Özbekistonda iPhone narxlari keskin kötarildi. Yana IMEI sabab

Ikkinçi holatda IMEI kodi asl telefonning qalbaki nusxasiga köçiriladi. Deklaratsiyada asl modelning nomi körsatiladi, bojxona nazorati paytida esa qurilmaning qalbaki nusxa ekani aytiladi. Nusxaning qiymati bojsiz olib kiriş meyoridan oşmagani uçun u bojxona tölovlarisiz olib kiriladi. Keyin şu deklaratsiya asosida IMEI kodi röyxatdan ötkaziladi va asl telefon sotuvga çiqariladi.

Tizim bir xil IMEI kodidan ikkita qurilma foydalanayotganini aniqlasa, telefon bloklanişi mumkin. Bu paytga kelib uni vaziyatdan bexabar xaridor sotib olgan bölişi mumkin. Sönggi paytlarda bunday holatlar köpaygani va xaridorlar jabr körayotgani sababli bojxona xizmati nazoratni kuçaytirmoqda”, – dedi manba.

“Tekşiruv uçun alohida tölov yöq”

Ijtimoiy tarmoqlarda iPhone 18 Pro Max smartfonini bir kunda röyxatdan ötkaziş 450 dollarga, ayrim modellarda esa 1 100 dollarga tuşayotgani xaqida xabar tarqaldi. Kun.uz'ning bojxona tizimidagi manbasining taʼkidlaşiça, IMEI-kodlarini röyxatga oliş tariflarida telefon modeliga yoki uni bir kunda röyxatdan ötkazişga boğliq alohida tölov yöq.

IMEI-kodlarni röyxatdan ötkaziş tölovlari Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 17-sentabrdagi 778-son qarorida belgilangan:

• jismoniy şaxslar uçun – BHMning 20 foizi (hozirda 88 ming söm). Dastlabki tarmoq hodisasi paytidan boşlab 30 kalendar kuni ötgandan keyin röyxatga olinganda BHMning 25 foizi (110 ming söm);

• import qiluvçi uçun – BHMning 20 foizi (88 ming söm).

iPhone narxlari oşdi

Kun.uz Toşkentdagi “Malika” bozorida joylaşgan ikkita dökonning Telegram-kanallarida doimiy eʼlon qilib boriladigan kunlik narxlarga eʼtibor qaratdi. Maʼlum bölişiça, 10-noyabr kuni iPhone 18 narxlarida modeliga qarab 50 dollardan 400 dollargaça oşiş kuzatilgan.

9-noyabr kuni iPhone 18 Pro 256GB Silver (e-sim) smartfoni 1500 dollardan sotilgan bölsa, xuddi şu smartfon narxi 10-noyabrda 1650 dollargaça kötarilgan.

Şu modelning 512GB xotirali versiyasi 200 dollarga – 1800 dollardan 2000 dollargaça oşgan.

“Hurmatli mijozlar, baʼzi bilan sabablarga köra Özbekistonda iPhone seriyalarining narxi oşmoqda, 10-15 kunça narxlar oşadi”, – deya eʼlon bergan dökonlardan biri öz Telegram-kanalida.

Izohlardagi: “10-15 kundan keyin tuşadimi?” degan savolga kanal admini quyidagiça javob bergan: “Katta ehtimol bilan yöq, sababi telefon kelsa ham, bojxonadan çiqmayapti. IMEI narxini oşirib qöyişmasa böldi işqilib”.

Tarmoqlardagi reaksiya

Telegram'dagi “Rastamojka” kanali 30 kungaça vaqt oladigan yangi tekşiruvning huquqiy asoslari, qaysi holatlarda qöllanişi, ekspertiza muddatlari va telefonlarni qaytariş tartibi yuzasidan rasmiy tuşuntiriş berilişi kerakligini qayd etdi.

Kanal muallifiga köra, qöşimça ekspertiza barça qimmatbaho telefonlarga tatbiq etiladimi yoki faqat IMEI-kodi şubhali deb topilgan qurilmalargami, degan savolga oydinlik kiritilişi kerak.

“Telefonni 30 kungaça vaqtinça saqlovga oliş ehtimoli fuqarolar uçun muayyan noqulayliklar keltirib çiqarişi mumkin. Çunki telefon bugungi kunda nafaqat aloqa vositasi, balki bank xizmatlari, iş faoliyati va şaxsiy maʼlumotlar bilan boğliq kundalik zarurat hamdir”, – deya yozadi “Rastamojka” kanali.

Iqtisodçi Otabek Bakirov ham IMEI kodlarning haqiqiyligini tekşiriş tartibining asoslari böyiça qator savollarni örtaga taşladi:

“30 kunlik ekspertizani qayerda olişgan? Qaysi hujjat bilan bu talablar kiritildi? Kim tasdiqlagan bu hujjatni? Bojxona qömitasi? Kim ekspertizadan ötkazadi? Qani, körsatinglar unda asosni?”

Davletovuz kanali muallifi UzIMEI tizimidagi birinçi xato ikkinçi xatoni yaratayotgani, örtada isteʼmolçi qiynalayotganini taʼkidladi:

“Jazolaş instrumenti (ayfonni ölik matohga aylantiriş) qölida bölgan UzIMEI çöntagi uçun öylab topilgan bu balo endi bojxonaçilarimizni ham boqadigan bölibdi, şekilli. Uyat-ye! Aqçasi çöntakka, azob-u ölponi – xalqqa”.

Iqtisodçi Behzod Hoşimovning fikriça, telefon olib kirişdagi IMEI tösiği – importga çeklovlarning qançalik zararli va qimmatli ekanini eng yorqin körsatuvçi misol böla oladi.

“Köp turdagi oziq-ovqatlar, elektronika, elektrotexnika, quriliş materiallari, transport vositalari, kiyim-keçak, avtomobillar, işlab çiqariş uskunalari, maişiy texnika jihozlari va boşqa köplab tovarlarga ham bojlar mavjud. Ular yöq bölib ketişining qiyin tarafi – bunday oçiqçasiga körinmaydi. Oddiy odam bilmaydi masalan lift qança turişini, lekin liftlarni narxi bizda bojlarni deb qimmatroq. Yoki poyabzal narxi qimmatroq. Lekin turi köp bölgani uçun, aniq bilmaymiz qança köp krossovkaga tölaşimizni. Şunga ham bojlar bilinmaydi poyabzalda yoki muzqaymoqda.

Nega Özbekistonda narxlar qimmat desangiz, şu narsani – bojlarni yodda tutiş kerak, çunki hamma narsaning narxi sunʼiy ravişda qimmatlaştirilgan. Eng muhimi – qiymat yaratiş uçun kerakli uskunalar va xomaşyoning ham. Şuning uçun qiymat yaratiş ham öta qimmat”, – deydi Hoşimov.

Bojlar va limitlar

Bojxona qömitasi maʼlumotiga köra, 2026-yilning 9 oyida respublikaga 4 million dona mobil qurilma olib kirilgan va davlat byudjetiga 1,6 trillion söm bojxona tölovlari undirilgan.

Hozirda telefonlar uçun import boji – 5 foiz. Jismoniy şaxslar esa şaxsiy ehtiyoji uçun notijoriy maqsadda bojsiz olib kiriş normasidan ortiq qiymatda har safar 2 tagaça telefon olib kirganida, normadan ortiqça qiymatning 30 foizi (2027-yil 1-yanvardan 20 foiz) miqdorida yagona bojxona tölovi tölaydi.

Bojsiz olib kiriş normasi samolyotda keluvçilar uçun 1000 dollar, poyezdda keluvçilar uçun 500 dollar, avtomobil yoki piyoda ötkaziş punktlarida esa 300 dollarga teng. Bunda mobil telefonlar uçun alohida miqdoriy çeklov bor – 2 dona.

Samolyotda kelgan fuqaro xorijda 3 kundan kam muddat bölganida bojsiz norma qöllanmaydi. Poyezdda, avtomobilda yoki piyoda keluvçilar uçun bu muddat 2 kun deb belgilangan. Bunday holatlarda jismoniy şaxs olib kirgan tovarlarning töliq qiymatidan yagona bojxona tölovi undiriladi.

Javobgarlik bor

2024-yil 19-yanvarda kuçga kirgan qonunga binoan, IMEI kodlarini noqonuniy klonlaş uçun maʼmuriy javobgarlik kiritilgan.

Maʼmuriy javobgarlik töğrisidagi kodeksga qöşilgan 155³-moddaga asosan, mobil qurilmaning xalqaro öziga xos identifikatsiya kodini yoki abonent qurilmasining identifikatsiyalaş modulini qonunga xilof ravişda özgartiriş – huquqbuzarlik sodir etiş qurolini musodara qilib, BHMning 15 baravaridan 20 baravarigaça miqdorda jarima solişga sabab böladi.