Yevropa Ittifoqi migratsiya masalasida ancha ehtiyotkor siyosat yuritmoqda: ilk marta Bryusselga taklif qilingan “Tolibon” bilan kun tartibidagi asosiy masala – afg‘on qochqinlarini o‘z yurtiga qaytarish. Bu – xavfsizlik bilan bog‘liq xavotirlar, o‘ng partiyalarning ta’siri oshib borayotgani va iqtisodiy qiyinchiliklar bilan bog‘lanmoqda.
Mavzu yuzasidan Kun.uz studiyasida siyosiy tahlilchilar Islomxon Gaffarov va Umrbek Yusupov sharhi.
Islomxon Gaffarov:
— Yevropa mamlakatlari so‘ngi yillarda migratsiya siyosatidan charchagan. So‘nggi yillarda Arab bahori, Afrikadan doimiy migratsiya, shuningdek, Suriya va Iroqdagi urushlar natijasida yuzaga kelgan katta oqim Yevropaga jiddiy bosim bo‘ldi. Afg‘onistondagi voqealardan keyin esa bu jarayon yanada kuchaydi. Yevropa Ittifoqi migrantlarni qabul qilishda muayyan darajada toliqdi. Ma’lum ma’noda, Breksit jarayoniga ham migratsiya omili ta’sir ko‘rsatdi: Buyuk Britaniya migrantlarni qabul qilishni istamadi va bu masalada yukning katta qismi Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga tushdi.
Shu bois Yevropaning hozirgi yondashuvi faqat Afg‘oniston bilan emas, balki umumiy migratsiya siyosatiga nisbatan ichki norozilik bilan ham bog‘liq. Bu yerda masala aynan afg‘onlarni ajratib ko‘rsatishda emas, balki kengroq migratsiya muammosidadir.
Bu borada ayniqsa Germaniya va Shvetsiya hukumatlari faolroq tashabbus ko‘rsatmoqda. Bu jamiyatlarda “Nega migrantlarni qabul qilishimiz kerak?” degan savollar tobora ko‘proq yangramoqda.
Ikkinchi muhim masala – xavfsizlik va terrorizm bilan bog‘liq xavotirlardir. “Tolibon” Afg‘onistonda hokimiyatni qo‘lga olgan bo‘lsa-da, mamlakat hududida ayrim terrorchi tashkilotlar hanuz faol. Masalan, “Al-Qoida”, “IShID–Xuroson” bo‘limi, “Tehrike Tolibon Pokiston” va “Jamoat Ansarulloh” kabi guruhlar mavjud. Ularning ayrimlari boshqa davlatlarda ham teraktlar sodir etgan.
Yevropa Ittifoqi mamlakatlari ana shunday kuchlar migrantlar oqimi ichida yashirin kirib kelib, Yevropada ham hujumlar uyushtirishi mumkinligidan xavotirda. Chunki avval ham tartibsiz evakuatsiya jarayonlarida tekshiruvlar yetarli darajada bo‘lmagan holatlar kuzatilgan. Masalan, Afg‘onistondan chiqib ketish vaqtida ayrim shaxslar aslida boshqa davlat fuqarosi bo‘lsa ham, umumiy oqim bilan G‘arb davlatlariga kirib olgani haqida misollar bor.
Bundan tashqari, iqtisodiy va ijtimoiy omillar ham xavf tug‘diradi. Qiyin sharoitda yashayotgan migrantlar moddiy ehtiyoj tufayli turli noqonuniy yoki xavfli faoliyatlarga jalb qilinishi mumkin. Masalan, ayrim hollarda xorijiy razvedka xizmatlari moddiy rag‘bat evaziga bunday shaxslarni o‘z maqsadlari yo‘lida ishlatishi mumkinligi haqida xabarlar tarqalgan. Bu esa Yevropaning xavotirini yanada kuchaytiradi.
