1985 йил 7 май куни Михаил Горбачёв бошчилигидаги партия Марказий кенгаши ва Министрлар кенгаши “Ичкиликбозлик, алкоголизм ва самогон тайёрлашга қарши чора-тадбирлар” тўғрисидаги қарорни эълон қилди.
Нега бундай ислоҳот амалга оширилди?
Таъкидлаш жоизки, 80-йилларнинг ўрталарига келиб, иттифоқда ҳаёт анча оғирлаша бошлаган, бунинг устига аҳоли орасида ичкиликбозлик кескин кучайиб кетганди. Статистикага қарайдиган бўлсак, 60-йилларда бир фуқаро бошига 4,6 литр алкогол тўғри келган бўлса, 80-йилларда бу кўрсаткич икки баробардан кўпроққа ошиб, 10,6 литрга етди. Мос равишда бошқа давлатлар билан солиштирадиган бўлсак бу кўрсаткич, Швецияда 5,2 литр, Финландияда 6,6 литр ва Буюк Британияда 7,2 литрни ташкил этган. Леонид Брежнев даврига келиб ўлимларнинг қарийб 32 фоизи у ёки бу тарзда ичкиликбозлик билан боғлиқ эди.
Иқтисодиётдаги депсиниш, ишлаб чиқариш қувватларининг пасайиши, ижтимоий ҳаётдаги тушкунлик ҳам бунга сабаб бўлди.
Умрининг охирида гапини эплаб гапира олмай қолган Брежнев ва икки оғир касал раҳбарлар – Андропов ва Черненконинг тезкор ўлимидан кейин ҳокимият тепасига келган ёш, ҳушёр Михаил Горбачёв бир қатор ислоҳотларни бошлади. Улардан бири – ичкиликбозликка қарши кураш эди. Горбачёвни Марказий қўмита сиёсий бюроси аъзолари Михаил Соломенцев ва Егор Лигачевларнинг ташаббусини қўллаб-қувватлади.
Бутун иттифоқ бўйлаб кучли кампания бошланди, Қрим яриморолидаги узумзорларнинг қарийб 40 фоизи таг-туги билан йўқ қилинди ёки ёқиб юборилди, дўконларда фақат маълум вақтлардагина ичкилик сотилиши йўлга қўйилди. Қонунга бўйсунмаганларнинг маоши кесилди, ҳатто партиядан ўчириш ҳолатлари ҳам бўлди. Ҳатто ичкиликсиз тўйлар тарғиб қилинди, фильмлардан алкогол бор саҳнаси қирқиб ташланди. Ароқ нархи 45 фоизга қимматлаб кетди.
Спиртли ичимлик фақат махсус белгиланган дўконларда сотилиши белгиланди, ушбу магазинларда турнақатор навбатлар юзага келди. Ҳозир ҳазил аралаш эсланадиган “чойнакка солиб олиб келиш” ибораси айнан ўша даврда туғилганини таъкидлаш керак.
Бутун иттифоқ бўйлаб ароқ учун тартибсизликлар бошланди. Ароқ сотиладиган дўконлар олдида одамлар ҳақиқий ёввойига айланиб кетишарди. Норозилик аста-секин сиёсий тус ола бошлади.
Бу биринчиси эмасди
СССРда бу ижтимоий офатга қарши кураш фақат 1985 йилдагина бошланмаган. Дастлабки кураш “доҳий” Ленин даврига бориб тақалади. Ўшанда ичкиликбозлик “Чор Россиясидан қолган чиркин одат”лардан бири сифатида баҳоланган.
Сталин бошқаруви даврида, аниқроғи 1929 йилда иккинчи катта кампания бошланган. Натижада Москва ва Ленинград шаҳарларида жойлашган йирик пиво заводлари ёпилган.
