- Oʻtgan uch yil ichida Isroil oʻz dushmanlarini zaiflashtirdi. Ammo nega Yaqin Sharq xavfsizroq boʻlmadi?

Shavkat Ikromov: Umumiy nuqtayi nazardan qaraganda, Yaqin Sharq xavfsizroq boʻlgani yoʻq. Ammo vaziyatga Isroil nuqtayi nazaridan qarasak, 2023-yil 7-oktabrdan keyingi davrda Isroil oʻziga tahdid solayotgan asosiy kuchlarning katta qismini zaiflashtirishga muvaffaq boʻlganini koʻrish mumkin.

Birinchi navbatda, Hamas masalasiga toʻxtalish kerak. Isroil armiyasi maʼlumotlariga koʻra, Hamasning son jihatdan salohiyati keskin kamaymagan boʻlishi mumkin, ammo uning samarali urush olib borish qobiliyati ancha zaiflashgan. Ikkinchi asosiy kuch – “Hizbulloh”. U Isroil uchun asosiy xavflardan biri va Eronning muhim proksilaridan hisoblanadi. Biroq “Hizbulloh” ham hozir keng koʻlamli urush olib borish imkoniyatiga ega emas. Isroil bu guruhga qarshi juda jiddiy harbiy amaliyotlar oʻtkazib, uning salohiyatini sezilarli darajada pasaytirdi.

Shundan keyin Livandagi vaziyat ham oʻzgardi. “Hizbulloh” zaiflashgach, Isroil Livanda ancha erkin harakatlana boshladi. Xalqaro hamjamiyatning eʼtiroz va chaqiriqlariga qaramay, Isroil Livan hududida oʻz harbiy imkoniyatlarini kengaytirdi.

Yana bir muhim yoʻnalish – Suriya. Isroil ayrim davrlarda druzlarni qoʻllab-quvvatlash vajidan Joʻlon tepaliklari va uning atrofida erkinroq harakat qildi. Eng muhimi, Suriyada Isroil bilan murosa qilish yoki maʼlum shartlar asosida kelishishni istaydigan hukumat shakllandi.

Tarixiy nuqtayi nazardan qarasak, Isroil uchun mintaqadagi asosiy xavf markazlari vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib kelgan. 1979-yilgacha Misr Isroil uchun asosiy raqiblardan biri edi. Misr bilan tinchlik kelishuvi tuzilgach, bu muammo Isroil uchun yetarlicha hal qilindi. Keyinchalik Iroq va Suriya kabi davlatlar xavf manbayi sifatida koʻrildi. Iroqdagi rejimning qulashidan keyin bu yoʻnalish ham oʻzgardi. Endi Suriyada ham Isroil bilan kelishishga tayyor hukumat mavjud.

Bugungi vaziyatda Isroil uchun eng katta qarama-qarshilik saqlanib qolayotgan davlatlar – Eron va Turkiyadir. Shu maʼnoda, Isroil oʻz chegaralaridan Yamangacha boʻlgan keng hududda oʻzi uchun maʼlum darajada xavfsizlik halqasini shakllantira oldi, deyish mumkin. Albatta, bu xavfsizlik halqasi qanchalik mustahkam ekani va qancha vaqt saqlanib qolishi ochiq masala. Ammo 2023-yil 7-oktabrgacha Isroil tomonidan asosiy xavf sifatida koʻrilgan guruhlarning aksariyati bugun avvalgidek harbiy qudratga ega emas. Shu sababli ular Isroil uchun oldingidek xavf manbayi boʻlib qolmagan.

Bu yerda Ibrohim kelishuvlarini ham hisobga olish kerak. Kelishuvlar jarayoni yaxshi ketayotgan bir paytda, 7-oktabr voqealari yuz berdi. Isroil uchun jarayonning eng muhim bosqichi Saudiya Arabistoni bilan munosabatlarni normallashtirish edi. Isroil bundan katta umid qilgan va Saudiya bilan kelishuv butun arab dunyosi bilan munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqishiga ishongan. Biroq Saudiya Arabistoni 7-oktabrdan keyin Isroil bilan munosabatlarni normallashtirishga faqatgina Falastin davlatchiligi yoʻlida aniq qadamlar tashlangan taqdirdagina rozi boʻlishini bildirgan.