Байден НАТО шарқий блоки давлатларига уларнинг ҳудудини ҳимоя қилишга ваъда берди

 Чоршанба куни АҚШ президенти Варшавада НАТОнинг шарқий чегаралари бўйлаб жойлашган «Бухарест тўққизлиги» давлатлари етакчилари билан учрашди.

Ҳафта бошида Байден Киевга келган, бу ердан Полшага қайтган ва сешанба куни кечқурун ушбу мамлакатдаги демократияни ҳимоя қилиш ҳақида нутқ сўзлаганди.

Шарқий иттифоқчилар билан учрашув чоғида Байден нафақат украинлар озодлиги, балки «бутун Европа ва бутун дунёдаги демократия эркинлиги» ҳам Украинадаги уруш натижасига боғлиқлигини маълум қилди.

Вашингтоннинг иттифоқчилар олдидаги мажбуриятларини президент Байден муқаддас бурч деб атади.

«Биз НАТО ҳудудининг ҳар бир дюймини ҳимоя қиламиз», деди у.

Президент шунингдек АҚШ ўз мустақиллигини ҳимоя қилаётган украинларни қўллаб-қувватлашда давом этишига яна бир бор ваъда берди.

«Ўртага фақат Украина эмас, балки эркинлик ҳам тикилган», деди у.

Байден Владимир Путиннинг Россия икки мамлакатдаги ядро арсеналини чеклашга қаратилган Стратегик ҳужум қуролларини қисқартириш бўйича келишувдаги иштирокини тўхтатиши қарорини хатолик деб атади, аммо бу борада қўшимча гап айтмади.

Алянс бош котиби Йенс Столтенберг эса АҚШ президентининг шу кунларда Киевга амалга оширган ташрифини Европа хавфсизлиги - Вашингтоннинг устувор йўналишларидан бири экани ҳақида аниқ сигнал деб атади.

Алянс раҳбари президент Путин тинчликка эмас, балки янги урушга тайёрланаётгани, шу туфайли Украинани қўллаб-қувватлашни кучайтириш зарурлигини таъкидлади.

«Биз уруш қачон якунланишини билмаймиз, аммо у якунланганида биз бу тарих такрорланмаслигига амин бўлишимиз зарур», деган у ва Россиянинг Европа хавфсизлигини «бузишда давом этиши»га йўл қўймаслик кераклигини қўшимча қилди.

«Украинага қурол берайлик»

«Бухарест тўққизлиги»нинг аксар аъзолари - Украинани ҳарбий томондан қўллаб-қувватлашнинг ашаддий тарафдорлари бўлиб, Киевга ҳарбий ёрдам кўламини ошириш, жумладан Украина қуролли кучларига замонавий ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари етказиб беришга чақирмоқда.

Учрашувда Байден Вашингтон шарқий иттифоқчилари хавфсизлигини таъминлаш бўйича мажбуриятларига содиқлигини яна бир бор таъкидлади ҳамда улар билан Украинани қўллаб-қувватлаш масаласини муҳокама қилди.

Байденнинг чиқишидан бироз аввалроқ Полша президенти Анджей Дуда бу учрашув Россиянинг Украинага босқинига бир йил тўлиши арафасида бўлиб ўтаётганини эслатиб, бу босқин «Европанинг шарқий қисми тарихини бутунлай ўзгартириб юборгани» ва бутун дунёдаги хавфсизлик билан боғлиқ вазиятга таъсир кўрсатганини таъкидлади.

Литва президенти Гитанас Науседа Қўшма Штатлар Европа хавфсизлигини таъминлашга янада кўпроқ эътибор қаратиши ва Украинага қурол етказиб бериш ҳажмини оширишини хоҳлашини айтиб ўтди.

«Келинг, Украинага тажовузкор устидан ғалаба қозониши учун зарур бўлган барча қуролларни берайлик. Келинг, ўз мудофаамизни мустаҳкамлашда давом этайлик. НАТО шарқий қаноти диққат марказида туриши керак. Бирорта заиф нуқта қолмаслиги керак», дея ёзди у твиттерида учрашувдан олдинроқ.

Варшавага парвоз қилиш олдидан Чехия бош вазири Петр Фиала ҳам Киевга ёрдам кўрсатишни тўхтатмаслик нақадар муҳимлигини ёдга солди.

«Украинлар ақл бовар қилмас жасорат намойиш этишмоқда. Аммо улар бизнинг ёрдамимизсиз, барча восита ва имкониятларга эга бўлган катта, улкан мамлакатлар ёрдамисиз уруш олиб бора олмайди», дея қайд этди Фиала.

Аммо «тўққизлик» мамлакатларида якдиллик йўқ. Венгрия ташқи ишлар вазири Петер Сийярто уруш янада кенгайиб кетмаслиги учун Украинада ўт очишни тўхтатиш ва тинчлик музокаралари бошлашга чақирди. Бу баёнот эса Украинанинг тўлиқ ғалабасини истайдиган Шарқий Европанинг кўплаб давлатлари позициясига зид келади.

«АҚШ ва Россия президентларининг кечаги нутқларини тинглар эканман, ўйлайманки, улар ўзаро гаплашиб олиб, инсониятга кўпроқ хизмат қилган бўлишарди», деди Сийярто Будапештдаги матбуот анжуманида.

Венгрия Евроиттифоқ томонидан Россияга нисбатан қўлланган санкция чораларининг барчасига ҳам қўшилмаган, шунингдек, Туркия билан бирга Швеция ва Финландиянинг НАТОга қўшилиши бўйича келишувни ҳозиргача ратификация қилмаган.

«Бухарест тўққизлиги»га Болгария, Венгрия, Латвия, Литва, Полша, Руминия, Словакия, Чехия ва Эстония киради. Бундай блок тузиш ғояси 2015 йилда Руминия ва Полша президентлари Клаус Йоханнис ҳамда Анджей Дуда томонидан илгари сурилган. Иттифоқнинг мақсади - Болтиқбўйи ва Қора денгиз бўйларидаги хавфсизлик ва барқарорлик даражасини ошириш учун НАТОнинг янги аъзолари ўртасидаги ҳамкорликни кучайтириш ҳисобланади.

Москвадаги митинг

Бу вақтда Москвада минглаб кишилар «Лужники» стадионида йиғилди, бу ерда Россиянинг Украинага босқини бир йиллиги ва Ватан ҳимоячилари куни муносабати билан концерт ташкиллаштирилди.

Концертга Россия президенти Владимир Путин ҳам ташриф буюрди, у йиғилганларга қутлов сўзлари билан мурожаат қилди ва уларни ҳамжиҳатликка чорлаб, бугунги кунда амалда ҳар бир фуқаро ватан ҳимоячисига айлангани ҳақида гапирди.

«Биз бу ерга, аслида байрам тадбири учун йиғилганмиз, аммо мен биламан, ҳозиргина мамлакат олий ҳарбий раҳбарияти ҳисоботини тингладим, айни дақиқаларда тарихий чегараларимизда, бизнинг одамларимиз учун жанглар кетмоқда», деди Путин саҳнада туриб.

Путиннинг сўзларига кўра, «ватан ҳимоячиси» сўзлари кучли мистик ва муқаддас маънога эга.

Бунгача Путин Хитой дипломатияси раҳбари Ван И билан кўришганди. Суҳбат бошида, унинг илк дақиқалари Россия нашрларида намойиш этилди, Россия президенти икки мамлакат ўртасидаги муносабатлар, жумладан савдо алоқалари ривожи борасида ижобий фикр билдирган.

У шунингдек Хитой Компартияси Марказий қўмитасининг Ташқи ишлар бўйича комиссияси раҳбари Ван Ига у билан «ҳозирги оғир халқаро вазият»ни муҳокама қилишни интиқлик билан кутаётганини айтган. Хитойлик дипломат Путиннинг бундай таърифига қўшилган.

«Ўта мураккаб, беқарор халқаро вазият фонида Хитой-Россия муносабатлари халқаро ҳамжамият босимига дош берди ва барқарор ривожланмоқда», деган Ван И.

«Инқирозлар рўй берса-да, улар доим ўзи билан янги имкониятларни ҳам олиб келади - ва бу имкониятларни амалга ошириш, ўз навбатида яна инқирозга олиб келиши ҳам мумкин. Бутун тарихий тажриба шундай ва биз юзага келаётган инқирозлар ва улар очаётган имкониятларга тезкорлик билан реакция қилиш учун ҳамкорликни чуқурлаштиришга қаратилган ўзаро саъй-ҳаракатларни фаоллаштиришимиз зарур», дея хулоса қилган хитойлик дипломат.