Тошкент шаҳридаги Инҳа университети талабаларидан иборат жамоа ўзбекча клавиатура мобил иловаси – “Таҳрирчи”ни яратишди. Мобил илова АКТ вазирлиги ва Бирлашган Араб Амирликлари ҳамкорлигида талабалар орасида ўтказилган “mGovAward” республика танловида ғолиб бўлди.
Танлов жамғармаси 100 минг доллар бўлиб, биринчи ўрин соҳибларига 50 минг доллар насиб қилди.
Муҳаммадсаид Мамасаидов, “Таҳрирчи” лойиҳасининг асосчиси, Инҳа университети 4-босқич талабаси:
— Бундан бир йилча олдин, “Таҳрирчи” лойиҳасини бошлагандим. Лойиҳа авваламбор ўзбек тилининг морфологияси ва грамматикаси бўйича эди, кейинчалик биз уни имло текширувчисига айлантирдик.
Бир кун қизиқиб қолганман: нега ўзбек тили учун имло текширувчи қилиш қийин? Умуман, туркий тиллар учун имло текширувчи қилиш анча қийин, лекин инглиз ёки рус тили учун бу нарса анча осон. Шунинг учун шу соҳа бўйича изланиш ва ўзбек тилига ўхшаш фин ва турк тилларининг тадқиқотларини кўриб чиқиб, ўзбек тилига мослашга қарор қилдим.
Ўзбек тили лингвистик жиҳатдан агглютинатив тил ва ундаги сўзлар қўшимчалар ҳисобига узайиб, кўплаб шаклларга киради. Бу эса компютер учун қийинчилик туғдиради. Мисол учун, инглиз тилида битта отнинг иккита шакли бор – бирлик ва кўплик. Ўзбек тилида эса битта отнинг 3000тагача шакли бўлиши мумкин. Бу жуда катта сон бўлади, буни қанақадир йўл билан самарали тарзда компютерга жойлаш керак.
Ҳозир бизнинг моделда 150-160 та аффикс бор, агар сиз шу аффиксларни ўрганмасдан туриб 160-170 та комбинация ясайдиган бўлсангиз, бу жуда катта ҳажм бўлади. Биз ҳар бир аффикснинг тилдаги ролини ўрганишга ҳаракат қилганмиз.
Клавиатурадан фойдаланганингизда у сизга сўзларни охиригача – қўшимчагача тугаллаб, хато қилсангиз хатони тўғрилаб бериши ҳам мумкин. Илова Android тизими учун яратилган ва котлин деган дастурлаш тилида ёзилган. Кейинчалик бунинг ўзбек тили модели эса бир нечта тилларда ёзилган – тилшуносликка оид тиллар ва C++. Охирида иккита тил бир-бири билан боғланиши керак бўлган.
Жасур Юсупов, Инҳа университетининг 4-босқич талабаси, “Таҳрирчи” жамоасида хатоликлар модели устида ишламоқда:
— Бизнинг лойиҳа сунъий интеллект билан ишлагани боис бизга жуда кўп рақамли матнлар керак бўлган, уларни йиғиш учун биз манба сифатида ижтимоий тармоқларда постлар остига қолдирилган изоҳлар, мессенжерларда очиқ гуруҳларда ёзилган суҳбатлашув хабарларидан фойдаланганмиз. Барча сўзлар базаси йиғилгач, уларни таҳлил қилганмиз. Хатоликлар модели бу ўзбек тилида хато ёзилган сўзларни тўғрилашга хизмат қиладиган модел бўлган.
