Markaziy bankning respublika oltin-valuta zaxiralari to‘g‘risida bergan oxirgi ma'lumotiga ko‘ra, O‘zbekiston oltin-valuta zaxiralari kamaydi.
Yalpi oltin-valuta zaxiralari 26,4 mlrd dollarni tashkil etdi (sentyabrda 26,8 mlrd dollar edi). Ulardan xorijiy valutadagi aktivlar - 12,4 mlrd dollar (bir oy avval 12,9 mlrd dollar bo‘lgan), monetar oltin - 13,9 mlrd dollar (sentyabrda 13,9 mlrd dollar bo‘lgan).
Sof oltin-valuta zaxiralari 25,4 mlrd dollarga teng bo‘lib turibdi (bir oy avval 25,9 mlrd dollar bo‘lgan).
Markaziy bank izohiga ko‘ra, joriy yilning yanvar-sentabr oylarida oltin-valuta zaxiralarining pasayishi oltin narxining 1296,50dan 1183,50 doll/tr. unsiyaga pasayishi hisobiga yuzaga keldi.
Xo‘sh, oltin-valuta zaxiralari o‘zi nima va uning mamlakat iqtisodiyotida tutgan o‘rni qanday?
Davlatning rasmiy zaxirasi
Oltin-valuta zaxiralari davlatning yuqori likvidligi bilan ajralib turuvchi aktivlaridir. Ular maxsus davlat strukturalari (davlat g‘aznasi va markaziy banklari, AQShda Federal zaxira tizimi) tomonidan nazorat qilinadi.
Oddiy so‘z bilan aytganda, oltin-valuta zaxiralari davlatning oltin va boshqa mamlakatlar valutalaridagi rasmiy zaxirasidir.
Oltin-valuta zaxiralari nimalardan tashkil topadi?
- Oltin-valuta zaxiralari qimmatbaho metallar (quyma oltin, tanga, platina, palladiy, kumush) va qimmatbaho toshlardan;
- davlatlararo miqyosda zaxira valutasi sifatida tan olingan xorijiy pul vositalaridan (AQSh dollari, yevro, shveysar franki yapon iyenasi, funt-sterling);
- XVJ (Xalqaro valuta jamg‘armasi) chiqaradigan naqdsiz pul birliklaridan tashkil topadi.
Bu pul birliklari moddiy jihatdan mavjud bo‘lmaydi. Bu vositalar hukumatning maxsus hisoblarida yozilgan bo‘ladi. Ulardan xalqaro qarzlarni uzishda, milliy valuta kursini to‘g‘rilashda, XVJ bilan hisob-kitoblarda foydalaniladi.
Shuningdek, XVJdagi zaxira pozitsiyasi ham mavjud bo‘lib, bu zaxira miqdori mamlakatning XVJga kirayotganida to‘lagan badal puli miqdoriga teng bo‘ladi. Agarda XVJning biror a'zosi pulga muhtoj bo‘lib qolsa, XVJ unga moliyaviy yordam sifatida o‘sha badal pulini qaytarib beradi.
