoqli natijalarga erişişimizga işonaman”, – dedi prezident.
JSTga a’zolik haqida, konferensiya doirasidagi sessiyalarda boş vazir örinbosari Jamşid Xöjayev ham gapirib ötdi. “JSTga a’zo bölişimiz mahalliy işlab çiqaruvçilarimiz uçun katta imkoniyatlar yaratadi. Bozorga kiriş – raqobat degani, bu çaqiriqni qabul qilişga tayyormiz”, dedi hukumat vakili. Uning qöşimça qilişiça, davlat subsidiyasi asosida işlayotgan kompaniyalar erkin bozor şaroitida işlay olişi uçun hozirgi strategiyasini qayta körib çiqişi kerak.
Energetika: Anomal yoz başorati va Sultonovning qaytişi
Samarqanddagi konferensiya doirasida Birlaşgan Arab Amirliklarining Masdar va TAQA kompaniyalari bilan 3,8 mlrd dollarlik energetika loyihalari böyiça bitimlar imzolandi. Şavkat Mirziyoyevning Xitoyga taşrifi doirasida esa, aynan energetika böyiça 5-6 mlrd dollarlik kelişuvlarga erişilgani aytildi. Bular, asosan, qayta tiklanuvçi energiya manbalarini yaratiş, elektr uzatiş tarmoqlarini yangilaşga qaratilgan.
Agar gap rostdan ham milliardlab dollarlik töğridan töğri investitsiyalar haqida ketayotgan bölsa va bu loyihalar qoğozda qolib ketmay, haqiqatan ham amalga oşsa, bu – juda yaxşi yangilik. Çunki töğridan töğri investitsiya bu kredit emas, bunda moliyalaştiruvçi tomon mablağining qaytmasligi riskini ham öz zimmasiga olgan böladi.
Umuman, energetika – eng köp sarmoyaga muhtoj sohalardan. Sohadagi inqirozli vaziyatni qiş va yoz oylarida millionlab özbekistonlik öz tanasida his qiladi. Afsuski, tabiat biz tizimni önglab olişimizni kutib ötirmoqçi emas. Şu hafta Jahon meteorologiya taşkiloti e’lon qilgan prognozga köra, oldinda bizni kutayotgan 5 ta yoz dunyo tarixidagi eng issiq yoz fasllari böladi. Taxminlarga köra, 2023-2027 yillardagi yoz fasllarida sayyorada rekord darajada issiq kuzatilişi, örtaça harorat 1,5 gradusga kötarilişi mumkin. BMT huzuridagi xalqaro taşkilot e’lon qilgan ogohlantirişda aytilişiça, oldindagi 5 ta yoz faslidan biri yoki umuman şu 5 yillik davrning özi iqlim monitoringi tarixidagi eng issiği bölişi ehtimoli 98 foizga teng.
Ekspertlarning izohlaşiça, global miqyosda kutilayotgan anomal issiq haroratga ikkita sabab bor. Birinçisi – issiqxona effektini hosil qiluvçi gazlarning atmosferaga haddan taşqari köp çiqarilayotgani. Ikkinçi sabab – 2 yildan 7 yilgaça bölgan davrda takrorlanib turadigan El-Nino nomli tabiat hodisasi. Bu hodisa vaqtida Tinç okeanining ekvatorga yaqin qismidagi suvlar yuzasida harorat kötarilib, tropik zonalardagi yoğingarçilik me’yori buziladi, natijada butun dunyo miqyosida ekstremal iqlim hodisalari röy beradi. Bu esa insonlar salomatligi, oziq-ovqat xavfsizligi va suv resurslari bilan boğliq muammolarni kuçaytiradi.
Özbekistonga qaytsak. Ötgan dayjestimizda xabar berganimizdek, prezident mas’ullarga yozda energotizim barqaror işlaşini ta’minlaş vazifasini yuklagan. Şu hafta ma’lum bölişiça, Tojikiston bilan odatdagidan köproq elektr energiyasini import qiliş böyiça şartnoma imzolangan. Unga köra, Tojikiston 2023 yilning may-sentabr oylarida Özbekistonga salkam 1,3 mlrd kVt/soat energiya yetkazib beradi. Rasmiylarning aytişiça, bu – sönggi bir neça yil içidagi rekord körsatkiçdir.
Energoinqirozning oldini oliş böyiça körilayotgan çoralar içida eng asosiylaridan biri – gaz öğriliklariga qarşi kuraşiş. Hozirgi vaziyat şundayki, hali u yerda, hali bu yerda milliardlab sömlik gaz öğirlangani haqidagi xabarlar tez-tez çiqib turadi, lekin hali birorta ham kompaniya “men qazib olgan yoki taşib bergan gazimni öğirlaşdi” deb şikoyat qilgan emas. Bozor iqtisodiyotidan uzoq bunday şaroitda, muammoni elektron hisoblagiçlar orqali osongina hal qiliş mumkin. Bu işga nihoyat mana endi qöl urilyapti. Şu hafta e’lon qilingan qarorga köra, 1 iyulgaça Özbekistondagi barça tabiiy gazni qabul qiliş va uzatiş nuqtalariga onlayn elektron hisoblagiçlar örnatiladi. Bu hisoblagiçlar soliq organlarining axborot tizimlari bilan integratsiya qilinib, yagona avtomatlaştirilgan tabiiy gaz harakati tizimi joriy etiladi.
1 oktyabrdan boşlab, Özbekistondan tabiiy gazni quvurlar orqali taşiydigan korxonalarning gazni qabul qiliş va uzatiş nuqtalariga xromatograf va elektron hisoblagiçlar örnatilişi majburiy böladi. Tabiiy gaz va suyuq uglevodorodlarni sotiş şartnomalarini maxsus axborot tizimiga kiritib boriş talab qilinadi.
Yiğilgan ma’lumotlar asosida katta qinğirliklar aniqlangan taqdirda qanday yöl tutiladi, eng asosiysi, oçiq va raqobatli bozorni yaratişga qaratilgan energetika islohoti böladimi, bu savollarga hozirça javob yöq. Hukumatning harakatlaridan anglaş mumkinki, erkin bozorni yaratiş masalasi ortga surilgan. Buning örniga, generatsiyani köpaytiriş uçun yangi stansiyalar quriş va imkon qadar köproq quyoş panellarini örnatiş asosiy kun tartibida bölib turibdi.
Kuni keça prezidentning energetika böyiça maslahatçisi lavozimi taşkil etilgani ma’lum böldi. Bu lavozimga 2019-2022 yillarda energetika vaziri bölib işlagan Alişer Sultonov tayinlangan. Tayinlov qaçon röy bergani ma’lum emas.
Aslida, Sultonov prezidentning energetika böyiça maslahatçisi bölgani haqida bir neça hafta oldin xabarlar tarqalgan edi. Uning xalq orasidagi imijini ijobiy deb ataş qiyin bölgani uçundir balki, bu haqda rasman e’lon qilinmay keldi. Faqatgina jurnalistlar uning ism-familiyasi va lavozimini Toşkentdagi xalqaro konferensiya grafigida körib qolganidan keyingina tayinlov rasman tasdiqlandi.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Xitoyning Sian şahrida “Markaziy Osiyo – Xitoy” formatidagi birinçi sammit bölib ötdi. Tahlilçilarga köra, bu sammit, Rossiyaning zaiflaşişi va AQŞning Afğonistondan ketişi fonida, Xitoy Markaziy Osiyodagi ta’sirini kuçaytirişga urinayotganini anglatadi. Sammitda Xitoy Markaziy Osiyo davlatlariga 3,8 mlrd dollar beğaraz yordam ajratişi e’lon qilindi. Ma’lum qilinişiça, Xitoy–Qirğiziston–Özbekiston temiryöli qurilişining texnik-iqtisodiy asoslari tayyor bölgan, endilikda asosiy muzokaralar loyihani amalga oşirişning moliyaviy tomonlariga qaratiladi.
Toşkentdagi modalar haftaligi ijtimoiy tarmoqda jiddiy tanqidlarga sabab böldi. Haftalik doirasida namoyiş qilingan liboslar orasida oçiq-soçiq kiyimlar borligi, bir neçta holatda hatto ayollarning kiyimlarini erkaklar kiyib çiqqani hazm qilib bölmas holat deb baholanyapti. Moda haftaligi taşkilotçisi Dilnoza Umrzoqova bunga 20 yoşli talaba qizning improvizatsiyasi deb izoh berdi. Uning aytişiça, repetitsiya paytida kiyimlarni ayol modelerlar kiygan, lekin namoyiş oldidan yoş dizayner improvizatsiya qilişni xohlab, liboslarini erkaklarga kiydirib yuborgan. Ta’kidlaş kerak, taşkilotçining bu gaplariga işonmayotganlar talaygina. Kamiga, Abdulla Qodiriyning uy muzeyida SSSR bayroği tasviridagi libos namoyiş etildi.
Koreyaga işga yuborişdagi korrupsion sxema qanday işlaşi foş böldi. Ma’lum bölişiça, talabgor koreys tilini bilmasa ham, pulini bersa böldi, uni imtihonga kiritişadi, javoblarni esa aytib turişadi. Bir kişini imtihondan ötkazib qöyiş narxi 6 ming dollar atrofida. Boşqa tafsilotlar bilan YouTube kanalimizdagi suriştiruv orqali tanişing. Qöşimça qilib ötamiz, bu korrupsion sxema haqidagi suriştiruvlarimizga birorta huquq organidan reaksiya bölmayapti.
Onix va Tracker'ning yangi komplektatsiyalari yaqin kunlarda sotuvga çiqadi. Bu haqda ma’lum qilgan UzAuto vakilining işontirişiça, kuzda taqdimot qilingan komplektatsiyalarning narxlari özgarişsiz qoladi. Kompaniya, şuningdek, 1 iyundan boşlab Cobalt va Lacetti 20-23 ming dollardan sotuvga çiqişi haqidagi xabarlarni rad etdi. Salkam yarim yildan beri sotilmayotgan bu budjet modellari uçun şartnoma beriş qaçondan boşlanişi noma’lumligiça qolyapti.
Ijtimoiy tarmoqlardagi çiqişlari bilan tanilgan Şukrullo Egamberdiyev Toşloq tumani boş imomi vazifasidanozod etildi. Musulmonlar idorasi unga hayfsan intizomiy jazosini ham qöllagan. Egamberdiyev “Abu Hanifa” jome masjidi imom-xatibi lavozimidagi faoliyatini davom ettiradi. Uning jazolanişiga katta ehtimol bilan mehnat muhojirlari haqida aytgan gaplari sabab bölgan. Egamberdiyev Rossiyadagi özbek migrantlarini “öqimagani uçun qul bölib yuribdi” degan mazmunda haqoratlaşi ortidan, bir qator muhojirlar unga qarşi videomurojaatlar e’lon qilgan edi.
