Birinchi yarim yillik yakunlariga koʻra, Oʻzbekistonning umumiy tashqi qarzi 84,1 mlrd dollarni tashkil etdi. Bu bir yil avvalgidan 11,9 mlrd dollarga yoki 16,5 foizga koʻp. Davlat qarzi 41,7 mlrd dollarga, korporativ qarz 42,4 mlrd dollarga yetgan. Bu haqda Markaziy bank hisobotida keltirib oʻtilgan.
2025-yilning 1-iyulidan 2026-yilning 1-iyuligacha boʻlgan davrda davlat tashqi qarzi 36,8 mlrd dollardan 41,7 mlrd dollargacha yoki 13,3 foizga oshgan. Korporativ tashqi qarz esa 35,4 mlrd dollardan 42,4 mlrd dollargacha yoki 19,8 foizga koʻpaygan. Yil boshidan buyon bu koʻrsatkichlar mos ravishda taxminan 1,2 mlrd va 700 mln dollarga oʻsgan.
«Korporativ tashqi qarz tarkibida xususiy sektor, jumladan, tadbirkorlik subyektlari tomonidan davlat kafolatisiz jalb etilgan tashqi qarzlar aks ettiriladi. Bunda korporativ tashqi qarz boʻyicha davlat majburiyati mavjud emas, ular boʻyicha toʻlovlar xoʻjalik subyektlari hamda banklarning oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi», deyiladi Markaziy bank izohida.
Tashqi qarz miqdori qanday oʻzgaryapti?
2025-yilda Oʻzbekiston tarixida eng yuqori tashqi qarz oʻsishi qayd etildi – 18,1 mlrd dollar. Shuningdek, pandemiya davridagi 2020-yilda (9,2 mlrd dollar), 2023-yilda (9,8 mlrd dollar) hamda 2024-yilda (10,8 mlrd dollar) ham tashqi karzning keskin oshishi kuzatilgandi. Qonun bilan tartibga solish mexanizmlarining joriy qilinishi davlat tashqi qarzining oshishini nisbatan moʻʼtadillashtirdi. Masalan, davlat tashqi qarzining oʻsishi 2020-yilda 5,5 mlrd, 2021-yilda 2,3 mlrd, 2022-yilda 2,1 mlrd, 2023-yilda 3,9 mlrd, 2024-yilda 4,2 mlrd, 2025-yilda esa 6,6 mlrd dollarni tashkil etdi. Bu davrda umumiy oʻsish qariyb 90 foiz boʻldi. Korporativ qarz miqdorida esa keskin oʻsish kuzatilyapti. Xususan, 2020-2025 yillar oraligʻida bu koʻrsatkich 3,3 barobarga yoki 12,5 mlrd dollardan 41,7 mlrd dollargacha oshdi.
Yalpi tashqi qarzning YaIMga nisbatan ulushi
Umumiy tashqi qarzning yalpi ichki mahsulotga nisbatan ulushi har qanday davlatning makroiqtisodiy sogʻlomligini koʻrsatuvchi eng muhim indikatorlardan biridir. Bu koʻrsatkich davlatning oʻz qarz majburiyatlarini iqtisodiy rivojlanishga zarar yetkazmagan holda, oʻz vaqtida toʻlay olish qobiliyatini aks ettiradi. Fitch, S&P va Moody's kabi xalqaro reyting agentliklari davlatning kredit reytingini belgilashda aynan shu nisbatga tayanadi. Qarz yuki past va barqaror boʻlgan davlat xalqaro moliya bozorlaridan arzonroq foizlarda va uzoqroq muddatga kredit olish imkoniyatiga ega boʻladi. Oʻzbekiston misolida oladigan boʻlsak, umumiy tashqi qarzning YaIMga nisbati 2021-yilda 48,5 foizni tashkil etgan boʻlsa, 2022-yilda iqtisodiyotning qarz qoldigʻiga nisbatan tezroq oshishi hisobiga 46 foizgacha qisqargandi. Keyingi 3 yil davomida esa muttasil ravishda oʻsish kuzatilib, bu koʻrsatkich 2025-yil yakunida 55,9 foizga yetdi.
