Қирувчи самолётлар намойиши ва Хитой билан савдода янги марра — ҳафта дайжести
|09:091 87914 мин
Якунланган ҳафтанинг Ўзбекистон ҳаётига оид айрим мавзулари – Kun.uz дайжестида.
Ўзбекистон армиясида – замонавий қирувчи самолётлар
Ўзбекистон илк марта Хитойдан олинган янги авлод қирувчи самолётларини намойиш қилди. Мудофаа вазирлиги 30 август куни эълон қилган қисқа видеолавҳада Хитойда ишлаб чиқарилган Chengdu J-10CE русумли қирувчи самолётларни кўриш мумкин. Кадрлардан бирида янги учоқлар сони олтита экани кўринади. Вазирлик шов-шувли харид тафсилотларига аниқлик киритмади. Аввалроқ Ўзбекистон бу самолётлардан 24 тасига буюртма бергани, ўзбек учувчилари Хитойда қайта тайёргарликдан ўтаётгани ҳақида хабарлар тарқалган эди.
Таҳлилчиларга кўра, 4+ авлодига мансуб бу қирувчилар Ўзбекистон армиясини сифат жиҳатдан янги босқичга олиб чиқади. J-10CE – бир ўриндиқли, бир двигателли, кўп вазифали учоқ бўлиб, максимал тезлиги – 1,8 Mach атрофида. Фаол фазали антеннага эга радар (AESA) билан жиҳозланган самолёт бир вақтнинг ўзида бир нечта нишонни кузатиш ва уларга зарба бериш имкониятига эга. Бу жиҳатдан J-10CE совет даврида ишлаб чиқилган МиГ-29 ва Су-27 самолётларидаги эски радарларга нисбатан замонавийроқ ҳисобланади.
Хитой қирувчиси ҳаво-ҳаво ва ҳаво-ер ракеталарини қўллай олади. Хусусан, унинг PL-15E узоқ масофали ҳаво-ҳаво ракетасининг максимал учиш масофаси 100 километрдан ортиқ экани айтилади.
Турли манбаларда J-10CEнинг тахминий экспорт нархи 40-50 млн доллар экани қайд этилган. Учувчиларни ўқитиш, ўқ-дорилар ва техник хизмат кўрсатиш ҳам шу нарх ичига киради. Бу эса ҳар бири 100 миллион доллардан бошланадиган Ғарб аналогларидан сезиларли арзон ҳисобланади.
Ўзбекистон – Хитойнинг бу қирувчиларини сотиб олганини расман тасдиқлаган Покистондан кейинги иккинчи давлат бўлди. Жаҳон бозорида J-10CEга талабнинг ошиши 2025 йил май ойида Ҳиндистон ва Покистон ўртасидаги ҳаво тўқнашувлари билан боғлиқ бўлган. Ўшанда Покистон шу самолётлар ёрдамида Ҳиндистоннинг Rafale ва Су-30 қирувчиларини уриб туширганини даъво қилган. АҚШ Мудофаа вазирлиги 2025 йил декабрдаги ҳисоботида Покистонга 36 та J-10C етказилганини тасдиқлаб, Миср, Индонезия, Бангладеш ва Эрон ҳам бу учоқларга қизиқиш билдирганини қад этган.
Мавзуга оид
Мудофаа соҳасида янги саҳифа: Ўзбекистон Хитойдан олинган J-10 қирувчиларини намойиш этди. Визасиз тартиботларда ўзгаришлар: Ўзбекистон ватандошлари Таиланд ва Қозоғистонга бориши қимматлашади. Туман ҳокими иштирокидаги автоҳалокат: рулда унинг мактаб ёшидаги ўғли бўлгани рад этилди. Тошкентда асфалт остидаги сирли портлаш: ҳодиса бўйича жиноят иши қўзғатилди.
Таиландга – Москва орқали?
Ўзбекистонликлар орасида энг оммабоп туристик йўналишлардан бири бўлмиш Таиланд ўзининг визасиз режим сиёсатини кескин қайта кўриб чиқди. Мамлакат ҳукумати “визасиз режимни суиистеъмол қилаётган хорижликлар кўпайиб боряпти” деган важ билан, 93 та давлат, хусусан Ўзбекистон ватандошлари учун амалда бўлган 60 кунлик визасиз режимни 15 сентябрдан эътиборан расман бекор қилди.
Бунда, айрим давлатлар фуқаролари учун визасиз режим муддати камайтирилган, учта давлат: Озарбойжон, Беларус ва Сербия фуқаролари учун эса Таиланд ҳудудига кириб борганда виза олиш тартиби белгиланган. Афсуски, Ўзбекистон енгиллаштирилган виза тартиби бўйича ҳеч қайси тоифага киритилмади ва энди, ватандошларимиз 15 сентябрдан бошлаб Таиландга саёҳат қилиш учун олдиндан виза олиши керак. Энг қизиғи, ўзбекистонликлар Таиланд визасини олиш учун бу давлатнинг Москвадаги (!) элчихонасига бориб тўлов қилишига тўғри келади.
Ташқи ишлар вазирлигига кўра, ҳозир расмий Бангкок билан бу масалада мулоқот олиб бориляпти. Тўловни онлайн шаклга ўтказиш ёки ҳеч бўлмаганда Қозоғистондаги ваколатхона орқали амалга ошириш имкониятлари кўриб чиқиляпти. Маълумот учун, расмий статистикага кўра, Таиландга саёҳат қилаётган ўзбекистонликлар сони икки йил ичида 2,5 баробардан кўпроққа ошиб, 2025 йилда 30,5 минг нафарни ташкил этган. 2026 йилнинг дастлабки 4 ойида эса 16 300 дан ортиқ ўзбекистонлик бу юртга саёҳат қилган.
Сўнгги кунларда Қозоғистондан келаётган янгиликлар ҳам Ташқи ишлар вазирлигининг аралашувини тақозо этади. Қозоғистонда 25 августдан кучга кирган қонунга асосан, мамлакатга визасиз кириш ҳуқуқига эга давлатлар фуқаролари QazETA платформасида рўйхатдан ўтиб, Қозоғистонга кириш учун электрон рухсатнома олиши керак. Қонунга кўра, рухсатнома учун аризачилардан тўлов ундирилади. Тўлов миқдори ҳали тасдиқланмаган, шундай экан, ўзбек дипломатлари ватандошлар учун бу тўлов миқдори имкон қадар пастроқ белгиланишини сўраб, қозоқ баурлар билан музокара ўтказгани мақсадга мувофиқ.
Электрон рухсатнома олиш учун ариза Қозоғистонга киришдан камида 72 соат олдин, QazETA мобил иловаси орқали берилади. Рухсатноманинг амал қилиш муддати – 180 кун. Ҳозирча бу тартиб тест режимида ишлаяпти ва 2026 йил августидан декабргача босқичма-босқич жорий этилиши кўзда тутилган. Маълумот учун, Ўзбекистон ватандошлари Қозоғистонда 90 кунгача визасиз қолиши мумкин.
Таиланд ва Қозоғистондан фарқли равишда, Ўзбекистон дунёга очилишда давом этяпти. Президент фармони билан, Ҳиндистон фуқаролари учун муайян шартлар асосида визасиз режим жорий этилди. Бу тартиб АҚШ, Канада, Британия, Шенген зонаси, Япония, Жанубий Корея, Австралия ёки Янги Залендиянинг амалдаги визасига эга ҳиндистонликларга тааллуқли бўлиб, улар Ўзбекистондан чиқиб кетиш авиачиптасини кўрсатган ҳолда Ўзбекистонга визасиз кириши ва 30 кунгача қолиши мумкин. Бу эса туризм соҳаси учун янги имкониятлар демакдир.
Бу ҳақдаги фармон ўтган ҳафта охирида, Ҳиндистон бош вазири Нарендра Моди давлат ташрифи билан Тошкентга келган куни имзоланди. Ҳиндистон томонидан бунга жавобан мутаносиб қадамлар ёки баёнотлар бўлганича йўқ. Ташриф давомида икки давлат ўзаро муносабатларни кенг қамровли стратегик шериклик даражасига олиб чиқишини эълон қилди. Томонлар имтиёзли савдо битими, уран етказиб бериш бўйича узоқ муддатли шартнома ва бошқа муҳим ҳужжатларни имзолашга яқин турибди.
Хитой билан савдода 30 млрд долларлик марра
Сиёсий майдонда ҳафтанинг асосий воқеаларидан бири – Бишкекда ўтган Шанҳай Ҳамкорлик Ташкилоти саммити бўлди. Президент Шавкат Мирзиёев саммит доирасида Хитой раиси, Россия президенти, Покистон бош вазири билан икки томонлама учрашувлар ўтказди. Шунингдек, давлат раҳбари Бишкекда АҚШ президентининг махсус вакили ва Америка сенаторини қабул қилди.
Президент матбуот хизмати тарқатган расмий хабарлардан айниқса Хитой раиси билан учрашувда муҳокама қилинган мавзулар кўлами анча кенглигини кўриш мумкин. Маълум қилинишича, Ўзбекистон томони Хитой билан ўзаро савдо ҳажмини 2025 йилдаги 18 млрд доллардан “яқин йилларда” 30 млрд долларга етказиш бўйича янги маррани белгилашни илгари сурган. Хитой компаниялари Ўзбекистондаги қўшма саноат зоналарида янада фаол иштирок этишга таклиф этилган.
Шавкат Мирзиёев ва Си Жинпинг учрашувида Хитой компанияларини Ўзбекистондаги тинч атом лойиҳаларига жалб этиш, Жиззахдаги BYD заводида ишлаб чиқариш қувватлари ва маҳаллийлаштириш даражасини ошириш, ўзаро визасиз тартиб фонида авиақатновларни кўпайтириш, Хитой–Қирғизистон–Ўзбекистон темирйўли қурилиши ва бошқа қатор мавзулар муҳокама қилинди.
Шахсий эҳтиёж учун олиб кирилган товарларга бож пасаяди
Ўзбекистонга божсиз нормадан ортиқ қийматда товар олиб кириш арзонлашадиган бўлди. Президент фармонига кўра, 2027 йил 1 январдан бошлаб ягона божхона тўлови ставкаси 30 фоиздан 20 фоизга туширилади. Ҳар бир килограмм учун белгиланган минимал тўлов эса 3 доллардан 2 долларга пасайтирилади.
“Ягона божхона тўлови” деганда, хориждан нотижорат мақсадда товар олиб кираётган жисмоний шахслардан товарнинг қиймати божсиз нормадан ошганда ундириладиган бож тушунилади. Тўлов ставкаси пасайгани билан, ўтган йили пасайтирилган божсиз лимитнинг ўзи ўзгаришсиз қоладиган бўлди. 2025 йил 1 майдан эътиборан самолётда келувчилар учун бу лимит 2000 доллардан 1000 долларга пасайтирилган эди.
Ставканинг туширилишини iPhone мисолида кўриб чиқадиган бўлсак, ҳозир самолётда келувчилар шартли 1200 долларлик iPhone'нинг лимитдан ортиқча қиймати, яъни 200 доллар учун 30 фоиз ставкада 60 доллар бож тўлаши керак. Келаси йилда ставка 20 фоизга тушиши сабаб, бож миқдори 40 долларни ташкил этади. Эслатиб ўтамиз, самолётда қайтган ватандошлар Ўзбекистонни тарк этганига 3 кундан ошмаган бўлса, божсиз лимит қўлланмайди ва бож товарнинг тўлиқ қийматидан келиб чиқиб ҳисобланади.
Фармон билан, шунингдек, Ўзбекистон ватандошларига бошқа давлатдаги ўзига тегишли автомобилни Ўзбекистонга вақтинча олиб келиш имкониятини яратиш ҳам кўзда тутиляпти. Бунинг учун божхона тўловлари ундирилади. Йил охирига қадар тегишли қонун лойиҳаси ишлаб чиқилиши кутилмоқда.
Бундан ташқари, жисмоний шахслар Ўзбекистон ҳудудидан декларациясиз олиб чиқиб кетиши мумкин бўлган нақд валютанинг максимал қийматини ошириш ҳам назарда тутилмоқда. Амалдаги тартибга кўра, 100 млн сўмгача эквивалентдаги нақд валютани ҳеч қандай ҳужжатсиз хорижга олиб чиқиш мумкин. Бу миқдорни энди 10 минг доллар деб белгилаш режа қилинган. Бу ҳақдаги қонун лойиҳаси ҳам йил охиригача тайёр бўлиши керак.
Зафаробод тумани ҳокими автоҳалокатга учради
Вояга етмаган болаларнинг автомобил бошқариши – охирги ойларда энг кўп муҳокама бўлаётган мавзулардан бири. Жиззахда рўй берган автоҳалокат эса шу мавзуни яна муҳокама марказига олиб чиқди. Гап шундаки, 30 август куни Зафаробод туман ҳокими Ғайратжон Эшпўлатов ўзига бириктирилган KIA Seltos русумли хизмат автомобилида йўл-транспорт ҳодисасига учраган. Kun.uz'нинг бир-биридан мустақил икки манбасига кўра, рулда ҳокимнинг мактабда ўқийдиган ўғли бўлган.
Манбаларга кўра, енгил автомобил юк машинасининг орқасига урилган, натижада ота-бола тан жароҳатлари билан дастлаб Зафаробод туман тиббиёт бирлашмасига, кейин оғир аҳволда Республика шошилинч ёрдам илмий марказининг Жиззах филиалига олиб борилган.
Ҳокимнинг матбуот хизмати автомобил рулида унинг ўғли бўлганини рад этди. Маълум қилинишича, автоҳалокат 30 август куни соат 7:45 ларда Нурафшон маҳалласи ҳудудида рўй берган: МАЗ русумли юк машинаси чапга бурилмоқчи бўлиб, рўпарасидан келаётган KIA Seltos'нинг йўлига чиқиб кетган. Расмий версияга кўра, рулда ҳоким Эшпўлатов бўлган, унинг вояга етмаган ўғли эса йўловчи бўлган ва уларнинг иккиси ҳам жонлантириш бўлимига ётқизилган. Юк машинаси ҳайдовчиси жароҳат олмаган. Ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилди.
Тошкентда асфалт остидан газ сизиб чиқди
Тошкент шаҳри Глинка кўчасида ғалати портлаш рўй берди. Ҳодиса Шота Руставели ҳайкали олдида ижтимоий тармоқ учун видео олаётган блогернинг камерасига тушиб қолган, унда нарироқда банғиллаган овоз билан қора чанг кўтарилганини кўриш мумкин. Портлаш асфалт остида рўй берган, натижада бир киши жароҳатланган; бир нечта автомобилга зарар етган.
Воқеа пайшанба куни тушдан кейин рўй берган бўлса, кун охиригача табиий газ, ичимлик суви ва иссиқлик таъминоти корхоналари галма-галдан баёнотлар эълон қилиб, бу ҳодиса уларнинг тасарруфидаги қувурлар билан боғлиқ эмаслигини маълум қилди. Хусусан, Veolia компанияси ҳодиса жойига яқинда ётқизилган иссиқлик таъминоти қувурлари бутун ва шикастланмагани, қувурларда сув ва босим бўлмаганини билдирди.
Эртаси куни Тошкент шаҳар ҳокимлиги ўрганишларнинг дастлабки хулосасини эълон қилди. Унга кўра, диаметри 219 мм бўлган ерости газ қувуридан газ сизиб чиқиб, иссиқлик тармоғи камерасида тўпланган ва авария ҳолатини келтириб чиқарган. Текширув давомида газ қувурининг тахминан 15×25 см майдонида бир нечта жойдан газ сизиб чиқаётгани аниқланган.
Ҳодиса юзасидан жиноят иши қўзғатилиб, барча тафсилотлар ўрганилмоқда. Ҳокимлик тергов якунларига кўра айбдор шахсларнинг хатти-ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо берилишини билдирди. Шунингдек, бундай ҳолатларнинг такрорланишига йўл қўймаслик учун муҳандислик тармоқларининг ҳолати текширилаётгани маълум қилинди.
Бу ҳафта яна нималар рўй берди?
Ўзбекистон бўйлаб 10 мингдан ортиқ мактабларда биринчи қўнғироқ чалинди. Бу йил биринчи синфга чиққан ўғил-қизлар сони қарийб 795 мингга етди. Мактаб ўқувчиларининг жами сони эса 6,7 миллиондан ошди. Бу ўқув йилидан бошлаб яна 1,5 мингта мактабда янги баҳолаш тизимига ўтилди ва бу тизим жорий этилган мактаблар сони 5 мингдан ошди. Яъни, энди республика бўйича ҳар иккита мактабдан бирида ўқувчиларнинг билим ва кўникмалари 100 баллик шкалада баҳоланади. Эслатиб ўтамиз, олийгоҳларда 1-босқич талабалари 7 сентябрдан, юқори курслар эса 14 сентябрдан бошлаб ўқишга киришади. Тошкент шаҳрида тирбандликни камайтириш учун ОТМлардаги дарслар соат 8 дан бошланиши белгиланган.
Самолётдан тушиб, аэропортнинг ўзидан поездга ўтириш мумкин: хорижда кенг тарқалган бундай амалиёт Ўзбекистонда биринчи бўлиб Хоразмда жорий этилди. Урганч халқаро аэропортидан Хива шаҳрига тезкор электропоезд қатнови бошланди. Хитойдан олиб келинган поезд ҳозирча кунига бир марта қатнайди: эрталаб Урганчдан Хивага бориб, кечқурун ортга қайтади. Худди шу поезд душанба куни синов рейси билан Андижонга ҳам етиб борган эди: вилоят ҳокимлиги хабарига кўра, қатнов йўлга қўйилгач, Тошкентдан Андижонгача бўлган масофа 4 соатгача қисқаради. Мустақиллик байрамида, шунингдек,Бойсун–Денов автомобил йўлининг биринчи босқичи ва Урганч–Хива пулли йўли ҳам фойдаланишга топширилди.
Беҳзод Мусаев Миграция агентлиги директори лавозимидан олинди. Бу истеъфо агентлик атрофидаги бир нечта шов-шувли ва коррупцион можаролар фонида рўй бермоқда. Расмий хабарда Мусаев бошқа ишга ўтаётгани айтилган, қанақа ишлиги ҳозирча маълум эмас. Унинг ўрнига Миграция агентлиги директори лавозимига Муҳсинхўжа Абдураҳмонов тайинланди. У беш йилдан буён Ўзбекистоннинг Япониядаги элчиси сифатида фаолият юритиб келаётган эди. Умид қиламизки, асосий фаолияти хориждаги ҳамкорлар билан боғлиқ бўлган агентликка ниҳоят профессионал дипломатнинг тайинланиши ижобий самара беради.
