Қуйидаги мақолада мавжуд вазият ва коронавирусдан кейин дунё манзараси қандай ўзгаришларга юз тутиши ҳақида атрофлича мушоҳада юритилади.
Дунё янги давр бўсағасидами?
Ушбу босқичда оқибатлар тўғрисида аниқ бир фикр айтиш қийин бўлса-да, эпидемия юзага келтирган илк натижаларга таянган ҳолда, баъзи бир мулоҳазаларни билдириш мумкин. Айни пайтдаги вазиятни ҳисобга олсак, Covid-19’нинг авж олиши иқтисодий, сиёсий, ҳарбий ва ижтимоий даражада жиддий ўзгаришларга сабаб бўлаётгани ва сабаб бўлиши ойдинлашади. Чунки коронавируснинг янги тури деярли барча соҳаларда, хусусан иқтисодиёт, соғлиқни сақлаш, озиқ-овқат саноати негизида жиддий муаммо ва ташвишлар келтириб чиқармоқда. Таъбир жоиз бўлса, вирус асоратлари дунё психологик нуқтайи назардан янги бир даврга кирганини кўрсатмоқда.
Кутилмаганда содир бўлган бундай инқирозлар биринчи навбатда кескин муносабатларни келтириб чиқариши табиий. Бироқ дунёнинг кўплаб минтақаларида можаролар давом этаётган, БМТ ўз вазифасини бажара олмай қолган, Ғарб «ғарблик»ни муҳокама қилаётган ва муаммоларини ҳал эта олмаётган бир даврда тарқалган Covid-19 эпидемияси дунё тарихининг энг муҳим лаҳзаларидан бири сифатида тарихга кириши мумкин. Эҳтимол, яқинда тарихий жараён коронавирусдан олдинги ва коронавирусдан кейинги даврларга ажратилса, ажабмас.
Муаммолар ечим топмайдими?
Совуқ урушдан сўнг глобаллашув, янги дунё тартиблари ва кўп қутблилик мунозаралари кун тартибига кўтарилган бўлса, Covid-19 авж олиши глобаллашувни кутилмаганда карантинга олди ва шу тариқа глобаллашув жараёнидаги силжишни сўроқ остига қўйди. Қолаверса, АҚШнинг ушбу эпидемияга қарши курашдаги ҳолати ҳокимиятнинг гегемоник тенденцияси ва қиёфасига путур етказди. Шу билан бир қаторда, янги дунё тартиботи ҳимоячиларининг ҳам ўз «насиба»ларини олишга мажбур қилди.
Агар янги турдаги коронавирус тарқалиши қисқа муддатда бартараф этилмаса, глобаллашув ва янги дунё тартибларига улкан зарар етадиганга ўхшайди. Кўп қутблилик мунозараларининг йўли нисбатан равшан кўринаётган бўлса-да, Хитойнинг эпидемияга қарши курашдаги тутуми дунёдаги муаммолар ечим топмайди, балки турланиб-тусланиб ўзгаришда давом этаверади, деган хавотирни кучайтирмоқда.
Коронавируснинг жаҳон тизимидаги илк сиёсий қиёфаси давлатлар дуч келадиган қийинчиликлар, уларнинг муносабати ва олинган натижалар орқали «чизилиши» мумкин. Инқирозни бошқариш, соғлиқни сақлаш инфратузилмаси, кексалар билан умумий ҳаёт, гигиенага оид қоидалар, диний-маданий кодлар, кексалар сони ва иқтисодий имконият каби омиллар Covid-19’га қарши курашда асосий фактор сифатида ўртага чиқади.
