«2014 yilgi çegaralarga qaytiş noreal». Pentagon rahbari Ukraina, NATO va tinçlikparvar kuçlar haqida
|17:06 / 13.02.202515 5509 min
Foto: APFoto: AP
Pentagonning yangi rahbari Pit Hegset AQŞda hokimiyat almaşganidan keyin birinçi marta Yevropaga keldi. Ukrainaga yordam beriş guruhi yiğilişini u qat’iy bayonotlar bilan boşladi: diplomatik kelişuv natijasida Ukraina NATOga qöşilişi haqiqatga töğri kelmaydi (xuddi mamlakat 2014 yilgi çegaralariga qaytişi kabi), Kiyevni asosan Yevropa qöllab-quvvatlaşi kerak, AQŞ esa e’tiborni Yevropa xavfsizligidan boşqa mintaqalarga qaratişni rejalaştirmoqda. Bu — hali Ukrainadagi uruş taqdiri uçun muhim bölgan haftaning boşlanişi: Yevropa şaharlarida bir vaqtning özida bir neçta tadbirlar bölib ötmoqda, ularda AQŞning yangi rasmiylari ilk bor NATO böyiça ittifoqçilariga öz taşqi siyosat rejalari haqida şaxsan gapirib berişadi.
Ukrainaning NATOga a’zoligi masalasi
Bu hafta — köp jihatdan Ukrainaning kelajagi uçun hal qiluvçi hafta — Pit Hegset Pentagon rahbari sifatida birinçi marta Yevropaga taşrif buyurdi. Uning bu boradagi birinçi tadbiri Ukraina böyiça kontakt guruhi yiğilişi böldi — u köproq «Ramştayn» formati sifatida tanilgan. Önlab davlatlarni öz içiga oluvçi uşbu birlaşma 2022 yil bahorida AQŞ taşabbusi bilan taşkil etilgandi. Aynan uşbu guruh doirasida Kiyevga harbiy yordam körsatiş böyiça asosiy qarorlar qabul qilinadi.
Guruh yiğilişi Bryusselda NATO ştab-kvartirasida bölib ötdi. Birinçi marta uning raisi AQŞ emasdi — bu rolni Vaşingtonning iltimosiga binoan Buyuk Britaniya mudofaa vaziri Jon Hili öz zimmasiga oldi. Uçraşuvdan oldin Hegset jurnalistlar qarşisida sözga çiqdi va darhol bir neçta keskin bayonotlar berdi.
«AQŞ Ukrainaning NATOga a’zoligini diplomatik kelişuvlarning real natijasi deb hisoblamaydi», — dedi u öz nutqi avvalida. Avvalroq Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy mamlakatning NATOga tölaqonli a’zoligi —xavfsizlikning yagona haqiqiy kafolati bölişini bir neça bor ta’kidlagandi. Biroq, alyans Ukrainani taklif qilişga şoşilmadi va AQŞ pozitsiyasi inobatga olinsa, endi bunday istiqbol çindan ham real bölib körinmayapti.
2014 yilgi çegaralarga qaytiş — imkonsiz
Pit Hegsetning mamlakatning 2014 yilgaça bölgan çegaralariga qaytiş imkoniyati yuzasidan ham Ukraina uçun tasalli beradigan fikr aytmadi.
«Biz ham Ukraina suveren va farovon bölişini istaymiz. Ammo tan olişdan boşlaş kerak: Ukrainaning 2014 yilgaça bölgan çegaralariga qaytiş — amalga oşirib bölmaydigan maqsad. Uşbu xayoliy maqsadga intiliş faqat uruşni uzaytiradi va köproq azob-uqubatlarga sabab böladi», — dedi Pentagonning yangi rahbari.
Mavzuga oid
Hegsetning fikriça, uruşni töxtatişga faqat «ittifoqçilar qudrati»ni jang maydonida sodir bölayotgan voqealarga «realistik baho beriş» bilan birlaştiriş orqali erişiş mumkin.
«Prezident Tramp Amerika xalqi va köplab yetakçilarga töğridan töğri aytdi: jangovar harakatlarni töxtatiş va mustahkam tinçlikka erişiş — bu asosiy ustuvor yönalişlardan biri. U Rossiya va Ukrainani muzokaralar stoliga ötqazib, bu uruşni diplomatiya yordamida yakunlamoqçi. Pentagon bu borada yordam beradi», — dedi Hegset.
Donald Tramp mojaroni diplomatik yöl bilan hal qiliş rejasi borligini bir neça bor ta’kidlagan, biroq uning ma’muriyati hozirça heç qanday tafsilotlarni oşkor qilmagan. OAVda rejaning bir qismi AQŞ va Ukraina örtasida tabiiy resurslardan foydalaniş böyiça kelişuv, Ukrainada prezidentlik saylovlarini ötkaziş yoki hududlarni almaşiş bölişi mumkinligi haqidagi farazlar paydo bölgan.
Yordamning katta qismini Yevropa taqdim etişi kerak
Hegset Amerika tinçlikparvar kontingentini Ukrainaga yuborişni ham imkonsiz deb atadi: «Har qanday xavfsizlik kafolatlari doirasida ham amerikalik harbiylar Ukrainaga yuborilmaydi», — dedi u.
Pentagon rahbari xavfsizlik kafolatlari haqida gapirar ekan, ularni «Yevropaning va Yevropaniki bölmagan kuçlar» ta’minlaşi kerak, degan fikrni bildirdi. «Agar qaçondir Ukrainada tinçlikparvar kuçlar joylaştirilsa, bu NATO missiyasi yoki kollektiv xavfsizlik töğrisidagi 5-modda doirasida bölmasligi kerak», — deya qayd etdi u.
NATOning Yevropadagi a’zolari kelajakda Kiyevga yordamning katta qismini berişi kerak, dedi Hegset. Uning sözlariga köra, Vaşington öz ittifoqçilari bilan «muvozanatsiz munosabatlarga ortiq toqat qilmaydi».
«Yevropa xavfsizligini ta’minlaş NATOning yevropalik a’zolari uçun ustuvor vazifa bölişi kerak, — dedi u. — Buning bir qismi sifatida, kelajakda aynan Yevropa Ukrainaga ajalvor va ajalvor bölmagan harbiy yordamning asosiy qismini berişi kerak».
Zelenskiy şu kunlarda Britaniyaning Guardian gazetasiga bergan intervyusida AQŞ iştirokisiz Ukraina xavfsizligi kafolatlarini ta’minlaş mumkin emas, deb hisoblamasligini aytgandi. Xususan, Ukraina prezidenti Amerikaning Patriot zenit-raketa tizimi Yevropaning havo hujumidan mudofaa tizimlariga qaraganda samaraliroq işlaşini ta’kidladi. «Demak, hatto bu alohida holatdan ham taxminan ma’lumki, Amerika bölmasa, xavfsizlik kafolatlari töliq bölmaydi», —dedi Zelenskiy.
Bryusseldagi yiğilişga raislik qilayotgan Buyuk Britaniya mudofaa vaziri Jon Hili bunga javoban ittifoqçilar allaqaçon Ukrainaga yordamni kuçaytirayotgani va Yevropa xavfsizligi uçun faolroq işlayotgani — bu davom ettirilişini aytdi.
Hal qiluvçi hafta
Ukraina böyiça Kontakt guruhi yiğilişidan söng Pit Hegset 13 fevral kuni Bryusselda bölib ötadigan NATO mamlakatlari mudofaa vazirlari yiğilişida iştirok etadi.
Keyingi kuni, 14 fevralda Myunxenda xavfsizlik böyiça yillik konferensiya boşlanadi. U yerga Volodimir Zelenskiy ham boradi, Amerika delegatsiyasiga vitse-prezident Jyey Di Vens boşçilik qiladi (u uruşni tezroq tugatiş tarafdori).
Bundan taşqari, Myunxenga Trampning Ukraina böyiça maxsus vakili Kit Kellog kelmoqda. Bloomberg ma’lumotlariga köra, uning asosiy maqsadlaridan biri — yevropalik hamkorlarning nuqtayi nazarini eşitiş va bir neça haftadan söng AQŞ prezidentiga mojaroni tinç yöl bilan hal qiliş böyiça kelişuv parametrlarini taqdim etişdir.
Bu muzokaralar esa Oq uy va Kreml Ukrainadagi uruşni yakunlaşni faol muhokama qila boşlagani haqidagi xabarlar fonida bölib ötadi. AQŞ prezidenti Donald Tramp hatto ma’lum bir yutuqlarga erişilganini aytmoqda, ammo tafsilotlarga töxtalmayapti.
Buning fonida Yevropa, AQŞning NATO böyiça ittifoqçilarining bir qismi va alyansning özi taşkilot sifatida Ukrainadagi vaziyatni tartibga solişda ikkinçi darajali rol öynaşi haqidagi xavotirlar kuçaymoqda. Politico naşri yozişiça, Yevropa Ittifoqining ayrim davlatlari Ukraina taqdiri haqidagi gap-sözlardan çetda qolmaslik uçun öz strategiyasini özgartirmoqda. NATOning sobiq yuqori martabali mulozimi Kamil Grand Yevropa davlatlari erişmoqçi bölayotgan vaziyatni şunday ta’rifladi: «Ular menyuda emas, balki [muzokaralar stolida] bölişni xohlaşadi».
Şu kunlarda NATOning yuqori martabali amaldori anonimlik şarti bilan BBC rus xizmatiga kelgusi hafta haqiqatan ham AQŞning NATO böyiça ittifoqçilari va Yevropa Ittifoqi mamlakatlari uçun juda muhim ekanini aytgandi. Uning tan olişiça, hozirda yevropalik hamkorlar haqiqatan ham Vaşingtonning pozitsiyasi va rejalarini töliq tuşunmayapti, «qarama-qarşi signallar» esa şundan çiqmoqda.
«AQŞ — bu butun jumboqning juda muhim qismi. Bu alyansning umurtqa poğonasi, tiyib turiş va mudofaaning asosiy kafolatidir. Yordam hajmi böyiça Ukrainaning asosiy ittifoqçisi, — dedi u. — Ehtimol, şu hafta oxiriga borib, ular nimadan kelib çiqayotganini yaxşiroq tuşunarmiz». BBC suhbatdoşi ta’kidlaşiça, NATOga a’zo davlatlar Rossiyaning tinçlik şartlarini yakka özi belgilaşiga yöl qöymaslik uçun barça imkoniyatlarni işga soladi.
NATO boş kotibi Mark Ryutte BBC’ning Moskva va Vaşington örtasidagi faol muloqot fonida AQŞning boşqa ittifoqçilari çetda qolişidan qörqmaysizmi, degan savoliga u şunday javob berdi:
«NATOning 50 foizidan köproğini AQŞ taşkil etadi. Bitta ittifoqçi ittifoq kuçining yarmidan köpiga javob beradi. Şuning uçun bu ma’noda menda heç qanday xavotir yöq, çunki biz hammamiz birgalikda işga jalb qilinganmiz. Hozir qanday muzokaralar ketayotgani haqida spekulyatsiya qilmoqçi emasman».
