Ташкилотчи – Зеленский
ОАВда бу саммит фаол муҳокама қилинмоқда. Унинг ташкилотчиси Украина президенти Володимир Зеленский бўлиб, саммитга Россия ва унинг бир нечта иттифоқчисидан ташқари ҳамма таклиф қилинган. Тадбир танқидчилари ундан қандайдир натижа кутиб бўлмайди деб ҳисобламоқда. Ахир саммит бошланиши арафасида ҳам унда айнан нима муҳокама қилиниши кўпчиликка маълум эмасди. Зеленский эса бу саммитни ўтказишнинг ўзини катта ғалаба деб ҳисобламоқда.
Мезбон Швейцария ҳукуматига кўра, саммитни урушни тугатиш жараёнининг бошланиши деб бўлмайди, аммо уни тинчлик йўлидаги илк катта қадам дейиш мумкин.
Байден, Путин ва Си қатнашмайди
Ушбу тинчлик саммити ғояси қандай пайдо бўлгани ҳақида икки оғиз. Украинада 2022 йил охирида, Херсон озод қилингани ва муваффақиятли юришлардан илҳомланиб, шундай тинчлик саммити ҳақида гапира бошлашди. Ўшанда бу йиғилишни ташкил қилиш учун Украина президент маъмурияти раҳбари Ондрий Ермак тайинланди. Аввалига Украина тинчлик бўйича ўз формуласини тарғиб қилиб, дунё давлатларининг қўлловига эга бўлишга интилди. Бундан мақсад катта эҳтимол «Мана, бизни кўпчилик қўллаяпти» деб ўз тинчлик режасини Москвага кўрсатиш бўлган.
Агар бугун бошланган саммит ўша вақтда ўтказилганда вазият бошқачароқ бўларди. Чунки у вақтда устунлик Украина томонда, Ғарбнинг Киевни қўллови ҳам кучлироқ эди. Ҳозир эса вазият бошқача. Россия фронтда вазиятни ўз томонига оғдирган, Харкивда муваффақиятсиз бўлса-да, янги юришларни бошлаган. Бир сўз билан айтганда, ҳозир «тўп Россия томонда».
Ғарб эса Украинага ёрдамни камайтирган. Тўғри, янги ёрдамлар таклиф қилинмоқда, лекин амалда кўп нарса тўхтаб қолган. Бу учун ҳатто АҚШ президенти Байден Украина етакчиси Зеленскийдан кечирим сўради ҳам. Бу орада Россия Хитой билан янада яқинлашиб олди, Путин чинликларни тинчлик саммитига бормасликка кўндирди.
Бундан ташқари, орада Исроил ва ҲАМАС ўртасида уруш бошланиб, кўпчиликнинг эътибори Яқин Шарққа қаратилди. Ўша уруш фонида Зеленский Исроилни қўллашини айтиб чиққач эса аксар мусулмон олами ва айниқса араб давлатларининг Украинага нисбатан муносабати кескин ўзгарди. Кейинчалик Зеленский бу риторикасини такрорламади, араб давлатларига бориб учрашувлар ўтказди, аммо барибир уруш бошидаги муносабатларни тиклаш энди имконсиз. Юқоридаги омиллар тинчлик саммитининг даражасини сезиларли пасайтирди дейиш мумкин.
Яна бир тушунарсиз томони – охирги лаҳзагача саммитда нечта давлат вакиллари қатнашиши аниқ эмасди. Масалан, Саудия ҳеч кимни юбормаймиз деганди, аммо бугун ташқи ишлар вазирини Швейцарияга юборди. Бошида 160 та давлат таклиф қилингани айтилди, кейин уларнинг сони камайди, кейин кўп давлатлар ҳукумат раҳбарларини эмас бошқа вакилларни юборадиган бўлди. Киев вакиллари 107 та давлат қатнашишга рози бўлганини айтди. Саммит бошланиши арафасида эса мезбон Швейцария ҳукумати 90 та давлат вакиллари кутилаётганини эълон қилди.
