Президентнинг Конституцияга киритилаётган ўзгартириш ва қўшимчалар бўйича берган таклифлари орасида ногиронлиги бор шахслар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, уларга шарт-шароит яратиб бериш бўйича ҳам бандлар кўрсатилган.
Хўш, ногиронлиги бор шахслар ҳуқуқларини Конституцияда белгилашга қанчалик эҳтиёж бор эди, бу билан имконияти чеклаганларнинг муаммолари ҳал бўлиб қоладими? Kun.uz бу саволларга жавоб олиш учун мутахассисларга юзланди.
“Конституцияга “ногиронлик белгисига кўра камситиш” деган тушунчани ҳам қўшиш керак”
Англиянинг Сассекс университети тараққиёт тадқиқотлари институти докторанти, Ўзбекистонда ногиронлик ва инклюзив ривожланиш масалалари тадқиқотчиси Дилмурод Юсупов ногиронлиги бор шахсларни жамиятга қўшиш билан боғлиқ муаммоларнинг Конституция даражасига кўтарилганини ижобий баҳолади. Шу билан биргаликда бу борадаги ўз таклифларини ҳам санаб ўтди.
— Амалдаги асосий қонунимизда “ногиронлик” ёки “ногиронлиги бўлган шахслар” атамалари умуман ишлатилмаган. Худди улар жамиятимизда йўқдек. Конституциямизда давлатимизда инклюзив жамият қуриш мақсадини акс эттириш мақсадга мувофиқ бўларди деб ўйлайман. Албатта, Конституциямиз фақат қоғозда эмас, амалда ҳам ишлаши керак. Чунки ногиронлик ва инклюзия соҳасида қабул қилинаётган қонун ва қарорлар жойларда самарали амалга оширилаётгани бўйича муаммолар бор.
Конституцияга ногиронлиги борлар ҳуқуқлари бўйича берилган таклифлар киритилди дегани, муаммо ҳал бўлди дегани эмас. Биринчи навбатда биз ногиронлиги бўлган болалар ва катталар ҳамда уларнинг ота-оналарининг ҳуқуқий онги ва саводхонлиги устида ишлашимиз керак. Шунингдек, Конституцияда белгиланган ҳақ-ҳуқуқларни амалда қўллашнинг аниқ механизмлари киритилиши керак.
Механизмга мисол, Конституциянинг 39-моддасида пенсиялар, нафақалар, ижтимоий ёрдам бошқа турларининг миқдори расман белгилаб қўйилган тирикчилик учун зарур энг кам миқдордан оз бўлиши мумкин эмаслиги ёзилган. Лекин “тирикчилик учун энг кам миқдор” деган тушунча аниқ белгиланмаган. Мисол учун, ҳозир ногиронлиги бўлган шахслар олаётган пенсия ва нафақалар тирикчилик учун етадими? Менимча етмайди!
“Ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқлари тўғрисида”ги қонунинг 3-моддасида ногиронлик белгисига кўра камситиш ҳақида
