Ikki xil munosabat ostida qolgan aviaspotterlar: ularga yaratilayotgan imkoniyatlar va muammolar
|17:22 / 08.12.20247 3138 min
Bugun xalqaro fuqarolik aviatsiyasi kuni. Biz uşbu sohada mehnat qilayotgan minglab insonlarni kasb bayramlari bilan muborakbod etamiz. Ammo bugungi hikoyamizda aviatorlar emas, ularni kuzatuvçilar — aviaspotterlar haqida gaplaşamiz.
Uçuvçilar, styuardessalar, aeroportlarda samolyotlarga texnik xizmat qilayotganlardan taşqari aviatsiya olamida şunday insonlar borki, ular özlarining qimmatbaho vaqtini temir quşlar — samolyotlarni kuzatişga sarflaşadi. Ularni spotterlar deb ataşadi.
Spotterlik kasbi Ikkinçi jahon uruşiga bori taqaladi. Öşanda Britaniyada köngillilar duşman samolyotlarini durbinda kuzatiş, yönalişini aniqlaş va harbiylarga xabar beriş bilan şuğullanişgan. Keyinçalik harbiy sohada turli lokatorlar va radarlar ixtiro qilingaç, bunga zaruriyat yöqolgan.
Ammo vaqt ötişi bilan yengil fotoapparatlar öylab topilgaç, spotting maroqli bir maşğulotga aylandi. Dunyoda yuz minglab odamlar samolyotlarni kuzatiş va suratga oliş bilan şuğullanişadi.
Aviaspotting şunçaki hobbi emas. Bu samolyotlar, ularning modellari va yönalişlari haqida çuqur bilimni talab etuvçi bir san’at turiga aylanib bölgan.
Samarqand xalqaro aeroportida Air Marakanda aviakompaniyasi taşabbusi bilan uçinçi bor rasmiy spotting tur ötkazildi.
Kuzgi spotting turga ruspublikamizning barça göşalaridan 40 ga yaqin spotterlar taklif etildi.
Spotterlar uçiş-qöniş maydonçasiga çiqiş oldidan an’anaviy tarzda tekşirildi. Söngra ular bilan xavfsizlik qoidalari va spotting etikasi böyiça yöriqnoma-suhbat ötkazildi.
Spotterlarning iş qurollari köp emas: yaxşi professional fotokamera, durbin, smartfon yoki noutbuk. Smartfonda turli ilovalar orqali samolyotlarning harakatlari kuzatiladi. Samolyot aeroportning özida, uça boşlaganda yoki qönayotganda suratga olinadi.
Biz aeroportga kelgan yoş spotterlarni savolga tutdik. Aytiş joizki, ular yaqindan boşlab bu sohaga qiziqqan. Ularning orasida hali maktabda öqiyotgan yoşlar ham köpligi kişini quvontiradi.
Mavzuga oid
Ha, spotterlik — butkul yangi soha. Devor ostida yaşirinça suratga tuşirib, huquq-tartibot organlari bilan turli maşmaşalar kelib çiqqan bölsa, hozir aeroportlarning özi spotting turlar taşkil qilib berişmoqda. Tabiiyki, bu sohaga bölgan qiziqiş samolyotga mehr qöygan yoşlar örtasida ortib bormoqda.
Biz Samarqandda kuzgi spotting turni uyuştirgan mas’ullar bilan ham gaplaşdik.
«Bu bizning aslida uçinçi bor taşkillaştirilayotgan rasmiy aviaspotting tadbirimiz. Birinçisi 2023 yilda, ikkinçisi şu yilning may oyida ötkazilgan, öşanda bahorgi spotting ötkazilgandi, endi esa noyabr oyidan kuz-qiş jadvaliga ötdik va özimizning uçinçi spottingimizni taşkillaştirdik.
Ruxsora Mavlyanova
Birinçi spotting turimiz katta ajiotaj bilan ötdi, adaşmasam, 50 ga yaqin spotterlar iştirok etişdi.
Xorijdan ham mehmonlar kelişgan, ayniqsa MDH davlatlaridan, professional spotting bilan ançadan buyon şuğullanib kelayotgan Rossiyadan ham köp spotterlar kelişdi.
Şuningdek, biz rahbariyat bilan kelişib individual spottinglar ham taşkillaştiramiz», — deydi Air Marakanda matbuot kotibi Ruxsora Mavlyanova.
Özbekistonda ikki yildan sal köproq işlayotgan Air Samarkand aviakompaniyasi PR direktori Oleg Ivanov ham bu boradagi fikrlari bilan örtoqlaşdi.
«Bungaça Rossiyada işlaganman. Rossiyada spottinglar ançadan buyon ötkaziladi. Eslaşimça, eng birinçilari 12 yilça avval ötkazilgan. Bu maşğulotning Özbekistonga kirib kelgani juda yaxşi, çunki Rossiyada hozir spotting taqiqlangan. Bu yerda esa aksinça gullab-yaşnamoqda, şu sabab rossiyalik va MDH davlatlaridan mehmonlar şu yerga kelişmoqda. Sizga köproğini aytaman: yaqinda bizga germaniyalik va boşqa yevropalik spotterlar kelişdi.
Oleg Ivanov
Ya’ni, Özbekistonga va uning ösib borayotgan aviatsiyasiga tobora qiziqiş ortib bormoqda va jahon spottingiga kirmoqda. Boşqa davlatlarda aeroportlarda maxsus jihozlangan maydonlar bor. Boz ustiga, Frankfurt va Dyusseldorf kabi yirik aeroportlar spotterlar uçun aeroport böylab ekskursiyalar ham uyuştirişadi. Bu juda qiziq, umid qilamanki, bizda, Özbekistonda ham ertami-keçmi, barça qulayliklarga ega maxsus maydonçalar taşkil qilinadi. U yerga spotterlar har kuni kelib, aeroport işini yaqindan kuzatiş va işlaş imkoniyatiga ega bölişadi.
Nima bölganda ham, hozir yiliga bir neça bor spotting turlar ötkazilmoqda, ular tobora köproq odamlarni jalb qilmoqda. Men, ayniqsa, ular safida yoşlarning, ayniqsa maktab öquvçisi bölgan ösmirlarning köpligidan xursandman. Bolalar juda yaxşi suratlarni olişmoqda. Ular meni hayratga solmoqda. Ular aviatsiya haqida juda yaxşi bilimga ega. Biz 10-12 yoşimizda samolyotlar haqida bunça narsa bilmaganmiz», — deydi Oleg Ivanov.
Spotterlar hamjamiyati özlarining topilmalari va tajribalari bilan ijtimoiy tarmoqlar va maxsus forumlar va telegram guruhlarda bölişişadi.
Respublikamizda donği çiqqan spotter Rustam Mannanov bilan suhbatlaşdik.
Rustam Mannanov
Uning hikoya qilişiça, hozir Özbekistondagi spotting bilan şuğullanayotganlar soni 70 ga yaqinlaşgan. Rustamning özi ham ikki yildan buyon spotting bilan jiddiy şuğullanayotganini aytib berdi.
Sohadagi murakkabliklar haqida hikoya qilar ekan, garçi aeroportlar va aviakompaniyalar bu sohani jon-jahdi bilan rivojlantirişga urinişmoqda. Hattoki Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 26 yanvardagi 43-sonli «Aviaspottingni rivojlantiriş uçun şart-şaroitlar yaratiş çora tadbirlari töğrisida»gi qarori qabul qilingan.
Unga köra 2022 yilning 1 mayidan boşlab Toşkent va Samarqand xalqaro aeroportlarida, 1 iyuldan boşlab qolgan barça xalqaro aeroportlar hududida aviaspotting bilan şuğullaniş uçun kuzatiş maydonçalari faoliyatini ta’minlaş Transport vazirligi zimmasiga yuklatilgan.
Ayni paytda hukumat qarori bajarilmasdan qolmoqda. Taniqli aviaspotterlarga oğzaki ravişda ruxsat berilgan bölsa ham, hali hanuz spotterlar bilan boğliq maşmaşalar yuzaga kelmoqda (Ularning eng oxirgisi taniqli aviaspotter Muhammadrasul Muhiddinov bilan röy bergan. U işlayotgan çoğda ikki bor PPX xodimlari kelib tintuvdan ötkazişgan — Ş.Ş).
Ötgan Toşkent xalqaro aeroporti panjarasi ortida turib samolyotlarni suratga olgan maktab öquvçilarini huquq-tartibot organi xodimlari ularning texnika resurslarini olib qöyib, 6 nafar bolani alohida avtomaşinalarda olib ketgan. Uzbekistan Airports yoş havaskorlarni qöllab-quvvatlaşini bildirgan edi.
Ayni paytda, Toşkent xalqaro aeroportini örab turuvçi devorlarga foto va videoga oliş mumkin emasligi töğrisida ogohlantiruvçi e’lonlar yopiştirib çiqilgan.
Rustam Mannonov huquq-tartibot organlari va aviaspotterlar örtasidagi tuşunmovçiliklar töliq bartaraf bölişi uçun ham, spotterlarga aeroportlarda qonuniy işlaş maydonçalari yaratilişi kerakligini ta’kidlab ötdi.
Umuman olganda, aviaspotter vaziyat avvalgidan ança yaxşi tomonga özgargani. Uzbekistan airports va Air Marakanda hukumatning öşa qaroriga binoan rasmiy spotting turlar ötkazayotgani, respublika va xorijdan spotterlarni jalb qilib, işlaşga şaroit yaratayotganini ham qayd etdi.
Çunki spotting — şunçaki hobbi emas, allaqaçon butun dunyodagi samolyotlarni sevuvçi insonlarni birlaştirib turadigan ehtirosga aylanib bölgan.
Agar siz aviatsiya olami haqida köproq ma’lumotga ega bölişni istasangiz yoki bu köngilga xuş yoquvçi hamjamiyatning a’zosi bölişni xohlasangiz spotterlarga qöşiling.
