Noto‘g‘ri yopilgan yoki saqlangan konservalarda botulizm bakteriyasi (Clostridium botulinum) paydo bo‘lishi mumkin. Bu mikroorganizmlar havo o‘tmaydigan, iliq muhitda rivojlanadi va o‘zidan kuchli zahar hisoblangan botulin toksinini ajratadi.
Ushbu toksin asab tizimiga ta’sir qiladi: bosh aylanishi, ko‘rish xiralashishi, nutq buzilishi, nafas olish qiyinlashuvi kabi belgilarga olib keladi. Eng og‘ir holatlarda esa o‘lim xavfini tug‘diradi. Shu sababli sifati buzilgandek ko‘ringan har qanday konservani iste’mol qilishdan tiyilish zarur.
Quyida uy sharoitida tayyorlangan konserva mahsulotlarining iste’molga yaroqliligini aniqlashga yordam beruvchi jihatlarga to‘xtalamiz:
Qopqoq holati
Banka qopqog‘i shishgan, qiyshaygan yoki bosilganda “klik” tovushi chiqayotgan bo‘lsa, bunday mahsulotni ochish tavsiya etilmaydi. U holat, odatda, bankada gaz ajralish jarayoni boshlanganini, ya’ni bakteriyalar faollashganini bildiradi. Shishgan qopqoq – botulizm xavfining eng aniq belgilaridan biri.
Oddiy qilib tushuntiradigan bo‘lsak, banka ichida gaz to‘plangan bo‘lsa, demak, ichkarida mikroorganizmlar “ish” boshlab yuborgan: ular mahsulotni asta-sekin parchalaydi, natijada gaz hosil bo‘ladi. Bu gaz bankaning ichki bosimini oshirib, qopqoqni shishiradi.
Xavfli holat botulizm bakteriyasi rivojlanganda kuzatiladi. Mazkur bakteriya past kislotali muhitda (masalan, sabzavotli salatlar yoki go‘shtli konservalarda) yashaydi va zaharli toksin ajratadi. Eng yomon tomoni, bu zaharni na hid, na rang, na ta’m orqali aniqlab bo‘ladi. Ya’ni banka “oddiy” ko‘rinishda saqlanadi, ammo ichida o‘ta xavfli modda to‘plangan bo‘lishi mumkin.
Bundan tashqari, to‘g‘ri yopilgan banka vakuum bosimida bo‘ladi. Shuning uchun uni bosganingizda tovush chiqmaydi. Ammo qopqoq qimirlayotgan bo‘lsa, bosilganda pastga kirib chiqsa yoki “klik” tovushi eshitilsa, ushbu holat vakuum buzilgani, ichkarida gaz hosil bo‘lgani hamda bakteriyalar faollashganini anglatadi. Bunday bankani ochish yoki tatib ko‘rish mutlaqo mumkin emas. Hatto “bilish uchun bir qoshiq yeb ko‘raman” deyish ham zararli, negaki botulin toksinining atigi bir necha mikrogrammi ham inson hayotini xavf ostiga qo‘yadi.
Rangi va tiniqligi
Yangi tayyorlangan konservalar tiniq, chiroyli rangda bo‘ladi. Mazkur holat bankaning to‘g‘ri yopilganidan darak beradi. Vaqt o‘tgan sayin rangda biroz o‘zgarish kuzatilishi tabiiy: pomidor suvi biroz to‘qroq tus olishi yoki murabboda shakar donachalari (kristallar) paydo bo‘lishi xavfli emas.
