Geografiya – davlatlar va millatlar taqdirida beqiyos rol oʻynaydi. Qayerda joylashganlik, qanday qoʻshnilar bilan oʻralganlik – xavfsizlik va taraqqiyot uchun inkor qilib boʻlmas omillar hisoblanadi.
Oʻzbekiston, Markaziy Osiyo mintaqasi toʻrt geografik tomondan toʻrt xil qoʻshnilarga ega. Shimolda – kechagi metropoliya boʻlmish Rossiya Federatsiyasi, sharqda dunyoning ikkinchi iqtisodiy va harbiy qudrati boʻlmish Xitoy Xalq Respublikasi, gʻarbda esa Yevropa Ittifoqi va AQSH.
Bu safar Oʻzbekiston, Markaziy Osiyoning janubida joylashgan toʻrtlik haqida fikr almashamiz. Men bu davlatlarning biz uchun ahamiyatini inobatga olib “janubiy toʻrtlik geosiyosiy doktrinasi” degan boʻlar edim.
Faqat Oʻzbekiston va MO mintaqasining janubida ayni oʻzliklar va mustahkam tarixiy aloqalar bilan bogʻliq davlatlar hamjamiyati bor. Biz aynan mana shu toʻrt davlat bilan oʻzliklar asosidagi fundamental ittifoqlar, alyanslar shakllantirish imkoniyatiga egamiz.
18-20 asrlar – global kolonializm davri boʻldi. Garchi mustaqil boʻlsak-da, tarixan bitta makonda, vaqti-vaqti bilan yagona davlatlar tarkibida boʻlgan janubiy toʻrtlikka haliga qadar koloniyalar tomonidan oʻrnatilgan tamgʻalar, shablonlar, steriotiplar doirasida qarashda davom etdik. Bu qaysi davlatlar?
Bular – Turkiya Respublikasi, Eron Islom Respublikasi, Afgʻoniston hamda Pokiston.
Turkiya – mustaqil oltita turkiy davlatning demografik, iqtisodiy, harbiy va boshqa parametrlarga koʻra eng yirik vakili. NATO aʼzosi va ushbu tashkilotdagi harbiylar soniga koʻra ikkinchi yirik davlat.
Eron Islom Respublikasining aholisi 92 million atrofida, uning ham iqtisodiy, energetik, harbiy potensiali yuqori. Biroq, keyingi yarim asrdagi gʻarb bilan tirashuv, bu davlatning potensialini toʻliq ishga solishga imkon bermadi.
Afgʻoniston – bevosita qoʻshnimiz, dunyo oʻzbeklarining tarixiy epitsentrlaridan biri. Misol uchun, oʻzbek tili asoschilaridan biri Alisher Navoiy bugungi Afgʻoniston hududidagi Hirotda tugʻilib oʻsgan va yashagan.
Pokiston – ushbu toʻrtlikdagi aholi soni va harbiy qudratiga koʻra eng yirik mamlakat hisoblanadi. Pokiston aholisi 260 million atrofida deb baholanadi, u musulmon dunyosida yadro quroliga ega yagona davlatdir.
Bu toʻrtlik Oʻzbekiston va Markaziy Osiyo davlatlari uchun nega muhim? Maʼlumki, taraqqiyot – mintaqaviy xarakterga ega boʻladi. Qoʻshni davlatlar va mintaqalarda iqtisodiy qoloqlik, ijtimoiy muammolar, siyosiy inqirozlar muttasil davom etar ekan, bu mintaqadagi barchaga salbiy taʼsir oʻtkazadi. Qolaversa, eng kuchli ittifoqlar, alyanslar aynan yoki yaqin oʻzliklar asosida quriladi.
