«Markaziy Osiyo – AQŞ» (C5+1) sammitidan keyingi ikki yil içida AQŞ taşqi siyosati qançalik özgardi? Şuningdek, 6 noyabr kuni Vaşingtonda bölib ötadigan uçraşuvning asosiy mavzusi qaysi masalalar böladi? Bu savollarga Markaziy Osiyo va Kavkaz instituti raisi Frederik Starr Kazinform muxbiriga bergan intervyusida javob berdi.
Mutaxassis sözlariga köra, C5+1 formati bir munça vaqtdan beri amalga oşirib kelinayotgan samarali muloqot platformasidir. Yaponiya 20 yildan köproq vaqt oldin Markaziy Osiyo davlatlari bilan bunday uçraşuvni taşkil etiş taşabbusi bilan çiqqan edi. Söngra Janubiy Koreya, Yevropa Ittifoqi va Xitoy ham şunday muloqotni yölga qöydi. Qöşma Ştatlar keyinçalik bu amaliyotga qöşildi.
— AQŞ bu formatdagi muloqotga juda köp e’tibor qaratdi, ya’ni u 20 yil oldin boşlanişi kerak edi, dedi Frederik Starr. Uning fikriça, sönggi ikki yil içida C5+1 formati barça mamlakatlar manfaatlariga xizmat qilişi va heç kimga qarşi qaratilmagani tan olindi.
— Qöşma Ştatlar va Markaziy Osiyo mamlakatlari umumiy manfaatlarga xizmat qiladigan bunday platformani yaratiş va qöllab-quvvatlaş muhimligini tuşundi. Bu borada olib borilayotgan muhokamalar davomida davlatlar örtasida heç qanday qarama-qarşiliklar bölmaydi, dedi Starr.
Sönggi ikki yil içida Markaziy Osiyo mamlakatlarining iqtisodiy salohiyati qayta baholandi. Mutaxassisning fikriça, Amerika biznesi va investorlarini uşbu mintaqaga jalb qilişga alohida e’tibor qaratiş kerak. Şu munosabat bilan AQŞ hukumati biznes hamjamiyatini qöllab-quvvatlaşga e’tibor qaratmoqda.
— Biz amerikalik investorlar tomonidan Markaziy Osiyoga nisbatan boşqaça munosabatni körmoqdamiz. Hozir neft va gaz haqida köp gap-sözlar bor, ammo mintaqaning salohiyati, jumladan, innovatsiyalar va zamonaviy texnologiyalar ança kengroq. Şuning uçun men C5+1 formatini tavsiya qilaman, dedi ekspert.
Frederik Starr kelajakda uşbu formatni C6+1 darajasiga, jumladan, Ozarboyjonni ham qöşişni köriş istagini ta’kidladi. Şu bilan birga, AQŞ Markaziy Osiyo davlatlari bilan munosabatlari nafaqat ikki tomonlama darajada, balki mintaqaviy miqyosda ham rivojlanişi kerak.
Mutaxassis Markaziy Osiyo mamlakatlari hali ham öz mintaqaviy taşkilotiga ega emasligini eslatdi. Bu holat mintaqaning bir neçta mamlakatlarida biznes yuritişni istagan amerikalik işbilarmonlar uçun qiyinçiliklar tuğdiradi.
