Vaşington osmonida samolyot halokati: sabablar va qurbonlar haqida nima ma’lum?
|02:42 / 31.01.202515 0729 min
American Airlines aviakompaniyasi yölovçi samolyoti AQŞ poytaxti Vaşingtondagi Ronald Reygan xalqaro aeroportiga yaqinlaşayotganda havoda harbiy vertolyot bilan töqnaşib ketdi. Samolyot bortida 60 nafar yölovçi va tört nafar ekipaj a’zosi, vertolyotda uç nafar harbiy xizmatçi bölgan. Samolyot ham, vertolyot ham Potomak daryosiga quladi. Dastlabki ma’lumotlarga köra, omon qolganlar yöq.
Foto: AFPFoto: AFP
Samolyotdagi yölovçilar orasida figurali uçiş böyiça AQŞ çempionatidan qaytayotgan sportçilar va murabbiylar ham bölgan. BBC hodisa haqida ma’lum bölgan faktlarni keltirdi.
Nima voqea yuz berdi
Töqnaşuv mahalliy vaqt bilan 21:00 atrofida (Toşkent vaqti bilan 7:00 atrofida) sodir böldi. American Airlines brendidan foydalanadigan PSA Airlines aviakomaniyasining Bombardier CRJ700 samolyoti Kanzas ştati, Uiçita şahridan uçib kelayotganida Ronald Reygan xalqaro aeroportiga qöniş çoğida Sikorsky H-60 (Black Hawk) harbiy vertolyoti bilan töqnaşib ketdi.
Pentagonning ma’lum qilişiça, vertolyot Virjiniya ştatidagi Fort-Belvuar şahridan havoga kötarilgan. Harbiylarga köra, vertolyot öquv parvozini amalga oşirgan.
Samolyot bortida 64 kişi — 60 yölovçi va tört nafar ekipaj a’zosi bölgan. Vertolyot bortida 3 nafar amerikalik harbiy xizmatçi bölgan, dedi Vaşington meri Muriyel Bouzer.
Qutqaruv operatsiyasi halokatdan söng darhol boşlandi. Kolumbiya okrugi favqulodda vaziyatlar direktori Jon Donnelli sözlariga köra, suv juda sovuq va atrof qoronği edi.
«Şamol esmoqda. Suvda muz bölaklari bor... Yoruğlik yetişmagani sababli, har kvadrat dyuym maydonni tekşirib çiqişga töğri keladi», dedi u. «Bular [qutqaruvçilar] suvga şönğişi uçun juda qiyin şaroit», deb qöşimça qildi Donnelli.
Foto: AFP
Rasmiylarga köra, samolyot bir neça bölaklarga ajralgan va hozir 1,5-2,4 m çuqurlikda suv ostida qolgan. Halok bölganlarning jasadini suvdan çiqarib oliş jarayoni davom etmoqda.
«Biz bu halokatda omon qolganlar borligiga işonmaymiz», dedi Jon Donnelli.
Ğavvoslar hozirça samolyotning ikkita registratoridan (qora qutilar) biri bölişi taxmin qilinayotgan obektni topgan. Suvga qulagan harbiy vertolyot töntarilgan holatda, ammo jiddiy şikastlanmagani körinadi.
Mavzuga oid
Samolyot bortida kimlar bölgan?
Halok bölganlar va jarohatlanganlar haqida rasmiy ma’lumot yöq, rasmiylar esa yölovçilarning ismlarini aytmayapti. Biroq AQŞ figurali uçiş federatsiyasi American Airlines aviakompaniyasi 5342 reysi bortida öz sportçilari va murabbiylari bölganini tasdiqladi.
«Uşbu sportçilar, murabbiylar va ularning oila a’zolari Kanzas ştatining Uiçita şahrida figurali uçiş böyiça AQŞ çempionati bilan birgalikda ötkazilgan Milliy rivojlaniş lagerida qatnaşib uyga qaytayotgan edi», deyiladi federatsiya bayonotida.
20-26 yanvar kunlari Uiçita şahrida figurali uçiş böyiça 2025 yilgi AQŞ çempionati bölib ötdi.
Yevgeniya Şişkova va Vadim Naumov
Rossiyaning TASS axborot agentligi öz manbasiga tayanib, samolyot bortida figurali uçiş böyiça jahon çempionlari Yevgeniya Şişkova va Vadim Naumov bölganini da’vo qildi. Şişkova va Naumov 1994 yilda Rossiya terma jamoasi tarkibida figurali uçiş böyiça juftliklar örtasidagi jahon çempionatida ğolib bölgan. Ular keyinçalik AQŞga köçib ötgan. Ularning öğli Maksim Naumov ham Uiçita şahridagi musobaqada qatnaşgan, uning taqdiri noma’lum.
Maksim Naumov
TASS manbasining xabar berişiça, yölovçilar orasida konkida uçiş böyiça 1980 yilgi SSSR çempionatining bronza medali sovrindori Inna Volyanskaya ham bor. Sönggi yillarda u AQŞda murabbiy bölib işlagan.
Nima uçun töqnaşuv sodir böldi?
AQŞ prezidenti Donald Tramp halokatdan köp ötmay, qanday qilib bunday töqnaşuv sodir bölişi mumkin degan savolni örtaga qöydi.
«Samolyot ideal va an’anaviy yönalişda aeroportga yaqinlaşayotgan edi. Vertolyot uzoq vaqt davomida töğridan-töğri samolyot tomon uçdi. Tun ravşan edi, samolyot çiroqlari yonib turardi. Nega vertolyot yuqoriga kötarilmadi yoki pastga tuşmadi yoki burilmadi? Nega dispetçerlik minorasi vertolyotga nima qiliş kerakligini aytmadi, faqat «samolyotni köryapsizmi», deb söradi. Bu yomon vaziyat, uning oldini oliş kerak edi», deb yozdi Tramp Truth Social sahifasida.
Live ATC veb-saytida e’lon qilingan suhbat audioyozuviga köra, dispetçer vertolyot uçuvçisidan American Airlines aviakompaniyasi yölovçi samolyotini köryapsizmi deb söragan, ammo javob olmagan.
Keyin dispetçerlar özaro suhbatda töqnaşuv bölganini tasdiqlaydi. Audioyozuvda «Töqnaşuv, töqnaşuv, töqnaşuv, bu uçinçi signal», degan gaplar eşitiladi. «Bilmayman, siz avvalroq nima bölganini payqadingizmi, lekin 3-3 ga yaqinlaşganda töqnaşuv yuz berdi. Biz operatsiyalarni noma’lum muddatga töxtatamiz. Harakatlaringizni kompaniya bilan muvofiqlaştirişni qat’iy tavsiya qilaman. Nima qilişni xohlayotganingizni ayting», deydi dispetçer 33-qöniş yölagiga işora qilib. «Vertolyot ham, samolyot ham daryoga qulab tuşdi», deydi uçinçi dispetçer. «Bu daryoning örtasida bölsa kerak», deydi dispetçer. «Men hozirgina olovli şarni kördim, keyin u ğoyib böldi. Ular daryoga qulaganidan keyin heç narsani körmadim. Ammo aynan CRJ va vertolyot töqnaşib ketdi».
Foto: Reuters
Mutaxassislar nima deydi?
American Airlines aviakompaniyasi samolyoti ham, Black Hawk vertolyoti ham halokatga uçragunga qadar yönalişi va balandligi haqida ma’lumot uzatgan. Ikkala havo kemasining signali turliça bölsa-da, ular bir-biriga yaqinlaşayotgani ADS-B Exchange saytida körinib turgan.
Bundan taşqari, zamonaviy samolyotlar yaqin atrofdagi boşqa samolyotlarni aniqlaydigan va havoda töqnaşiş xavfidan ogohlantiradigan (TCAS) tizimi bilan jihozlangan.
Aviatsiya böyiça maslahatçi Jyefri Tomas sözlariga köra, havodagi töqnaşuvlar ötmişda qolişi kerak edi: yangi texnologiya samolyotlarga bir-biriga elektron xabar jönatiş imkonini beradi va uçuvçilarni ehtimoliy töqnaşuv haqida ogohlantiradi. Uning sözlariga köra, TCAS tizimi sönggi davrda minglab odamlarning hayotini saqlab qolgan.
Biroq, American Airlines aviakompaniyasining sobiq uçuvçisi Dug Rays sözlariga köra, tizim 700 futdan (213 m) pastda samarasiz.
Kuzatuv veb-saytidagi ma’lumotlarga köra, töqnaşuvdan oldin samolyotning oxirgi qayd etilgan balandligi taxminan 200 fut (60 m) bölgan.
Sobiq uçuvçi Jorj Bekon sözlariga köra, harbiy samolyotlar va vertolyotlar muntazam ravişda yölovçi samolyotlari yaqinida uçadi.
«AQŞda harbiy uçuvçi sifatida işlaganman va Vaşington atrofidagi havo hududi bilan biroz tanişman. Bu juda gavjum joy, ammo fuqarolik va harbiy samolyotlar bir xil radioçastotadan foydalanadi. Odatda harbiy uçuvçi özini özi boşqaradi, qayerga uçişni, yönalişni mustaqil tanlaydi. Ammo nazorat qilinadigan bunday osmonda ular dispetçerning körsatmalariga amal qiladi», dedi Bekon.
Bekon, şuningdek, havo harakati dispetçeri vertolyot uçuvçilariga nima qiliş kerakligini aytmaganidan hayratda qolgan Tramp savoliga ham qisman javob qaytardi.
«Dispetçer odatda şunday işlaydi: «Samolyotni köryapsizmi?», deydi. Bu juda aniq körsatma böladi, şunda harbiy vertolyot uçuvçisi yölovçi samolyotlaridan qoçişga majbur böladi».
Yana bir savol tuğiladi: nega vertolyot yönaliş böyiça körsatmalar oldi, biroq, unga amal qilmadi?
«Samolyotning parvoz yönalişi va radiosuhbatlarga e’tibor bersak, Black Hawk vertolyotiga negadir samolyot bilan vizual uzoqlaşişga buyruq berilgan, ammo buning sababi nima ekanini bilmayman», dedi Avstraliya fuqaro aviatsiyasi xavfsizligi boşqarmasi xodimi Toni Stenton.
«Bu men tergovçi sifatida örganişni istaydigan vaziyat. Black Hawk ekipaji buyruqni nega bajarmagani qiziq», dedi Stenton.
AQŞ poytaxtidagi asosiy muammolardan biri bu fuqarolik va harbiy samolyotlar tomonidan taqsimlangan havo hududining gavjumligi, deb ta’kidladi Reuters muxbiri Devid Şeperdson. Köplab harbiy bazalar joylaşgan Vaşington hududida harbiy vertolyotlarni köriş an’anaviy holat. Masalan, AQŞ hukumati Hisob palatasining 2021 yilgi hisobotiga köra, 2016-2019 yillarda Reygan milliy aeroportidan 48 km radiusda 88 mingta vertolyot parvozi amalga oşirilgan, ulardan 33 mingtasi harbiy vertolyot.
Bundan taşqari, aeroportning özi ham juda gavjum. Uçiş-qöniş yölaklari qisqa bölgani uçun parvozlarning 90 foizdan ortiği asosiy uçiş-qöniş yölagidan amalga oşiriladi, bu esa har kuni 800 dan ortiq uçiş va qöniş demakdir, deb xabar berdi Reuters.
Rasmiylarning bayonotlariga qaraganda, endi asosiy savol — vertolyot nima uçun öziga xos bölmagan balandlikda uçib yurgani. Hozir tergovçilar aynan şu narsani tekşirmoqda. American Airlines aviakompaniyasi vakili Robert Isom ham bu haqda gapirdi. Uning sözlariga köra, samolyot standart yönalişda bölgan va vertolyot nima uçun uning yöliga tuşib qolgani noma’lum.
