2027-yil 1-yanvardan boshlab aholiga tovar va xizmatlarni bo‘lib to‘lash sharti bilan sotish tizimida yangi qoidalar kuchga kiradi. Xususan, nasiya savdo faqat 12 oygacha bo‘lgan muddatga beriladi. Xarid qilinayotgan narsaning narxi esa bazaviy hisoblash miqdorining 250 baravaridan oshmasligi kerak. Iste’molchiga muddatli to‘lovni istalgan vaqtda qo‘shimcha jarimalar, penya va komissiyalarsiz to‘liq yoki qisman muddatidan oldin uzish huquqi beriladi.
2027-yil 1-yanvardan boshlab aholiga tovar va xizmatlarni bo‘lib to‘lash sharti bilan sotish tizimida yangi qoidalar kuchga kiradi. Bu bo‘yicha «Aholiga muddatli to‘lov xizmatlari ko‘rsatilishini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi prezident qarori imzolandi.
Xususan, nasiya savdo faqat 12 oygacha bo‘lgan muddatga beriladi. Xarid qilinayotgan narsaning narxi esa bazaviy hisoblash miqdorining 250 baravaridan oshmasligi kerak. 1 sentyabrdan boshlab bu chegaraning maksimal miqdori 110 mln so‘mni tashkil etadi. Ko‘chmas mulk, shuningdek, qonunchilikka muvofiq muomaladan chiqarilgan yoki muomalada bo‘lishi cheklangan boshqa mulk muddatli to‘lov xizmati ob’yekti bo‘lishi mumkin emas.
Qaror bilan muddatli to‘lov shartnomalariga qo‘yiladigan talablar ham belgilanyapti. Iste’molchiga muddatli to‘lovni istalgan vaqtda qo‘shimcha jarimalar, penya va komissiyalarsiz to‘liq yoki qisman muddatidan oldin uzish huquqi beriladi. Masalan, 5 mln so‘mlik telefon 12 oylik muddatga bo‘lib to‘lashga xarid qilinganda, yakuniy narx 6 mln so‘mni tashkil etadi, deb olaylik. Bunda har oylik to‘lov 500 ming so‘m bo‘ladi. Xaridor 3 oy davomida shuncha summadan oylik to‘lovlarni amalga oshirdi, qolgan miqdorni esa bittada to‘lab yubormoqchi. Ayni paytdagi tartibga ko‘ra sotuvchi undan qolgan 9 oy uchun ham muddatli to‘lov komissiyasi hisoblangan miqdor - 4,5 mln so‘mni talab qiladi. Yangi qoidalarga ko‘ra esa, xaridor qolgan davr uchun 3 mln 750 ming so‘m to‘laydi va telefonning yakuniy narxi unga 5 mln 250 ming so‘mga tushadi. Bunda faqat dastlabki 3 oy uchun oyiga 83 ming so‘mdan qo‘shimcha to‘lov undirilgan bo‘ladi.
Shuningdek, barcha to‘lovlarning umumiy miqdori - vositachilik mukofotlari, jarimalar, penyalar va boshqa javobgarlik choralarini o‘z ichiga olgan holda yiliga muddatli to‘lov summasining 50 foizidan oshmasligi kerak. Masalan, 10 mln so‘m qarzingiz bo‘lsa, jarimalar qancha ko‘paymasin, 5 mln so‘mdan oshib ketishiga qonunan yo‘l qo‘yilmaydi.
Do‘konlar tovarni muddatli to‘lovga berayotganda ustama puli qancha ekanligini va tovarning yakuniy narxi qanchaga tushishini shartnomada alohida, aniq qilib ko‘rsatishi shart.
O‘z navbatida, tovar iste’mol kreditlarini beruvchi tashkilotlar BHMning 3 baravarigacha bo‘lgan shartnomalar va ularning ijrosi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni kredit byurolariga yuborishi majburiy bo‘lmaydi.
Hujjatga ko‘ra, 2027-yil 1-yanvardan boshlab mamlakatda muddatli to‘lov xizmatlari operatorlari faoliyati joriy etiladi. Bunday faoliyat bilan shug‘ullanish huquqi kompaniya Markaziy bank tomonidan shakllantiriladigan maxsus reyestrga kiritilganidan keyin vujudga keladi. Banklar va mikromoliya tashkilotlari Markaziy bankni xabardor qilish orqali, boshqa yuridik shaxslar esa regulyatorda hisob-kitob ro‘yxatidan o‘tgandan so‘ng reyestrga kiritiladi.
Qarorga ko‘ra, muddatli to‘lov xizmatlari operatorlari o‘z faoliyatini amalga oshirishda quyidagilarga majbur:
- tartibga solish va nazorat qilish bo‘yicha Markaziy bankning prudensial normativlari va talablariga rioya qilish;
- muddatli to‘lov xizmatlarini ko‘rsatishda axborot texnologiyalaridan foydalangan holda mijozlarni raqamli identifikatsiya va verifikatsiya qilishni amalga oshirish;
- tuziladigan barcha muddatli to‘lov shartnomalari va ularning ijrosi to‘g‘risidagi ma’lumotlar bo‘yicha kredit byurolari bilan kredit axboroti almashinuvini yo‘lga qo‘yish;
- muddatli to‘lov ajratish to‘g‘risida qaror qabul qilishda Markaziy bank tomonidan belgilangan maksimal qarz yuki ko‘rsatkichiga rioya qilish.
Bundan tashqari, tovar iste’mol kreditlarini ajratuvchi, chorak yakunlari bo‘yicha tovarlar, ishlar va xizmatlarni realizatsiya qilishdan olingan aylanmasi 500 mln so‘mdan oshadigan hamda muddatli to‘lov xizmatlari ulushi 50 foiz va undan ortiqni tashkil etadigan tashkilotlar hisob-kitob ro‘yxatidan o‘tishlari, reyestrga kirishlari va muddatli to‘lov operatorlari uchun belgilangan talablarga rioya qilishlari shart bo‘ladi.
