“Ijtimoiy tarmoqlar qonuni” va grin-kartadagi liderlik - hafta dayjesti

Ijtimoiy tarmoqlar va blogerlarga talablar

Özbekistonda ijtimoiy tarmoqlar haqida qonun qabul qilinişi kutilmoqda. Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi qonun loyihasini jamoatçilik muhokamasiga qöydi. Loyihada ijtimoiy tarmoqlarni boşqaruvçi kompaniyalar, blogerlar, inflyuyenserlar va tarmoqlarda oçilgan guruhlarning moderatorlariga nisbatan qator talablar nazarda tutilgan.

Xususan, Özbekiston hududidagi foydalanuvçilari soni kuniga 100 mingdan oşadigan ijtimoiy tarmoqlar Özbekistondagi rasmiy vakilini tayinlaşi kerak böladi. Bu vakil noqonuniy deb topilgan kontentni öçiriş kabi masalalarda vakolatli organ, ya’ni OAKA bilan hamkorlikda işlaşi, huquqni muhofaza qiluvçi organlar bilan esa tezkor aloqada bölişi talab etiladi.

Davlat organining talablarini muntazam bajarmagan ijtimoiy tarmoqlarga kiriş tezligi sud qarori asosida pasaytirib qöyilişi mumkin. Noqonuniy kontent ijtimoiy tarmoqlar va rasmiy röyxatdan ötgan OAVdan boşqa saytlarda tarqatilgan holatlarda, bu saytlarni bloklaş uçun sud qarori talab etilmaydi.

Qonun loyihasida “yolğon axborot” tuşunçasiga berilgan ta’rif alohida e’tiborga loyiq. “Haqiqatga mos kelmaydigan, şaxslar, aşyolar, voqealar, hodisalar va jarayonlar haqida faktlarni buzib körsatadigan, notöğri taassurot uyğotadigan” axborot yolğon axborotdir, deyiladi loyihada. Vakolatli organ internetda tarqalgan biror yolğon axborotni “jamoat tartibiga tahdid soladi” deb hisoblasa, uni noqonuniy kontent deb e’tirof etadi va şunga asosan çoralar köradi.

Loyiha 10 ming kişidan ortiq obunaçiga ega blogerlarni “inflyuyenser” deb belgilaş közda tutilgan. Inflyuyenserlar tarqatayotgan axborotining töğriligini tekşirişi, noqonuniy kontent tarqatilmasligi uçun yozilayotgan izohlarni kuzatib borişi, tergovçi yoki prokurordan ruxsat olmay turib suriştiruv yoki tergov materiallarini e’lon qilmasligi, sudga ta’sir ötkazmasligi kerak. Murojaat qiliş uçun kontakt ma’lumotlarini oçiq tarzda joylaştirib qöymagan kanallarga reklama beriş taqiqlanişi mumkin.

Qonun loyihasi böyiça jamoatçilik muhokamasi 27 maygaça davom etadi. Muhokamalar portalida ayni paytgaça bir qator tanqidiy izohlarni köriş mumkin. Ma’lumot uçun, Freedom House xalqaro taşkilotining internet erkinligi reytingida Özbekiston sönggi öntalikda qolmoqda.

Grin-karta böyiça yetakçilik va Xitoyga vizasiz rejim

Ötgan ikki hafta içida 5 mingdan ortiq özbekning uyida bayram bölgan. AQŞdan kelgan xabarlarga qaraganda, bu yil 5564 nafar özbekistonlikka grin-karta çiqqan. Bu – har yilgi raqamlar bilan deyarli bir xil. Farqi şundaki, bu yil Özbekiston eng köp grin-karta yutgan davlatlar orasida 1-örinni egalladi. Şu bilan birga, avvalgi yillardagi kabi, Jazoir, Rossiya, Misr va Sudan aholisi orasidan ham 5,5 mingdan ortiğiga lotereyada yutuq çiqqan. Qayd etiş kerak, yutuq çiqdi degani viza naqd degani emas: dunyo böylab 130 mingta da’vogar tanlab olingan, yakunda ulardan faqat 55 ming nafari viza ololadi.

Dunyoning birinçi raqamli iqtisodiyotiga boriş kimga nasib qilmagan bölsa, ular uçun dunyoning ikkinçi raqamli iqtisodiyoti öz eşiklarini oçyapti. 1 iyundan e’tiboran Özbekiston vatandoşlari Xitoyga vizasiz borişi mumkin. Vizasiz rejim Xitoyda 30 kungaça böliş imkonini beradi. Şu bilan birga, YouTube'da Xitoy haqidagi özbekça videokontentlar köpayişini kutiş unçalik ham özini oqlamasligi mumkin: dunyoning eng yopiq mamlakatlaridan biri bölmiş Xitoyga vizasiz borganlar media faoliyati bilan şuğullanişi mumkin emas. Professional kontent tayyorlaş, şuningdek, öqiş yoki işlaş uçun alohida viza talab etiladi. Bundan taşqari, vizasiz rejim Xitoyning Honkong va Makao maxsus ma’muriy hududlariga nisbatan amal qilmaydi.

Readmissiya va deportatsiya qilinganlarga çeklovlar

AQŞga borgan, lekin grin-kartasi yöq, şu sabab Donald Tramp tomonidan quvilayotgan özbeklar uçun ham yangilik bor. Özbekiston rasmiylari Amerikada noqonuniy yurgan fuqarolarini qaytariş böyiça AQŞ bilan yaqindan hamkorlik qilayotgani, charter reyslar taşkil etilayotgani, buning uçun Vaşington Toşkentga minnatdorlik bildirganidan xabaringiz bölsa kerak. Seşanba kuni imzolangan, 1 sentabrdan kuçga kiradigan hukumat qaroriga binoan, şu kabi xalqaro şartnomalar asosida readmissiya qilingan fuqarolar 2 yil davomida xorijga çiqiş pasportini oliş uçun ariza berolmaydi.

Qaror bilan, çet elda işlab yurgan vaqtida qonunbuzarligi uçun deportatsiya qilingan şaxslarga nisbatan ham ta’sir çoralari belgilandi. Unga köra, Migratsiya jamğarmasi hisobidan qaytarib olib kelingan fuqarolardan qaytariş xarajatlari undirib olinadi. Agar deportatsiya qilingan şaxs avvalroq subsidiya yoki kompensatsiya olgan bölsa, olgan summalarini ham qaytarib tölaşi kerak böladi. Ular bir yil davomida rivojlangan davlatlarga taşkillaştirilgan tarzda işga yuboriş jarayonlarida qatnaşa olmaydi.

Maktab ta’limi böyiça selektor

Özbekiston maktablarida 60 ming nafar öqituvçi 8–12 mln söm maoş olyapti. Bu haqda payşanba kungi selektorda prezident Şavkat Mirziyoyev ma’lum qildi. Davlat rahbarining izohlaşiça, bu natijaga öndan ortiq turdagi ustamalar joriy qilingani hisobiga erişilgan. Statistika agentligiga köra, 2024/25 öquv yili boşida maktablarda dars berayotgan öqituvçilar soni 565 ming nafar bölgan. Demak, 8 mln sömdan 12 mln sömgaça yoki bugungi kursda 617 dollardan 925 dollargaça maoş olayotgan ustozlar maktablarda işlayotgan jami pedagoglarning qariyb 11 foizini taşkil etadi.

Yiğilişda öqituvçilarga toifa beriş tizimi şaffof şaklga ötkazilgani sabab “haqiqiy ahvol körinib qolgani” aytildi. Masalan, ötgan yili 341 ming öqituvçi yangi tizim asosida toifaga topşirgan bölsa, şundan 102 ming nafari yoki 30 foizi imtihondan öta olmagan. Qayd etiş lozim, avvalroq testlarning validligi köplab muhokamalarga sabab bölgan, tanqidçilar attestatsiyada öqituvçining bilimi emas, xotirasi tekşirilayotganini aytgandi.

Selektorda matbuotda tanqid qilingan ayrim mavzular ham kötarildi. Xususan, ötgan oylarda Kun.uz bir neça bor Namanganda maktab öqituvçilariga avtomobil ijaraga beriş avj olgani, natijada avtohalokatlar va ösmirlarning ölimlari röy berayotgani haqida yozgandi. Şavkat Mirziyoyev bu masalada içki işlar boşliqlari va prokurorlarni sustkaşligi uçun tanqid qilib, bolalarga maşina boşqarişni berganlik uçun javobgarlikni kuçaytiriş böyiça qonun loyihasini tayyorlaş topşiriğini berdi.

Davlat rahbari 7-11 sinf öquvçilari kuniga 8 soatgaça vaqtini telefonda, ijtimoiy tarmoqlarda ötkazayotganini aytib, maktab direktorlari, ustozlar va ota-onalarni befarq qaramaslikka çaqirdi. Maktab ta’limidagi muammolar bilan işlaş böyiça “favqulodda 90 kunlik” e’lon qilindi. Ta’lim sohasi rahbarlarini ta’lim bilan boğliq bölmagan majlislarga çaqiriş taqiqlandi. Yoşlarni dunyoda top-öntalikka kiruvçi oliygohlarga tayyorlaş maqsadida “Harvardçilar maktabi” – Al-Beruniy nomidagi xalqaro maktab oçilişi belgilandi. Bu yil 8-sinf bitiruvçilaridan 60 nafari bu maktab uçun saralab olinib, Harvard, Yyel, Kolumbiya universiteti kabi top-10 oliygohlarga maqsadli tayyorlanadi.

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

Toşkentdagi maktabda bolalarga “Katyuşa” aşulasini yodlatgan öqituvçiga ogohlantiriş berildi. Holat Dömbiroboddagi 188-maktabda röy bergan: öqituvçi matematika darsini ötmasdan, 9 mayni nişonlaşga uringan. Voqeaga deputat Alişer Qodirov munosabat bildirib, hamkasblari bilan “Rossotrudniçestvo”ning Özbekistondagi faoliyatini tahlil qiliş haqida TIVga sörov yubormoqçi ekanini aytdi. Şuningdek, hafta boşida 9 may kuni şahardagi Birodarlik qabristonida röy bergan holat videosi tarqaldi. Videoni olgan şaxs Özbekiston bayroğini kötarib qöşiq aytayotgan yoşlarni provokator deb atab, ularni AQŞga sotilganlikda ayblagan.

Yilning birinçi çoragida yengil avtomobillar importi 3 barobarga qulagan. Statistika qömitasi ma’lumotlariga köra, yanvar–mart oylarida 7 mingtaga yaqin avtomobil olib kirilgan. Ötgan yilning mos davrida esa bu körsatkiç 22 mingta edi. Hafta davomida, şuningdek, “Özavtosanoat” Damas va Labo işlab çiqarişni töxtatiş masalasi körib çiqilmayotganini ma’lum qildi. Prezident huzuridagi yiğilişda Jahon savdo taşkilotiga a’zo böliş uçun qolgan 9 ta mamlakat bilan ham kelişuvga erişib, Işçi guruhning hisobot loyihasini yakunlaş topşiriği berildi.

Jinoyat sudining raisi jinoyat ustida qölga olindi. Kun.uz manbasiga köra, jinoyat işlari böyiça Andijon viloyati Xonobod şahar sudi raisi 30 ming dollar olayotgan vaqtda uşlangan. Sudyalar oliy kengaşiga köra, sudya Yunusjon Egamberdiyevga nisbatan firibgarlik va pora beriş moddalari bilan iş oçilgan bölib, kengaş uni javobgarlikka tortiş böyiça boş prokurorning söroviga rozilik bergan. Iş böyiça boşqa tafsilotlar ma’lum emas. Oçiq manbalarga köra, Egamberdiyev sud raisi lavozimiga bir neça oy oldin, ötgan yilning dekabrida tayinlangan.

Qöqonda ammiak bilan boğliq favqulodda holat yuz berdi. Rasmiy xabarga köra, kimyoviy moddalar, xususan öğitlar işlab çiqaruvçi Indorama zavodida suyuq ammiakni vagondan konteynerga ötkaziş vaqtida şlangda yorilib, taxminan 10 foiz ammiak zavod hududiga tökilgan. Zavod işçilari evakuatsiya qilingan, önga yaqin odam tez yordamga murojaat qilgan. Holat 1-2 soatda bartaraf etilgani aytilmoqda.

Diniy ulamo Mubaşşir Ahmad Turkiyadan deportatsiya qilinib, qamoqqa olindi. Özbekiston huquq organlari uni öziga tegişli axborot platformalari orqali diniy mazmundagi va jamoat xavfsizligiga tahdid soladigan materiallarni tarqatişda ayblamoqda. Ma’lumot uçun, 51 yoşli Mubaşşir Ahmad ijtimoiy tarmoqlarning özbek segmentida faol. U Özbekistonda bir neça yil faoliyat yuritgan Azon.uz va Azon TV kabi ma’rifiy loyihalar hamda bir neçta diniy kitoblar muallifi hisoblanadi.

Komron Çegaboyev tayyorladi.
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova