Ўзбекистон давлат раҳбарияти мамлакат энергия мустақиллигини таъминлаш мақсадида республикада атом электрстанциясини қуришга қарор қилиб, дастлабки ишларни амалга ошира бошлагач, илмий доиралар ва кенг жамоатчилик асосан икки қутбга бўлинди. Биринчи гуруҳ Ўзбекистонда АЭС каби станциялар қуриш мумкин эмас, минтақа жойлашган ҳудуд географик ҳолати бунга имкон бермайди, каби турли важларни илгари суриб, Чернобил ва Фукусима каби АЭСларда рўй берган техноген офатларни ҳам мисол келтиришмоқда. Тарафдорлар лагери атом энергиясидан тинч мақсадларда фойдаланишнинг самаралари ва мамлакат иқтисодиёти учун қўшадиган ҳиссаси беқиёс эканини айтмоқда. Бу борада ҳар бир томоннинг ўз фикри ва далил-исботи борки, қарши тарафга ёнбосишни хаёлига ҳам келтирмайди.
Бу борада учинчи томон ҳам мавжуд бўлиб, улар иккала томон фикрларини жўяли ва эътиборга молик деб билади, аммо уларни конструктив ҳал этиш мумкинлигига ишонади. Уларнинг биргина хавотири АЭС қурилишида нима учун айнан Россия билан ҳамкорлик қилиш керак, деган саволдир. Чунки, дунёда қатор ривожланган мамлакатлар АЭС қуришни режалаган мамлакатларга ўз атом реакторлари ва АЭС технологияларини таклиф этиши сир эмас. Шу билан бирга, учинчи томон фикрича, бизда АЭС қуриш учун етарли илмий ва технологик инфратузилма мавжуд эмас.
Хўш, ким ҳақ? Ўзбекистонда атом энергетикасидан қанчалик самарали фойдаланиш мумкин? Илмий салоҳият мавжудми, сингари қатор саволлар кўпчиликни қизиқтириши табиий. Қолаверса, атомдан тинч мақсадларда иқтисодиётнинг деярли барча тармоқларида кенг фойдаланиш мумкинлигини кўпчилик хаёлига ҳам келтира олмаса керак. 2019 йил 10 июнь куни «Ўзатом» агентлиги ва «Росатом» давлат корпорацияси ҳамкорлигида ОАВ вакиллари учун Ўзбекистон ФА Ядро физикаси институтига ташкил этилган пресс-тур юқоридаги саволларга қисқа бўлса-да жавоб бериш мақсадида уюштирилди.
Видео: Youtube
Видео: Mover (tas-ix)
Ўзбекистон ФА ҳузуридаги Ядро физикаси институти 1956 йилда ташкил этилган бўлиб, бу ерда Марказий Осиёда ўз хусусиятлари бўйича ягона бўлган СМ сув-сувли реактори (ВВР-СМ) ишлаб туради. Даставвал қуввати 2 МВт бўлган реактор 1959 йил сентябрида ишга туширилган, кейинчалик модернизация қилинган реактор қуввати 10 МВтга етказилган.
