Uruş tugaganiga işonmagan “samuray” – 1974 yilgaça Filippinda jang qilgan yapon zobiti kim edi?
|00:02 / 22.04.20266 170
1974 yilda Filippinda 52 yoşli yapon zobiti mamlakat harbiylariga taslim böladi. Ma’lum bölişiça, Ikkinçi jahon uruşidan buyon Filippinda qolib kelayotgan bu yapon uzoq yillar davomida qalin örmonda yaşab, Yaponiyaning 1945 yilda taslim bölganini bilmagan holda filippinliklarga qarşi jang qilgan.
1930-yillarning ikkinçi yarmida dunyoning eng qudratli davlatlaridan biri bölgan Yaponiya uçun Ikkinçi jahon uruşi alamli mağlubiyat bilan tugaydi.
Uruşgaça Saxalin orolidan Avstraliya qit’asi şimoligaça juda katta hududni qölga kiritgan yaponlar 1941 yil dekabrda AQŞning Havay orollarida joylaşgan Perl Harbor aviabazasini bombardimon qiladi.
Şundan söng öşa paytda harbiy qudrat jihatdan eng kuçli davlatlarning biri bölgan AQŞ Yaponiyaga uruş e’lon qiladi.
1945 yil mayda Faşistlar Germaniyasi yengilgaç, SSSR, Britaniya, Fransiya va AQŞdan iborat ittifoqçilar öz kuçlarini Yaponiyaga qarşi uruşga taşlaydi.
1945 yil avgust oyi boşlarida AQŞ harbiylari Yaponiyaning Xirosima va Nagasaki şaharlariga ikkita atom bomba taşlaydi. Oqibatda har ikki şahar kultepaga aylanadi va bir neça yuz ming odam halok böladi.
Imperator Xiroxito / ddaymuseum.com
1945 yil 15 avgust kuni imperator Xiroxito Yaponiya sözsiz taslim bölgani haqida e’lon qiladi. Sentyabr oyi boşlarida şu haqdagi akt imzolanadi. Şu bilan Ikkinçi jahon uruşi tugaydi. Ammo hamma uçun emas.
Öşa paytda Janubiy-Şarqiy Osiyodagi aksariyat davlatlarda Yaponiya armiyasi bölinmalari bor edi. Ularning aksariyati öz davlatining taslim bölganini eşitib ortga qaytadi. Ayrimlar esa uruş tugaganini bilmaydi va jang qilişda davom etadi.
Hatto ularning ba’zilari 1970 yillargaça Yaponiyaning taslim bölganini bilmagan holda örmonlarda qolib, mahalliy aholiga va politsiya bölimlariga hujumlar uyuştirib turadi. Ana şularning biri Xiro Onoda ismli zobit edi.
Savdogardan çiqqan zobit
1922 yilda tuğilgan Xiro Onoda maktabda öqib yurgan paytlarida yapon milliy qiliçbozlik san’atidan dars oladi. Maktabni bitirgaç, xususiy kompaniyalarning biriga işga kiradi.
Mavzuga oid
10 min
Öşa paytda Xitoyning bir qismi yaponlar boşqaruvida edi va kompaniya Onodani şu mamlakatdagi bölimiga işga yuboradi.
1942 yilda u harbiy xizmatga çaqiriladi va Onoda Yaponiyaga qaytadi. U harbiy faoliyatni oddiy askarlikdan boşlaydi, keyinroq harbiy bilim yurtida öqib zobitga aylanadi.
alamy.com
1944 yilda Onoda Filippinga yuboriladi Öşa paytda bu davlat Yaponiya mustamlakasi edi. Yapon harbiylari bu yerda partizanlar va ularga yordam berayotgan AQŞ harbiylariga qarşi jang qilayotgandi.
22 yoşli zobit Filippindagi xizmatni maxsus bölinma qömondoni sifatida boşlaydi.
Köp ötmay AQŞ armiyasi yaponlarni Filippindan siqib çiqaradi. 1945 yilda Yaponiya armiyasi Filippinni tark etişidan avval Onoda şu mamlakatga tegişli Lubang oroliga yuboriladi.
Öşanda orolga jönab turgan Onodaga armiya ştabi qömondoni şunday deydi:
“Öz joniga qasd qiliş mutlaqo taqiqlanadi. Sen 3-5 yilça sabr qil. Biz, albatta, qaytamiz. Sen yolğiz qolsang ham, örmondagi mevalar bilan oziqlanib bölsa-da, jangni davom ettir. Qaytaraman, özini öldiriş qat’iyan taqiqlanadi”.
Şu tariqa, Onoda Lubang oroliga jönab ketadi. Yaponiya armiyasi esa Filippinni butunlay tark etadi.
Yaponiyaning taslim bölganiga işonmagan jangçi
1945 yil 2 sentabr kuni Yaponiyaning sözsiz taslim bölgani haqidagi akt imzolanadi. Öşa paytda Janubiy-Şarqiy Osiyoning aksar mamlakatlarida kam sonli bölsa-da yapon harbiylari bor edi.
Zamonaviy aloqa vositalari bölmagan öşa davrda amerikaliklar barçani yaponlarning taslim bölgani haqida xabardor qiliş uçun aviatsiya yordamida varaqalar soçib çiqadi.
Lubang orolida bölgan Onoda ham bunday varaqalarni köradi. Biroq unda yozilgan gaplarga işonmaydi. U amerikaliklar yaponlarni topiş va qölga tuşiriş uçun şunday hiyla işlatyapti deb öylaydi.
1945 yilning oxirroqlarida Lubang orolidagi örmonlar ustidan Yaponiyaning 14-armiyasi qömondoni Tomoyuki Yamasitaning yapon harbiylariga qurollarni topşiriş va taslim böliş haqidagi buyruği yozilgan varaqalar ham taşlanadi. Onoda bunga ham işonmaydi.
Asir tuşgan yapon harbiylari / alamy.com
Öşa paytda Lubang orolida Onoda yolğiz emasdi. Yana bir qança yapon harbiylari bor edi. Ular ham Onodaga öxşab avvaliga Yaponiya taslim bölganiga işonmaydi.
1946 yil boşlarida Lubangdagi yapon harbiylarining bir qismi Filippin harbiylari bilan bölgan janglarda halok böladi. Öşa yili aprelda 50 ga yaqin yapon harbiylari filippinliklarga taslim böladi.
Biroq Onoda taslim bölmaydi va u qöl ostidagi uç kişi bilan qarşilikni davom ettiradi. 1946 yilda aloqa uzilgani uçun Yaponiya hukumati Onoda va uning guruhini halok bölganlar röyxatiga qöşib qöyadi.
1950 yilda Onodaning guruhida bölgan askar Yuiti Akatsu filippinliklarga asir tuşadi. Uni Yaponiyaga jönatib yuborişadi. Akatsu vatanga qaytgaç, Onoda va yana ikki nafar yapon harbiylari qarşilik körsatişda davom etayotgani haqida gapiradi.
Yaponlar Onoda va uning şeriklarini ham ortga qaytariş uçun Filippin tomonga ular turgan joy haqida xabar beradi. Biroq yapon harbiylarini topib bölmaydi. Çunki Onoda qöl ostidagilar bilan joyini özgartirgandi.
1954 yilda Onodaning yana bir şerigi Filippin armiyasi bilan sodir bölgan otişmada halok böladi. Endi guruhda ikki kişi qoladi.
oddee.com
Öşa yili Yaponiya hukumati Filippin orollarida qolib ketgan öz harbiylarini qidirib topiş uçun maxsus komissiya tuzadi. Komissiya Filippindan tegişli ruxsatnomani oladi va harbiylarni izlaş boşlanadi.
Yaponlar Akatsu bergan ma’lumotlar asosida qariyb olti yil qidiruv işlarini olib boradi. Biroq natija bölmaydi. 1959 yilda Onoda va uning şeriklari yana halok bölgan deb e’lon qilinadi.
Biroq Onoda halok bölmagan va qöl ostidagi bir nafar askar bilan qalin örmonlar içida yaşirinib yurgandi.
Yolğiz samuray
1972 yilda Filippin harbiylari Onodaning şerigini öldiradi va u yolğiz qoladi. Biroq şunda ham qarşilikni davom ettiradi.
Onoda yana ikki yil yolğiz holda Filippin armiyasi va politsiya xodimlariga qarşi partizanlik uruşi olib boradi.
1974 yilda Norio Sudzuki ism-şarifli talaba Filippinga otlanadi. Uning maqsadi Onodani qidirib topiş edi. Sudzuki Lubang orolidagi qalin örmonlarda tört kun kezadi va Onodaga duç keladi.
Norio Sudzuki Xiro Onoda bilan, Filippin / en.wikipedia.org
Öşanda qalin örmonda yaşirinib yurgan Onoda qurolsiz yurgan yigitni köradi. Söng uni filippinlik deb öylab, hujum qiliş uçun yigitning röparasiga çiqadi.
Talaba yigit negadir uni körib qoçmaydi va yapon tilida gap boşlaydi. Talabaning yapon ekanini bilgan Onoda unga tegmaydi. Şu joyda Sudzuki Onodaga Yaponiya 1945 yilda taslim bölganini aytadi. Şunda u yiğlab yuboradi.
Öşanda Sudzuki Onodani vatanga qaytişga da’vat qiladi. Biroq zobit öz qömondoni buyruq bermagunça Lubang orolini tark etmasligini va qarşilikni töxtatmasligini aytadi.
Sudzuki Yaponiyaga qaytadi va Onodaning tirikligi OAV orqali butun mamlakatga ma’lum böladi. Şundan söng Yaponiya hukumati Onodaning sobiq qömondon Yosimi Tanugitiga aloqaga çiqadi.
1974 yilda Tanugiti Lubang oroliga boradi va Onoda bilan aloqa boğlab, 1945 yilda berilgan buyruqni bekor qiladi. Şundan söng Onoda filippinliklarga taslim böladi. Öşa paytda u 52 yoşda edi.
Filippin qonunlariga köra uzoq yillar davomida harbiylarga va politsiyaga hujum qilgan, mahalliy aholini öldirgan Onodani ölim jazosi kutayotgandi.
Çunki qariyb 30 yil davomida Onoda öz şeriklari bilan 30 dan ortiq filippinlikni öldirgan, 100 dan ortiq odamni yarador qilgandi.
Biroq örtaga Yaponiya taşqi işlar vazirligi tuşadi va Filippin hukumatidan keksa zobitni afv etişni söraydi. Filippinliklar uni keçirişadi.
alamy.com
Onodaning taslim böliş marosimida Filippin prezidenti Ferdinand Markos ham iştirok etadi. Yapon zobiti taslim bölganini anglatiş maqsadida qölidagi qiliçni şaxsan prezidentning öziga topşiradi.
Şon-şuhratga burkangan zobit
1974 yil 12 mart kuni Onoda Yaponiyaga qaytib keladi. Öşa paytda uning ota-onasi va boşqa yaqinlari tirik edi. Aeroportda uni akasi, 86 yoşli otasi va 88 yoşli onasi, hukumat mulozimlari hamda köp sonli OAV vakillari kutib oladi.
Yaponiyada Onoda milliy qahramon sifatida qarşilanadi. Telekanallar u haqda körsatuvlar tayyorlaydi. Gazetalarda maqolalar e’lon qilinadi.
Biroq keksa zobitni sovuq qarşilaganlar ham böladi. Yaponiya komunistik partiyasi, sotsial-demokratik partiya vakillari şular jumlasidan edi.
Yaponiya hukumati Onodaga 1 mln iyena miqdorida mukofot puli ajratadi. Biroq “keksa samuray” pullarni xayriya qilib yuboradi.
Filippin çangalzorlarida yurgan Onoda öşa paytda yuksak taraqqiyotga erişgan Yaponiyadagi turmuş tarziga moslaşa olmaydi. U akasi bilan Braziliyaga köçib ketadi. Keyinçalik u bir muddat Yaponiyada, yana bir muddat Braziliyada yaşaydi.
1996 yilda Onoda Lubang oroliga taşrif buyuradi va hayotining qariyb 30 yili ötgan joylarni tomoşa qiladi. Bir paytlar özi zarar yetkazgan maktabga 10 ming dollar xayriya qiladi.
alamy.com
Xiro Onoda 2014 yil 16 yanvar kuni Tokioda 92 yoşida vafot etadi. Ungaça Onoda Braziliyaning oliy mukofotini oladi. 2011 yilda esa Lubang orolida unga bağişlangan sayyohlik majmuasi barpo etiladi.
Qisqasi, uruşdan söng qariyb 30 yil öz qömondonlari buyruğiga sodiq qolgan “samuray” umrining oxirigaça şon-şarafga burkanib yaşaydi.
