Yirik texnologik kompaniyalar faoliyatini oʻrganadigan Tech Transparency Project loyihasi Meta faoliyatida reklama joylashtirishda qoidalarga amal qilinmaganini aniqladi. Loyihaning 2026-yil 8-sentabrda eʼlon qilingan hisobotiga koʻra, tadqiqotchilar yil boshidan buyon Facebook va Instagram’da bolalarga nisbatan jinsiy zoʻravonlik aks etgan materiallarni oʻz ichiga olgan 332 ta reklamani aniqlagan. Ularning aksariyatida kattalar va bolalarning oddiy surati sunʼiy intellekt yordamida yechintirilib, jinsiy mazmundagi video yoki rasmga aylantirilgan. Bu materiallar faqat foydalanuvchilarning oddiy postlari emas, balki pul toʻlab joylashtirilgan reklamalar boʻlgan. Tadqiqotchilar bu haqida kompaniyaga xabar berganidan keyin ular platformalardan olib tashlangan.
Taqiqlangan reklama qanday qilib platformaga chiqqan?
Meta reklama joylashtirilishidan oldin uni tekshirishini aytadi, kompaniyaning reklama standartlarida shaxslarni, xususan, bolalarni jinsiy ekspluatatsiya qilishga olib keluvchi yoki ularga xavf tugʻdiruvchi kontent taqiqlangan. Biroq TTP tadqiqotida aniqlangan 332 ta reklamadan koʻrinyaptiki, bu tekshiruv tizimi ularni oʻz vaqtida toʻxtata olmagan. Tadqiqotchilar reklamalarni Meta’ning ochiq reklama kutubxonasi (Ad Library) orqali aniqlagan. Bu vosita ayrim hududlarda tarqatilgan reklamalarni haligacha koʻrish imkonini beradi.
TTP yana bir muammoga eʼtibor qaratgan: 113 ta reklama boʻyicha qoidabuzarlik haqidagi qaydlarda bolalarga taalluqli qoida buzilgani ochiq aytilmagan. Ayrim hollarda kattalarga oid kontent qoidalari keltirilgan yoki umumiy izoh bilan cheklanilgan. Bu avtomatlashtirilgan tekshiruv tizimi har doim ham taqiqlangan materialni toʻgʻri aniqlay olmasligini koʻrsatadi.
Reklamalar nimani targʻib qilgan?
TTP aniqlagan reklamalarning katta qismi sunʼiy intellekt yordamida tasvir va video yaratadigan ilovalarga yoʻnaltirilgan. Ular insonning suratini SI orqali oʻzgartirish, kiyimsiz tasvirlash yoki jinsiy mazmundagi videolar yaratish imkonini beruvchi vositalar boʻlgan. Kompaniya bu reklamalarning katta qismi Xitoyda ishlab chiqilgan ilovalar ekanini qayd etgan.
Bu yerda muammo sunʼiy intellektning oʻzida emas, balki texnologiyadan boshqa odamlarning, ayniqsa bolalarning tasvirlarini ularning roziligisiz zararli maqsadlarda foydalanish uchun xizmat qildirishda. Bolaning surati ochiq ijtimoiy tarmoqda joylashtirilgani uni har qanday maqsadda ishlatish mumkin degani emas. Ota-onalar farzandlarining suratlarini joylashtirar ekan, ular keyinchalik qanday maqsadlarda koʻchirilishi yoki oʻzgartirilishi mumkinligini ham hisobga olishlari kerak.
