AQSh Eronga javob zarbalari yo‘lladi va neft sotuvini yana taqiqladi

Sulh xavf ostida

So‘nggi zarbalar almashinuvi AQSh va Eronni javob choralarining yangi sikliga olib borishi mumkin, bu esa ikki davlat prezidentlari tomonidan uch haftadan kamroq vaqt oldin imzolangan o‘zaro anglashuv memorandumiga tahdid soladi, deb yozadi Axios.

AQSh Moliya vazirligi seshanba kuni Eronga neft sotishga ruxsat beruvchi istisnolarni bekor qilganini e’lon qildi. Eron Tashqi ishlar vazirligi bu qarorni qoralab, uni o‘zaro anglashuv memorandumi shartlarining buzilishi deb atadi. AQSh bu haqda e’lon qilganidan keyin neft narxi 3 foizdan ko‘proqqa oshdi.

Eronning asosiy muzokarachisi Muhammad-Boqir G‘olibof X ijtimoiy tarmog‘ida neft sanksiyalari qaytarilishi, Eron janubiga hujumlar va yangi zarbalar berish haqidagi doimiy tahdidlar Tehronning pozitsiyasini o‘zgartira olmasligini ta’kidladi: «Qo‘rqitish va tovlamachilik davri tugadi. Bu hech narsaga olib kelmaydi. Biz taslim bo‘lmaymiz».

O‘z navbatida, «Xatam al-Anbiyo» markaziy shtabi Eron qurolli kuchlari «tajovuzga javoban qaqshatqich zarba berishi»ni va «Ho‘rmuz bo‘g‘ozini boshqarishga aralashishga hech qanaqasiga yo‘l qo‘ymasligi»ni bildirib, bayonot bergan.

Kuvayt armiyasi chorshanba tongida mamlakat havo hujumidan mudofaa kuchlari raketa va dronlar orqali qilingan hujumni qaytarganini ma’lum qildi.

AQSh va Eron o‘rtasidagi urush iyun oyida erishilgan vaqtinchalik tinchlik kelishuvi doirasida to‘xtatilgandi, 60 kunlik sulh davrida esa yakuniy kelishuv bo‘yicha muzokaralar o‘tkazilishi ko‘zda tutilgandi. Qatarda o‘tgan hafta bo‘lib o‘tgan muzokaralarda urushni butunlay to‘xtatish va Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan foydalanish masalasida sezilarli siljishga erishilmadi.

Tramp bir necha bor Eronga qarshi keng ko‘lamli harbiy harakatlarni qayta boshlash bilan tahdid qildi, u bu haqda oxirgi marta dushanba kuni jurnalistlar qarshisida ham aytgandi. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchi bunga javoban «agar tahdidlar saqlanib qolsa», yakuniy kelishuv bo‘yicha muzokaralar boshlanmasligini aytdi. «O‘zingiz qo‘ygan imzoni hurmat qiling», – deb yozdi u X ijtimoiy tarmog‘ida.

Axios ma’lumotlariga ko‘ra, Tramp Eronga yangi zarbalar berishdan oldin Anqarada Pentagon rahbari Pit Hegset, AQSh davlat kotibi Marko Rubio, moliya vaziri Skott Bessent hamda Qo‘shma shtab boshliqlari qo‘mitasi raisi Den Keyn bilan uchrashgan.

Avvalroq amerikalik mulozim muzokarachilar Eron bilan yakuniy kelishuv ustida vijdonan ishlashda davom etayotgani, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ustidan nazorat esa Tehronga ta’sir ko‘rsatish vositalarini taqdim etib, dunyodagi eng kuchli armiya bilan munosabatlar boshi berk ko‘chaga kirib qolishiga imkon berayotganini ta’kidlagan edi, deb yozadi Reuters.

Vaqtinchalik sulh doirasida AQSh Moliya vazirligi 22 iyun kuni Eron neft xomashyosi, neft-kimyo mahsulotlari va neft mahsulotlarini sotishga ruxsat beruvchi litsenziya (amal qilish muddati 21 avgustgacha) bergandi. Seshanba kuni ushbu litsenziya bekor qilingan, Vashington har qanday savdo kelishuvlarini to‘xtatish uchun Tehronga 17 iyulgacha muhlat bergan.

Eron Tashqi ishlar vazirligi bu qadamni urushni to‘xtatish bo‘yicha doiraviy kelishuvni buzish sifatida qoraladi va AQSh buning oqibatlari uchun javobgar bo‘lishini aytdi. Chorshanba kuni ertalab vazirlik Eron o‘z manfaatlari va milliy xavfsizligini himoya qilish uchun zarur deb hisoblagan har qanday choralarni ko‘rishini ma’lum qildi.

«Bu Qo‘shma Shtatlar to‘g‘ridan to‘g‘ri yoki Isroil rejimining Livanga qarshi harakatlari orqali so‘nggi 20 kun ichida memorandumning turli bandlarini bir necha bor ham kichik, ham jiddiy tarzda buzgani fonida sodir bo‘lmoqda», – deyiladi vazirlik bayonotida.

Dastlab Eron hujum qilgan

Bir kun avval Qatar Eronni Ho‘rmuz bo‘g‘ozi yaqinidagi kemalarga, jumladan, Qatarning suyultirilgan tabiiy gaz tashuvchi tankeriga hujum qilishda ayblagandi. Ma’lum qilinishicha, kema tunda dron hujumig uchragan va natijada mashina bo‘limida yong‘in chiqqan. Eron Tashqi ishlar vazirligi Qatarning ayblovlari hayron qoldirgani, Tehron o‘z majburiyatlarini vijdonan bajarayotganini bildirdi, shu bilan birga, tijorat kemalari Eron bilan kelishilmagan yo‘nalishlardan foydalanishi xavfli ekanidan ogohlantirdi.

Sulh doimiy kelishuv bo‘yicha muzokaralar uchun 60 kunlik muddat berishi kerak edi, biroq Qatardagi bilvosita muzokaralar o‘tgan hafta hech qanday siljishsiz yakunlandi.

Urushni qayta boshlash bilan bir necha bor tahdid qilgan Tramp dushanba kuni Oq uyda jurnalistlarga shunday dedi: «Biz yo kelishuvga erishamiz, yoki boshlagan ishimizni yakunlaymiz... Biz ularning ko‘priklarini bir soatda vayron qilishimiz, energiya ta’minotini ishdan chiqarishimiz mumkin».

Axios va CNN manbasi AQShning Erondagi nishonlarga yangi zarbalarini «»Eron tomonidan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan tinch kemalarga qarshi amalga oshirilgan xalqaro terrorizm harakatlarining bevosita natijasi» deb atadi. «Eronliklar o‘z bema’ni harakatlarining oqibatlarini bilishadi, ammo baribir bu hujumlarni amalga oshirishga qaror qilishdi», – deydi amerikalik mulozim.

Mintaqadagi ba’zi davlatlar AQSh va Eronga harbiy harakatlarning yanada kuchayishining oldini olish va o‘t ochishni to‘xtatish rejimini saqlab qolish uchun signallar yubormoqda, degan CNN’ga hududdagi manba.