Bir necha kun oldin alg‘ov-dalg‘ov bo‘lib ketgan dunyo diplomatiyasida kutilmagan voqea sodir bo‘ldi. Belarus prezidenti Aleksandr Lukashenko 123 mahbusni ozod qildi. Ular orasida 2020 yilgi yirik hukumatga qarshi namoyish yetakchilari ham bor edi.

Lukashenko Tramp bilan kelishganidan keyin uni hukumatdan ketkazmoqchi bo‘lgan odamlarni ozod qilishga rozi bo‘ldi. Bekorga emas, albatta, Vashington Belarusga qarshi ba’zi sanksiyalarni bekor qildi. Bu ish dunyo diplomatiyasi inqirozga yuz tutgan bir vaqtda sodir bo‘lgani bilan ahamiyatli.

Kim o‘zi ular?

Belarusdagi qamoqxonalardan umumiy hisobda 123 mahbus ozod qilindi. Ular orasida 2020 yilgi saylovda qatnashish istagini bildirganidan keyin qamoqqa tashlangan Viktor Babariko, namoyishlar tashkilotchilaridan bo‘lgan muxolifatchi Mariya Kolesnikova, huquq himoyachisi Vladimir Labkovich, tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti lauriati Ales Belyatskiy va yana ko‘plab siyosiy mahbuslar bor edi. Ozod qilinganlarning aksari aynan Lukashenko iste’fosini talab qilib o‘tkazilgan namoyishlar sabab qamoqqa olingan siyosiy mahbuslar.

Ozod qilingan 123 mahbusdan 114 nafari kutilmaganda Ukrinaga yuborildi. Odatda Belarusdan ozod qilingan siyosiy mahbuslar Litvaga yuborlardi, lekin bu gal urush ketayotgan Ukraina varianti qabul qilindi. Mahbuslar Ukrainaga yuborilishi varianti oxirgi daqiqalarda ma’lum bo‘lganiga qaramay, Kiyev taklifni tezda qabul qilgan.

Ozod qilingan Viktor Babariko va Mariya Kolesnikova 2020 yilgi namoyishlar vaqtida mamlakatni tark etmasa, qamoqqa olinishini bilgan holda Belarusda qolgandi. Shu bois ular belaruslar orasida qattiq hurmat qilinadi. Bir so‘z bilan aytganda, Lukashenko 2020 yil uning iste’fosini talab qilib ko‘chalarga chiqqan xalqni namoyishga boshlagan muxolif liderlarini ozod qildi. Oldinroq 2020 yil Lukashenkoning eng asosiy siyosiy raqibi sifatida qaralgan Sergey Tixanovskiy ham qamoqdan chiqarilgandi. Lukashenko nega o‘zining siyosiy dushmanlarini ozod qildi?

Diplomatiya g‘alabasi

Albatta, Lukashenko vijdoni uyg‘onib siyosiy mahbuslarni qo‘yib yuborgani yo‘q, bu ish amalga oshishi uchun AQSh prezidenti ma’muriyati ko‘p ter to‘kdi. Ha, belaruslik siyosiy mahbuslar ozod qilinganining eng asosiy sababchisi – AQSh prezidenti Donald Tramp. U Lukashenkoni «kuchli lider» deb maqtadi, maxsus vakilini uchrashuv uchun Belarusga yubordi, sanksiyalarni olib tashlashini aytdi. Xullas, Tramp AQSh diplomatiyasi qilishi kerak bo‘lgan eng asosiy ishni uddaladi – siyosiy mahbuslarni ozod qildi.