Lixaçyov aytgan trillionlar va budjet gardanidagi futbol - hafta dayjesti

Ma’lumot uçun, 2 trillion rubl – bu hozirgi kursda 24,7 milliard dollar demakdir. Qanday qilib Özbekistonda bor-yöği 110 MW quvvatli bitta stansiyaning qurilişi Rossiya kompaniyalarini 24 milliard dollardan ortiq buyurtmalar bilan ta’minlaşi mumkin? Agar şunday bölsa, bölajak AESda işlab çiqariladigan 1 kWh elektr energiyasining tannarxi qança böladi? Şu kabi savollar hozirça oçiq qolmoqda.

Futbol klublari – bevosita davlat budjeti qaramoğida

Özbekistonda futbol klublari töğridan töğri davlat budjetidan ham pul oladigan böldi. 27 mart kuni imzolangan qaror bilan, Superliga klublarining har biriga davlat budjetidan 2026 yilda 35 mlrd sömdan, 2027 yilda 30 mlrd sömdan, 2028 yilda esa 25 mlrd sömdan mablağ ajratiladi. Joriy yilda 16 ta klubga ajratilayotgan jami mablağ 560 mlrd söm bölib, bu – 45 mln dollardan ortiqroq summa demakdir.

Bundan taşqari, 2026 yil 1 apreldan boşlab Superliga va Pro liga klublarining futbolçilari 3 yil muddatga jismoniy şaxslardan olinadigan daromad soliğidan ozod etiladi. Ular uçun ijtimoiy soliq stavkasi 1 foiz etib belgilanadi. Bu imtiyozlar nafaqat futbolçilar, balki Olimpiya va Paralimpiya öyinlariga tayyorgarlik doirasida milliy terma jamoalarga jalb etiladigan barça trenerlarga ham tegişli.

Şuningdek, futbol klublari va turli sport federatsiyalariga homiylik qilgan tadbirkorlarga ham soliq imtiyozi belgilab qöyildi. Bunday tadbirkorlar davlat telekanallarining sportga doir efirlari vaqtida yarim narxida reklama joylaştiriş huquqini ham qölga kiritdi. Klub xarajatlarining kamida 20 foizini zimmasiga olgan tadbirkorlar klubni işonçli boşqaruvga olişi mumkin. Agar tadbirkor klubni biratöla sotib olmoqçi bölsa, davlat unga imtiyozli kredit berişini ham e’lon qildi.

Qaror bilan, yil oxirigaça futbol klublarining bozor narxini aniqlaş va ulardagi davlat uluşini xususiylaştiriş topşiriği berildi. Lekin “falon sanagaça bittayam klubda davlat uluşi qolmasin” degan mazmundagi vazifa belgilanmagan.

Bu yangiliklar orasidan budjetga oid qismi tarmoqlarda eng köp muhokamalarni keltirib çiqardi. Şu paytgaça futbolçilarning maoşi öqituvçilarning maoşi bilan taqqoslanişi tez-tez uçrab turardi, endi bu taqqos yoniga yana bir savol qöşildi: nega 3 mln söm oylik oladigan öqituvçi 12 foiz daromad soliği tölaydi-yu, nega 30 mln söm oylik oladigan futbolçidan bir tiyin ham soliq uşlab qolinmaydi?

1 apreldan nimalar özgaradi?

1 apreldan boşlab futbolçilar soliq tölamasligidan taşqari, yana qator yangiliklar kuçga kiradi. Bu sanaga sanoqli kunlar qolgan ekan, özgarişlarning ayrimlarini qisqaça sanab ötamiz.

Avvalo, keyingi oydan boşlab yoqilği, alkogol va tamaki mahsulotlari; kommunal va davlat xizmatlari; köçmas mulk va “10 yoşga tölmagan” avtomobillar oldi-sotdisi faqat naqdsiz şaklda amalga oşiriladi. Narxi 25 mln sömdan oşiq har qanday tovar va xizmatni ham faqat naqdsiz tölov evaziga xarid qiliş mumkin böladi. Soliq qömitasi bu çeklovlarni amalga kiritiş uçun kassa apparatlarga oid texnik özgarişlar tayyorlab qöyilganini ma’lum qildi. Iqtisodiyot va moliya vazirligi esa, naqdsiz savdo talabi yiliga 100 trillion sömgaça mablağni bank tizimiga olib kirişini kutmoqda.

1 apreldan e’tiboran davlat şifoxonalari 5 kunlik iş tartibiga ötadi, dam oliş kunlarida navbatçilik yölga qöyiladi. Haydovçilar uçun esa qoidabuzarlikdan tiyilişga majburlovçi yangi qoida işga tuşişi kerak: radarlar qayd etgan huquqbuzarliklar uçun ham endi jarima ballari yoziladi. E’tiborlisi, 1 aprelga sanoqli kunlar qolgan bölsa ham, mas’ullar bu tartib işga tuşişi uçun kerakli elektron tizim tayyorligi haqida hali ham e’lon qilmadi. Bu tizimda mulkdor öz maşinasini boşqa odamga topşirganini körsatişi, u esa qabul qilib olganini tasdiqlaşi kerak – avtomobil radarga tuşgan payti, jarima balli kimning hisobiga yozilişi şunga qarab aniqlanadi.

Keyingi oyning birinçi sanasidan röy beradigan yana bir özgariş Toşkent viloyati aholisiga taalluqli. Viloyat deputatlarining 24 mart kungi qarori bilan, çiqindi tariflari oşadigan böldi. Tarif yuridik şaxslar uçun 12 foizga, jismoniy şaxslar uçun esa inflatsiyadan ança köproqqa – 38,6 foizga kötariladi. Aniqroq aytsak, hozirgaça çiqindini olib ketiş xizmati uçun kişi boşiga oyiga 7840 sömdan tölab kelingan bölsa, endi bu narx 10 864 sömga yetadi.

Qonundagi öşa şov-şuvli modda özgardi

2021 yil 3 noyabr kuni Özbekistonda röy bergan ijtimoiy tarmoqlar “blekauti” yodingizdami? Telegram, YouTube, Instagram va Facebook kabi eng ommabop tarmoqlar bloklanib, bir neça soatdan keyin oçib yuborilgandi. Öşanda qator mas’ullar jazolangan bölsa ham, ular qilgan iş qonuniy edi. Ana öşa ğalati qonun, aniqroği qonundagi modda şu hafta vanihoyat özgartirildi.

Gap – “Şaxsga doir ma’lumotlar töğrisida”gi qonunning 27-1-moddasi haqida ketyapti. 2021 yilda paydo bölgan bu moddada şaxsga doir ma’lumotlarni Özbekiston hududida saqlaş talabi qöyilgan edi. 26 mart kuni imzolanib, 27 martdan kuçga kirgan qonun bilan, ana öşa modda özgartirilib, şaxsga doir ayrim ma’lumotlarni Özbekistondan taşqarida ham saqlaşga ruxsat berildi.

Moddaning yangi tahririga köra, şaxslarning biometrik va genetik xususiyatga ega bölmagan ma’lumotlarini ayrim şartlar asosida, xorijdagi ba’zi davlatlar hududida saqlaş mumkin. Qaysi davlatlar ekanini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi: hukumat buning uçun u yoki bu davlat şaxsga doir ma’lumotlarni Özbekiston bilan bir xil himoya qilişini tasdiqlaşi kerak.

Qonundagi bu özgariş – PayPal, Google Pay va Apple Pay kabi tölov vositalarining Özbekistonga kirişiga yöl oçişi kutilyapti. Qolaversa, bir qator sohalardagi yirik kompaniyalar öz mijozlariga oid ma’lumotlarni saqlaşda bulutli texnologiyalardan foydalanişi mumkin böladi.

“Toza havo” milliy dasturi: issiqxonalar köçiriladi, qurilişga talablar kuçayadi

Toşkentda ekologik vaziyatni yaxşilaşga mas’ul Maxsus komissiya faoliyatini davom ettiryapti. Duşanba kuni Ekologiya qömitasi raisi, komissiya rahbari Aziz Abduhakimov prezident huzurida taqdimot qildi. Unda aytilişiça, 1 oktyabrdan boşlab Toşkent şahri va uning atrofida yangi issiqxona taşkil etişga çeklov qöyiladi. Mas’ullarga köra, tabiiy va iqtisodiy omillar sabab 1 tonna issiqxona mahsulotini yetiştiriş xarajati Toşkent viloyatida 12 mln sömga, Surxondaryoda esa 5 mln sömga tuşadi.

Şu tufayli Toşkent atrofidagi issiqxonalar bosqiçma-bosqiç janubiy viloyatlarga köçirilişi mumkin. Köçirilayotgan xöjaliklarga infratuzilma, kredit va logistika böyiça imtiyozlar beriladi. 2026 yilgi davlat dasturida körsatilgan raqamga qaraganda, Toşkent şahri va unga tutaş hududlarda 6517 ta issiqxona xöjaligi bor – dasturda ularga filtrlar örnatiş yoki boşqa hududlarga köçiriş közda tutilgan.

2028 yilga qadar barça hududlarda botanika va dendrologiya boğlarini taşkil etiş ham reja qilinyapti. Bu boğlardan har biri kamida 100 gektar maydonni egallaydi. Toşkentda taşkil etiladigan Milliy dendrologiya boği 108 gektar maydonda joylaşib, dam oliş zonasi va sakura boğini öz içiga oladi.

Yiğilişdan keyin Maxsus komissiya bayonot bilan çiqib, energetika va sanoat obektlari faoliyatiga nisbatan kuçaytirilgan ekologik talablar amal qilayotgani, endi navbat quriliş sohasiga kelganini ma’lum qildi. Yangi quriladigan yirik obektlarni loyihalaştirişda kökalamzorlaştiriş darajasini oşiriş, quriliş materiallarini yopiq şaroitda saqlaş va boşqa talablar kiritilmoqda, deyiladi bayonotda.

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

Tojikiston prezidenti Imomali Rahmon davlat taşrifi bilan Özbekistonga keldi. Toşkentda Oliy davlatlararo kengaşning birinçi yiğilişi bölib ötdi. Prezidentlar strategik şeriklik va ittifoqçilik munosabatlarini kengaytirişini e’lon qildi; ikki örtada 15 ta idoraviy hujjat imzolandi. Şuningdek, ikki mamlakat hamkorligidagi 10 ta qöşma loyiha işga tuşirildi; Tojikiston elçixonasining yangi binosi oçildi. Taşrifning ikkinçi kunida Şavkat Mirziyoyev va Imomali Rahmon Buxorodagi tarixiy majmualarni ziyorat qildi.

Prezident islomiy banklar töğrisidagi qonunni imzoladi. Qonun bilan, 2 ta kodeks va 7 ta qonunga özgartirişlar kiritilib, islomiy bank faoliyatini taşkil etişning huquqiy asoslari yaratildi. Xususan, islomiy moliya operatsiyalariga soliq solişning öziga xos xususiyatlari ham belgilangan. Qonun 3 oydan keyin kuçga kiradi. Joriy yilda kamida bitta tijorat bankida islomiy “darça” faoliyatini yölga qöyiş, 2026-2030 yillarda esa töliq islomiy bank faoliyatini amalga oşiruvçi ikkita bank taşkil etiş reja qilingan.

Bankdan 500 dollargaça naqd valuta oliş uçun pasport kerak bölmasligi mumkin. Markaziy bank şu haqdagi hujjat loyihasini jamoatçilik muhokamasiga qöydi. Agar loyiha tasdiqlansa, mijozlar 500 dollar yoki undan kamroq qiymatdagi xorijiy valutani xarid qiliş uçun bankka borganda, özi bilan şaxsini tasdiqlovçi hujjatni olib bormasa ham bölaveradi. Hozir bu çegara 100 dollarga teng. Hafta davomida, şuningdek, san’atkorlarni soliqqa tortişning yangi tartibi loyihasi ham muhokamaga qöyildi. Unda 1 oktyabrdan boşlab san’atkorlardan har bitta töy uçun alohida soliq undiriş közda tutilgan.

Özbekistonda göşt yana qimmatlaşa boşladi. Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlariga köra, oxirgi ikki haftada Eski Juva dehqon bozorida mol göşti 10 foizgaça qimmatlaşib, ulgurji maksimal narx 110 ming sömga yetgan. Bu qimmatlaşiş – Pokiston va Afğoniston örtasidagi uruş sabab Pokistondan Özbekistonga göşt olib kirişdagi muammolar fonida röy bermoqda. Bundan taşqari, Rossiyaning qator hududlarida qoramollar orasida xavfli infeksiya tarqalgani ham vaziyatga ta’sir qilayotgan bölişi mumkin.

Ota-onalar bolasining maşina haydab yurişiga yöl qöyib berayotgan holatlar davom etmoqda. Şunday voqealardan yana biri Samarqandda fojiali yakunlanişiga bir baxya qoldi. Urgut tumanida 11-sinf öquvçisi guvohnomasi bölmay turib rulga ötirgan, bu ham yetmagandek tezlikni oşirgan, oxir-oqibat yölidan çiqqan 5 yaşar qizçani urib yuborgan. Şundan keyin yigit voqea joyidan qoçib ketgan; dökondan qaytayotgan qizaloq şifoxonaga yotqizilgan. Toşkentda röy bergan boşqa bir voqeada esa, haydovçi ehtiyotsizlikdan emas, qasddan odam urib ketdi: 27 yoşli erkak sobiq xotini va uning yonidagi şaxslar bilan janjallaşib qolgaç, ularning ustiga maşina haydab, jarohat yetkazgan. Bunday qilmiş uçun huquqbuzar darhol qamoqqa olinmagani e’tiborga molik.

Muallif – Komron Çegaboyev
Boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Şohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova