«Кўрмурид бўлиб, устозларидек нариги томонни ҳақорат қиляпти» – Муфтий интернетда тортишаётган домлалар ва уларнинг мухлисларини инсофга чақирди

Уламолар айтади, мунозарада икки томон амал қилиши лозим бўлган қонун-қоидалар мавжуд:

1.    Ниятни чиройли қилиш

Баҳсга киришишдан олдин ҳар икки томон ҳақни – мақсад қилиши лозим. Ўзини кўрсатиб қўйиш, рақибни пастга уриш ёки бошқа ғаразлардан узоқ бўлиш керак. Зеро ҳадиси шарифда: «Албатта, амаллар ниятларга боғлиқдир. Ва, албатта, ҳар бир инсонга ният қилган нарсаси бўлади», дейилган.

Каъб ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Кимки олимлар ила тортишиш ёки аҳмоқлар ила баҳслашиш ёхуд одамларни ўзига қаратиш учун илм олган бўлса, Аллоҳ уни дўзахга киргизади», дедилар» (Имом Термизий ривояти).

"Ҳужжатул ислом" Абу Ҳомид Ғаззолий раҳматуллоҳи алайҳга бир-бирини ёмонлаб, обрўйини тўкадиган ўзларини илмга нисбат берадиган икки кишининг хабари етиб келди. Имом бу икки кишини ҳузурига чақирди ва уларга савол билан юзланди: «Сиз иккингизнинг мақсадингиз нима? Одамларга динни ўргатишми?» Улар: «Ҳа» дейишди. «Бўлмаса, одамлар динни сизнинг қўлингизда ўрганди нима-ю, бунинг қўлида ўрганди нима?. Бу гўзал насиҳат иккисига ҳам қаттиқ таъсир қилди ва қилган ишларидан пушаймон бўлишди.

2.    Ҳақни рўёбга чиқариш

Бу борада Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг ўғлига қилган насиҳатини келтириш билан кифояланамиз. Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ ўғли Ҳаммод мунозара қилаётганини кўрди ва уни мунозара қилишдан қайтарди. Шунда у эй отажон, ўзингиз машғул бўлган ишдан мени қайтарасизми, деди. Имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ ўғли Ҳаммодга шундай насиҳат қилди. Бу насиҳат ҳар бир мунозара қиладиган кишилар учун ҳам насиҳат ҳисобланади.

«Биз мунозара қилганимизда худди бошимизда қуш турганидек (эҳтиёт бўлиб), шеригимизнинг тойилишидан қўрқар эдик. Сиз эса мунозара қилаётганингизда шеригингиз тойилишини хоҳлайсиз. Гоҳида шеригингизнинг куфрига ҳам рози бўласиз. Бу эса ўта хатарли ишдир. Чунки куфрга рози бўлиш ҳам куфрдир. Мана шу нарсани мақсад қилган киши шериги кофир бўлишидан аввал ўзи кофир бўлади!»

3.    Мунозара имкон қадар хилватда бўлиши

Зеҳн ва фикр мусаффо бўлиши, ҳақиқат топилиши ва фаҳм-хотирани жамлаш учун хилват энг муносиб ўрин ҳисобланади. Кўпчилик орасида мунозара қилиш эса риёнинг дамларини жунбишга келтиради ва ўзи ҳақ ёки ноҳақ бўлса ҳам, иккала томон бир-бири устидан ғолиб келишга интилади.

4.    Етарли билимга эга бўлиш

Мунозара қилувчи киши билимли бўлмоғи лозим. Илмсиз баҳсга киришиш салбий оқибатларни келтириб чиқаради. Бунинг гуноҳи ҳам оғир бўлади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда:

«Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқиш учун тилларингиз васф қилган ёлғонни гапириб: «Бу ҳалол, бу ҳаром», деяверманглар. Албатта, Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқувчилар нажот топмаслар» (Наҳл сураси, 116-оят), дейилган.

5.    Сабрли бўлиш

Мунозарада шошмашошарлик фойда бермайди. Аксинча зарар қилади. Баҳсга киришувчи инсон мулоҳазали, ҳар бир нарсани босиқлик билан атрофлича ўрганиб, хулоса қилувчи бўлиши даркор.

6.    Ҳидоят йўли – инсон қиладиган иш эмас

Ҳидоят Аллоҳ таолонинг иши. Унга банда аралаша олмайди. Биз фақатгина бир восита бўлишимиз мумкин. Шундай экан, бизнинг вазифамиз – ҳақиқатни етказиш холос. Натижа эса Аллоҳ таолодан.

«Албатта, сен ўзинг севган кишингни ҳидоят қила олмассан. Лекин Аллоҳ кимни хоҳласа, ўшани ҳидоят қилур. У ҳидоятга юрувчиларни яхши билгувчи Зотдир» (Қасос сураси, 56-оят).

Мунозара қилувчи киши ўз хулқи билан бошқаларни диндан узоқлаштириб қўймаслиги керак. Баҳсда қуйидагилардан четда бўлиши керак:

-        Қўполлик қилиш;

-        ҳамсуҳбатини ерга уриш;

-        жинси, ёши, касби ёки миллатини шама қилиб, шахсиятига ўтиш.

Мунозарада жиддий эътибор берадиган яна бир томони бор: бу – мақсадга эришиш йўлида ҳар қандай воситаларни қўллаш мумкин деб ҳисоблаш. Баъзилар мақсадига эришиш йўлида нима қилсам ҳам, тўғри бўлаверади деб ўйлашади. Натижада алдов, ёлғон гапириш, ёлғон гувоҳлик бериш, далилларни нотўғри ишлатиш каби динимиз ҳаром қилган ишларга қўл уради. Бу жуда катта хато", - дейди муфтий.