AQSh Eronga javob zarbalari yo‘lladi va neft sotuvini yana taqiqladi

AQSh Markaziy qo‘mondonligi Amerika harbiylari xalqaro suvlarda savdo kemalariga qayta boshlangan hujumlarga javoban jiddiy talafot yetkazish maqsadida Eronga bir qator «kuchli» zarbalar berganini ma’lum qildi.

«Zarbalar Eronning Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan uchta savdo kemasiga qilgan hujumiga javoban berildi. Eron tomonining tajovuzi asossiz va xavfli bo‘lib, o‘t ochishni to‘xtatish rejimining ochiqdan ochiq buzilishi edi», – deyiladi bayonotda.

Seshanba kuni Ho‘rmuz bo‘g‘ozida ikkita, dushanba kuni esa yana bir tanker hujumga uchragandi. Qatar Eronni suyultirilgan gaz tashuvchi tankerga hujum qilishda aybladi; kema mashina bo‘linmasida yong‘in yuzaga kelgan. Ekipaj a’zolari evakuatsiya qilingan, Reuters manbalari xabar berishicha, yong‘in portlashga olib kelishi mumkin edi. Shuningdek, OAV O‘mon qirg‘oqlari yaqinida Saudiya Arabistoni bayrog‘i ostida suzgan tanker shikastlangani haqida ham xabar berdi. Tehron bu hujumlar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmagan.

AQSh harbiylari Eronning havo mudofaasi va sohil kuzatuvi tizimlari, shuningdek, raketa va dronlarni uchirish qurilmalari hamda port inshootlariga zarba berdi, deya ma’lum qilgan OAVga Amerika rasmiysi.

Keyinroq Markaziy qo‘mondonlik yangi zarbalar seriyasini yakunlagani va 80 dan ortiq nishonlar – havo mudofaa tizimlari, boshqaruv punktlari, sohil radiolokatsion stansiyalari, kemaga qarshi raketa tizimlari va Islom inqilobi muhofizlari korpusining kichik katerlarini yo‘q qilganini ma’lum qildi.

Axios manbasi so‘zlariga ko‘ra, yangi zarbalar iyun oyi oxirida berilgan so‘nggi zarbalarga qaraganda to‘rt-besh baravar kuchliroq bo‘lgan. CNN suhbatdoshi esa bu zarbalarni «jazo» deb atagan va zarbalar davom etishini qo‘shimcha qilgan.

Eron davlat nashrlari Bandar-Abbos va Sirik port shaharlarida, shuningdek, Keshm orolida portlashlar sodir bo‘lgani haqida xabar berdi.

Tinch aholi orasida halok bo‘lganlar haqida ma’lumotlar yo‘q, Sirikdagi port hududiga tushgan snaryad parchalari tufayli bir necha kishi jarohatlangan.

Sirik va Bandar-Abbosdagi baliqchilik pirslari (kemalarga yuk ortish va tushirish, shuningdek, yo‘lovchilarni chiqarish uchun qurilgan, suv ichkarisiga kirib borgan gidrotexnik inshoot, prichal) hujumga uchragan, bir necha baliqchilik kemalari yonib ketgan. Eronning IRIB davlat telekanali xabar berishicha, bu hujum nishoni Bandar-Abbosdagi telekommunikatsiya minorasi bo‘lishi mumkin.

Press TV kanali ham Eron neftining asosiy eksport markazi bo‘lgan Xark orolida «bir necha portlashlar» eshitilgani va Keshm orolida yangi portlashlar to‘lqini haqida xabar berdi.

Sulh xavf ostida

So‘nggi zarbalar almashinuvi AQSh va Eronni javob choralarining yangi sikliga olib borishi mumkin, bu esa ikki davlat prezidentlari tomonidan uch haftadan kamroq vaqt oldin imzolangan o‘zaro anglashuv memorandumiga tahdid soladi, deb yozadi Axios.

AQSh Moliya vazirligi seshanba kuni Eronga neft sotishga ruxsat beruvchi istisnolarni bekor qilganini e’lon qildi. Eron Tashqi ishlar vazirligi bu qarorni qoralab, uni o‘zaro anglashuv memorandumi shartlarining buzilishi deb atadi. AQSh bu haqda e’lon qilganidan keyin neft narxi 3 foizdan ko‘proqqa oshdi.

Eronning asosiy muzokarachisi Muhammad-Boqir G‘olibof X ijtimoiy tarmog‘ida neft sanksiyalari qaytarilishi, Eron janubiga hujumlar va yangi zarbalar berish haqidagi doimiy tahdidlar Tehronning pozitsiyasini o‘zgartira olmasligini ta’kidladi: «Qo‘rqitish va tovlamachilik davri tugadi. Bu hech narsaga olib kelmaydi. Biz taslim bo‘lmaymiz».

O‘z navbatida, «Xatam al-Anbiyo» markaziy shtabi Eron qurolli kuchlari «tajovuzga javoban qaqshatqich zarba berishi»ni va «Ho‘rmuz bo‘g‘ozini boshqarishga aralashishga hech qanaqasiga yo‘l qo‘ymasligi»ni bildirib, bayonot bergan.

Kuvayt armiyasi chorshanba tongida mamlakat havo hujumidan mudofaa kuchlari raketa va dronlar orqali qilingan hujumni qaytarganini ma’lum qildi.

AQSh va Eron o‘rtasidagi urush iyun oyida erishilgan vaqtinchalik tinchlik kelishuvi doirasida to‘xtatilgandi, 60 kunlik sulh davrida esa yakuniy kelishuv bo‘yicha muzokaralar o‘tkazilishi ko‘zda tutilgandi. Qatarda o‘tgan hafta bo‘lib o‘tgan muzokaralarda urushni butunlay to‘xtatish va Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan foydalanish masalasida sezilarli siljishga erishilmadi.

Tramp bir necha bor Eronga qarshi keng ko‘lamli harbiy harakatlarni qayta boshlash bilan tahdid qildi, u bu haqda oxirgi marta dushanba kuni jurnalistlar qarshisida ham aytgandi. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchi bunga javoban «agar tahdidlar saqlanib qolsa», yakuniy kelishuv bo‘yicha muzokaralar boshlanmasligini aytdi. «O‘zingiz qo‘ygan imzoni hurmat qiling», – deb yozdi u X ijtimoiy tarmog‘ida.

Axios ma’lumotlariga ko‘ra, Tramp Eronga yangi zarbalar berishdan oldin Anqarada Pentagon rahbari Pit Hegset, AQSh davlat kotibi Marko Rubio, moliya vaziri Skott Bessent hamda Qo‘shma shtab boshliqlari qo‘mitasi raisi Den Keyn bilan uchrashgan.

Avvalroq amerikalik mulozim muzokarachilar Eron bilan yakuniy kelishuv ustida vijdonan ishlashda davom etayotgani, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ustidan nazorat esa Tehronga ta’sir ko‘rsatish vositalarini taqdim etib, dunyodagi eng kuchli armiya bilan munosabatlar boshi berk ko‘chaga kirib qolishiga imkon berayotganini ta’kidlagan edi, deb yozadi Reuters.

Vaqtinchalik sulh doirasida AQSh Moliya vazirligi 22 iyun kuni Eron neft xomashyosi, neft-kimyo mahsulotlari va neft mahsulotlarini sotishga ruxsat beruvchi litsenziya (amal qilish muddati 21 avgustgacha) bergandi. Seshanba kuni ushbu litsenziya bekor qilingan, Vashington har qanday savdo kelishuvlarini to‘xtatish uchun Tehronga 17 iyulgacha muhlat bergan.

Eron Tashqi ishlar vazirligi bu qadamni urushni to‘xtatish bo‘yicha doiraviy kelishuvni buzish sifatida qoraladi va AQSh buning oqibatlari uchun javobgar bo‘lishini aytdi. Chorshanba kuni ertalab vazirlik Eron o‘z manfaatlari va milliy xavfsizligini himoya qilish uchun zarur deb hisoblagan har qanday choralarni ko‘rishini ma’lum qildi.

«Bu Qo‘shma Shtatlar to‘g‘ridan to‘g‘ri yoki Isroil rejimining Livanga qarshi harakatlari orqali so‘nggi 20 kun ichida memorandumning turli bandlarini bir necha bor ham kichik, ham jiddiy tarzda buzgani fonida sodir bo‘lmoqda», – deyiladi vazirlik bayonotida.

Dastlab Eron hujum qilgan

Bir kun avval Qatar Eronni Ho‘rmuz bo‘g‘ozi yaqinidagi kemalarga, jumladan, Qatarning suyultirilgan tabiiy gaz tashuvchi tankeriga hujum qilishda ayblagandi. Ma’lum qilinishicha, kema tunda dron hujumig uchragan va natijada mashina bo‘limida yong‘in chiqqan. Eron Tashqi ishlar vazirligi Qatarning ayblovlari hayron qoldirgani, Tehron o‘z majburiyatlarini vijdonan bajarayotganini bildirdi, shu bilan birga, tijorat kemalari Eron bilan kelishilmagan yo‘nalishlardan foydalanishi xavfli ekanidan ogohlantirdi.

Sulh doimiy kelishuv bo‘yicha muzokaralar uchun 60 kunlik muddat berishi kerak edi, biroq Qatardagi bilvosita muzokaralar o‘tgan hafta hech qanday siljishsiz yakunlandi.

Urushni qayta boshlash bilan bir necha bor tahdid qilgan Tramp dushanba kuni Oq uyda jurnalistlarga shunday dedi: «Biz yo kelishuvga erishamiz, yoki boshlagan ishimizni yakunlaymiz... Biz ularning ko‘priklarini bir soatda vayron qilishimiz, energiya ta’minotini ishdan chiqarishimiz mumkin».

Axios va CNN manbasi AQShning Erondagi nishonlarga yangi zarbalarini «»Eron tomonidan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan tinch kemalarga qarshi amalga oshirilgan xalqaro terrorizm harakatlarining bevosita natijasi» deb atadi. «Eronliklar o‘z bema’ni harakatlarining oqibatlarini bilishadi, ammo baribir bu hujumlarni amalga oshirishga qaror qilishdi», – deydi amerikalik mulozim.

Mintaqadagi ba’zi davlatlar AQSh va Eronga harbiy harakatlarning yanada kuchayishining oldini olish va o‘t ochishni to‘xtatish rejimini saqlab qolish uchun signallar yubormoqda, degan CNN’ga hududdagi manba.