AQSH Eronda urush boshlaganiga 6 oy toʻldi. Mojaro keltirgan olti oqibat

AQSH va Isroilning hujumlari iqtisodchilarda darhol xavotir uygʻotgandi. Chunki Eron va Oʻmon oʻrtasida kengligi 34 kmgacha torayadigan Hoʻrmuz boʻgʻozi orqali urushgacha dunyo energiya taʼminotining taxminan beshdan bir qismi oʻtib kelgan. Uzilishlar neft narxining keskin oshishiga olib keldi va global pasayish qoʻrquvini keltirib chiqardi.

Nashrning yozishicha, zarar - sezilarli boʻldi, ammo koʻplab iqtisodchilar dastlab qoʻrqqanidan koʻra yengilroq kechdi. Xalqaro valyuta fondi urush boshlanganidan beri oʻzining global iqtisodiy oʻsish prognozini ikki marta pasaytirdi va endilikda yanvar oyidagi 3,3 foizlik prognozga qaraganda, joriy yilda jahon iqtisodiyoti 3,0 foizga oʻsishini kutmoqda.

Shunga qaramay, jahon iqtisodiyoti 1970-yillardagi neft inqirozlariga qaraganda ancha chidamliroq ekanini isbotladi. Yirik iqtisodiyotlar oʻsha vaqtdagidan koʻra kamroq energiya talab qiladigan holatda. Kuchli xarajatlar va investitsiyalar esa zarba taʼsirini yumshatishga yordam berdi.

3. Eron yaralangan, ammo magʻlub emas

Eron armiyasi va iqtisodiyoti jiddiy zarar koʻrdi, ammo Tehron hamon hujumlar uyushtirishi va Hoʻrmuz boʻgʻozini yopiq saqlab qolishi mumkin.

May oyida AQShning Yaqin Sharqdagi bosh harbiy qoʻmondoni admiral Bred Kuper Kongressga ular Eronning 161 ta harbiy-dengiz kemasini yoʻq qilgani va uning havo hujumidan mudofaa tizimlarining 82 foizini ishdan chiqarganini aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, avvalroq kuniga 100 tagacha parvozni amalga oshirgan Eron havo kuchlari endi bunday jangovar missiyalarni bajarmayapti.

Shunday boʻlsa ham, Eron dronlar va raketalarni oʻzida saqlab qolgan. U mintaqa boʻylab yuk tashish kemalariga, Isroilga va AQShning harbiy obyektlariga muvaffaqiyatli hujum qila oladi.

Urush minglab odamlarning yostigʻini quritdi. Shu bilan birga Eronda iqtisodiy inqiroz chuqurlashdi. Natijada inflyatsiya yanada yomonlashgan, savdo ham izdan chiqa boshladi.

Eron Statistika markazi maʼlumotlariga koʻra, iyul oyida oziq-ovqat inflyatsiyasi yillik kesimda 128 foizni tashkil etdi. Bu esa Eron ichidagi muxolif fikrlilar va qoʻzgʻolonlarga yana turtki berishi mumkin.

4. Yaqin Sharq beqarorlashdi va bu AQSH ittifoqchilarini xavf ostida qoldirdi

AQSH-Isroil boshlagan urush Eronni Yaqin Sharq uchun xavf sifatida yoʻq qilishga qaratilgan edi. Tahlilchilarning taʼkidlashicha, buning oʻrniga urush Tehronni dadillashtirdi va mintaqani xavfsizlik darajasi pastroq holatga tushirib qoʻydi.

Eronning Fors koʻrfazidagi arab davlatlariga raketa va dron hujumlari AQShning harbiy hamda diplomatik obyektlariga zarba berdi va havo qatnovlarini izdan chiqardi. Eronning dengiz kemalariga hujumlari va husiylarning Qizil dengizda harakatlari butun mintaqa boʻylab sugʻurta va transport xarajatlarini oshirib yubordi.

Buning taʼsiri taʼminot zanjirlarini izdan chiqa boshladi va Fors koʻrfazi iqtisodiyotlari uchun noaniqlikni yanada oshirdi.

5. Eronning yadro qurolini masalasi noaniq qolmoqda

2025-yildagi «12 kunlik urush» va joriy urushning boshlangʻich bosqichida AQSH-Isroil hujumlari Eronning uchta gumon qilingan uranni boyitish zavodlariga jiddiy zarar yetkazdi. Shuningdek, Isroil zarbalari oqibatida Tehrondagi yetakchi yadro fizikasi olimlari halok boʻldi.

May oyidagi AQSH razvedkasi maʼlumotlariga koʻra, Eronning taxminiy yadroviy «yaratish vaqti» (breakout time) – olti oylik muddatdan bir yilgacha uzaytirilgan. Bu davr – bomba yasash uchun yetarli miqdorda parchalanuvchi modda ishlab chiqarish uchun ketadigan vaqtni nazarda tutadi.

Eronning yadro quroliga ega boʻlishining oldini olish – Trampning urushdagi eng asosiy koʻzlangan maqsadi edi. Ammo Eron yadro dasturining haqiqiy holati noaniq. Chunki BMT inspektorlari Eronning yadroviy obyektlariga qaytmagan. Xalqaro Atom energiyasi agentligi (MAGATE) Eronning 60 foizgacha boyitilgan qariyb 440 kg urani qayerda ekanligini tasdiqlay olmadi. Bu uran 2025-yil iyun oyidagi AQSH zarbalaridan oldin yoki keyin yashirib qoʻyilgan.

Ushbu zaxira maxfiy inshootda qurol darajasigacha yana boyitilishi mumkin. Ammo, Eronning oʻzi yadro bombasini yaratishga intilayotganini uzoq vaqtdan beri inkor etib keladi.

6. AQSH harbiy shayligi susaydi

Urush boshlanganidan beri AQShning 18 nafar harbiy xizmatchisi halok boʻldi va 750 dan ortigʻi jarohat oldi.

Shuningdek, AQSH armiyasi Eron oʻqqa tutishi hamda baxtsiz hodisalar tufayli dron va samolyotlarini yoʻqotdi. May oyidagi Kongress tadqiqot xizmati hisobotiga koʻra, oʻzi boshlagan urushda AQShning 42 ta harbiy samolyoti yoʻq qilingan.

Oʻq-dorilar - asosiy xavotirli muammodir. Nashrning avvalgi hisobotlariga koʻra, AQSH armiyasi aniq moʻljalga oluvchi va uzoq masofaga uchuvchi ATACMS raketalarining global zaxirasidan «deyarli toʻliq» foydalanib boʻlgan.

Strategik tadqiqotlar markazining hisob-kitoblariga koʻra, iyul oyiga kelib Qoʻshma Shtatlar oʻzining «Patriot» raketaga qarshi mudofaa tizimi – raketa tutuvchilarning qariyb 65 foizini ishlatgan. THAAD tutqichlarining zaxirasi esa kamida 38 foizga qisqarib ketgan.

Bundan tashqari, AQSH oʻzining qiruvchi samolyotlari, harbiy kemalari va boshqa texnikalarini Yevropadan, Osiyo-Tinch okeani mintaqasidan Yaqin Sharqqa koʻchirishga majbur boʻldi. Bu oʻz navbatida boshqa hududlardagi AQShning mavjudligi va harbiy shayligi borasida savollarni tugʻdirmoqda.

Urush tufayli «USS Gerald R. Ford» kemasi bir yildan ortiq vaqt davomida xizmatda boʻldi. Bu Harbiy dengiz flotida Vyetnam urushidan beri harbiy kemaning eng uzoq muddatli joylashtirilishidir.

Ayni paytda amerikalik siyosatchilar «USS Abraham Lincoln» kemasi dengizda ketma-ket 200 kun boʻlganidan soʻng, uning bortidagi sharoitlar yuzasidan xavotir bildirmoqda. Ushbu aviatashuvchi oʻtgan haftada Tinch okeanidagi boshqa aviatashuvchiga almashtirildi.

Bularning barchasi, Tramp va Netanyahu 6 oy avval boshlagan urush – AQShning resurslarini qanchalik zoʻriqtirayotganini koʻrsatmoqda.