Трамп Путиннинг Эрондан уранни Россияга олиб чиқиш ҳақидаги ғоясини рад этди

АҚШ президенти Доналд Трамп Россия раҳбари Владимир Путиннинг Эрондан 60 фоизгача бойитилган 450 килограмм уранни олиб чиқиш ҳақидаги таклифини рад этди. Бу ҳақда 13 март, жума куни Axios портали манбаларга таяниб хабар берди. Айтилишича, Россия раҳбари бу ташаббусни 9 март куни бўлиб ўтган америкалик ҳамкасби билан телефон суҳбати чоғида илгари сурган.

ОАВ маълумотларига кўра, Путин Трамп билан суҳбат давомида АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши урушига барҳам бериш бўйича бир нечта ғояни таклиф қилган. Эрон уранини Россияга олиб чиқиш шулардан фақат бири бўлган. 60 фоизгача бойитилган ураннинг хавфи шундаки, уни бир неча ҳафта ичида қурол даражаси ҳисобланган 90 фоизгача етказиш мумкин. Эронда сақланаётган 450 килограмм уран эса 10 тадан ортиқ ядровий бомба учун етарли ҳисобланади.

“Бу таклиф (бойитилган уранни Россияга олиб чиқиш ҳақида — таҳр.) биринчи марта илгари сурилаётгани йўқ. У қабул қилинмади. АҚШ позицияси шундан иборатки, биз ураннинг хавфсиз сақланишига ишонч ҳосил қилишимиз керак”, — деди Axios нашрига америкалик амалдорлардан бири.

Порталнинг таъкидлашича, Россия бундай ташаббус билан аввал ҳам — 2025 йил май ойида бўлиб ўтган АҚШ–Эрон музокаралари пайтида, яъни АҚШ ва Исроилнинг 2025 йил июнда Эрон ядровий объектларига ҳужумларидан сал олдин, шунингдек 2026 йил 28 февралда бошланган Яқин Шарқ уруши арафасида ҳам чиққан эди. Шу билан бирга, Axios суҳбатдошининг айтишича, Трамп вазиятни фақат Путин билан эмас, балки Хитой раҳбари Си Жинпинг ва Европа етакчилари билан ҳам муҳокама қилмоқда.

Axios ёзишича, уруш бошланишидан олдинги музокараларнинг сўнгги босқичида Эрон уранни АҚШга ихтиёрий равишда топшириш ғоясини рад этган ва аллақачон бойитилган уранни ўз объектларида Атом энергияси халқаро агентлиги (АЭХА) назорати остида суюлтиришни таклиф қилган.

Бундан ташқари, The Wall Street Journal газетаси ёзишича, Теҳрон бойитилган уран захирасининг бир қисмини Россияга топширишга ҳам тайёр бўлган. Аммо бундай вариантлар АҚШни қониқтирмаган.

Аввалроқ Axios АҚШ ва Исроил урушнинг кейинги босқичида ядровий арсенал хавфсизлигини таъминлаш учун Эронга махсус кучларни юбориш масаласини муҳокама қилгани ҳақида хабар берган эди. АҚШ уруш вазири Пит Ҳегсет мамлакатда Эроннинг юқори даражада бойитилган урани устидан назорат ўрнатиш учун “бир қатор вариантлар” борлигини айтган. Бироқ у АҚШ айнан уран захираларининг ихтиёрий топширилишини “мамнуният билан қабул қилишини” ҳам таъкидлаган.

2015 йилда Эрон, шунингдек БМТ Хавфсизлик кенгашининг доимий аъзолари бўлган беш давлат — Буюк Британия, Хитой, Россия, АҚШ ва Франция, шунингдек Германия Эрон ядровий дастури бўйича келишувга эришган ва Қўшма кенг қамровли ҳаракатлар режасини (ҚКҲР ёки JCPOA) тузган эди.

Ушбу келишув, жумладан, Эрон босқичма-босқич санкциялар бекор қилиниши эвазига АЭХАни ўз объектларига киритиши ва бойитилган ураннинг асосий қисмини хорижга топширишини назарда тутар эди. Натижада Россия Эроннинг 11 тоннадан ортиқ уранини қабул қилган, эвазига эса Теҳронга бойитиш учун хомашё ҳисобланган тахминан 140 тонна уран рудасини топширган.

2018 йил май ойида, ўша пайтда АҚШ президенти лавозимини илк бор эгаллаган Трамп ўзидан олдинги президент Барак Обама даврида имзоланган Эрон билан келишувдан АҚШ чиқишини эълон қилди. Унинг сўзларига кўра, АҚШда Эрон ядровий қурол яратишни давом эттираётгани, шу орқали ҚКҲРни бузгани ҳақида далиллар бўлган.