Малида жанглар. Мудофаа вазири ўлдирилди, руслар бир шаҳарни ташлаб чиққани айтилмоқда

Ўтган ҳафта охирида Малининг бир қанча шаҳарлари, жумладан, пойтахт Бамакода портлашлар ва отишмалар бошланди. Мамлакатдаги қуролланган гуруҳлар бутун мамлакат бўйлаб мувофиқлаштирилган ҳужумларни амалга оширишга киришди.

Шанба куни мамлакат армиясининг Бамакодан 15 км масофадаги Кати шаҳарчасида жойлашган энг йирик базасига ҳам ҳужум қилинган. Бу ҳужум оқибатида мамлакат мудофаа вазири, генерал-лейтенант Садио Камара ҳам ҳалок бўлган. Дастлаб хориждаги нашрларда тарқалган бу хабар якшанба куни Мали ҳарбий ҳукумати томонидан тасдиқланди.

«Портловчи моддалар юкланган ва худкуш бошқарувида бўлган автомобил вазир қароргоҳига бостириб борди, бу ерда у ҳужум қилганлар билан отишмага киришган ва улардан бир нечасини йўқ қилди […] Жанг вақтида у яраланди ва ҳоспиталга олиб борилди, афсуски олинган тан жароҳатлари оқибатида вафот этди», – дея эълон қилди телевидение орқали хунта аъзоси, марказсизлаштириш вазири, бригада генерали Исо Усмон Кулибали.

Ҳарбий ҳукумат маълумотига кўра, генерал Камара билан биргаликда унинг рафиқаси ва икки набираси ҳам ҳалок бўлган, бундан ташқари, портлаш оқибатида унинг уйи ёнидаги масжид қулаши оқибатида бир неча киши харобалар остида қолиб кетган.

Туарегларнинг Азавад озодлиги фронти (FLA) ташкилоти ҳамда «Ал-Қоида»га алоқдор ҳисобланган «Жамоат-нусрат ал-Ислом вал-муслимин» («Ислом ва мусулмонларни қўллаб-қувватлаш иттифоқи», JNIM) гуруҳи шанба куни тонгда Катидан ташқари Бамако ва унинг атрофидаги ҳарбий базалар ва бошқа объектларга, шунингдек, мамлакат шимолидаги Кидал, Гао ва Севарэ каби шаҳарларга ҳам бир вақтда ҳужум уюштирган.

Якшанба куни кечқурун AFP агентлиги хунта раҳбари, генерал Ассими Гойта шанба куни тонгдан буён жамоатчиликка кўриниш бермагани ва ҳеч қандай баёнот чиқармаганига эътибор қаратди. Агентликнинг Мали кучишлатар тузилмаларидаги манбаси у шанба куни Катидан эвакуация қилингани ва махсус топшириқли бўлинманинг Бамако атрофидаги базасида хавфсизликда экани ҳақида хабар берган.

Бундан ташқари, AFP маълумотига кўра, Катида шанба куни бўлиб ўтган жангларда Мали разведка хизмати раҳбари, генерал Модибо Коне ва бош штаб бошлиғи, генерал Умар Диарра ҳам яралангани ҳақида хабар тарқатган.

Россия вертолёти қулаши

Исёнчилар 26 апрел куни Африка корпусига тегишли вертолётни уриб туширган. Бу ҳақда дастлаб 26 апрел куни z-каналлар сирасига кирувчи Fighterbomber канали хабар хабар берди, кейинроқ бу маълумотни бошқа ҳарбийлашган пабликлар ҳам тарқатди.

Хабарда вертолётга зенит-ракета комплекси орқали зарба берилгани қайд этилган.

«Экипаж ва бортда бўлган мобил ўт очиш гуруҳи ҳалок бўлган. Дастлабки маълумотларга кўра, ҳодисага ташқаридан зарба берилиши сабаб бўлган», – дейилади Fighterbomber хабарида.

Вертолёт тури ва қурбонлар сони аниқлаштирилмоқда. РФ мудофаа вазирлиги ва Россия ташқи ишлар вазирлиги вертолёт ҳалокати юзасидан муносабат билдирмади.

Туареглар Кидал қайтариб олинганини айтмоқда

Якшанба куни FLA расмийси X ижтимоий тармоғида Россия мудофаа вазирлигининг Африка корпуси ташкилот билан келишган ҳолда Кидал шаҳридаги базасини ташлаб чиққани ва энди шаҳар тўлиғича гуруҳ назоратига ўтганини маълум қилди.

Африкан корпуси – «Вагнер» хусусий ҳарбий компаниясининг Африкадаги меросхўри саналади, 2023 йил ёзида Евгений Пригожин ҳалок бўлгач, компания тўғридан тўғри Россия мудофаа вазирлиги бўйсунивига ўтганди.

Мали шимолидаги саҳро ичида жойлашган ва 15 минг киши истиқомат қиладиган Кидал шаҳарчаси кўп йиллар давомида исёнчи туарегларнинг таянч пункти ҳисобланган, аммо 2023 йил охирида Мали хунтаси Африка корпуси ёрдамида шаҳарни эгаллаб олганди.

Африка корпусининг телеграмдаги саҳифалари Кидалдан кетгани ҳақидаги хабарларни тасдиқламаган, лекин рад ҳам этмаган. Каналда жойлаштирилган баёнотда корпус Мали армияси билан биргаликда авиация воситасида исёнчиларнинг ҳужумларини муваффақиятли қайтаргани, хусусан, Кидалда ҳам базага қилинган тўрт ҳужум қайтарилгани айтилади. Аммо бу россиялик ёлланма жангчилар ҳужумлар қайтарилганидан кейин ўт очишни тўхтатиш бўйича келишувга эришгани ва базани ташлаб кетгани ҳақидаги вариантни инкор этмайди.

AFP агентлиги Кидалда яшовчиларга таяниб, ҳарбий колонна шаҳардан чиқиб кетгани ва кўчаларда исёнчилар пайдо бўлгани ҳақида хабар берган.

France24 телеканали журналист Васим Наср X ижтимоий тармоғида ғалабани нишонлаётган жангарилар пикап ва ҳарбий машиналарда кетаётган россиялик ҳарбийларни кузатиб қўяётгани акс этган видеони эълон қилган. 

#Mali Kidal les éléments de l’Africa Corps se rassemblent à l’entrée de l’ancien camp de la MINUSMA. Le convoi vu en ville avait rassemblé des éléments, avec snipers, qui étaient retranchés sur une position qui empêchait l’avancée vers le camp pic.twitter.com/Cl7scOjg0f

— Wassim Nasr (@SimNasr) April 26, 2026

Шу билан бирга, Мали армияси бош штаби бошлиғи, генерал Умар Диарра якшанба куни давлат телевидениеси орқали чиқишида Кидалда шунчаки тактик ўзгаришлар бўлгани ва ҳудуддаги амалиёт давом этаётганини маълум қилган.

Малининг бошқа ҳудудларидаги вазият бўйича маълумотлар ҳам тўлиқ эмас.

Жаҳон агентликлари ва маҳаллий нашрларга кўра, якшанба куни Катида вазият тинчиган ва отишмалар тўхтаган.

Гаода ҳам сукунат ҳукм сурмоқда. AFP хабарида исёнчилар шаҳар чеккаларидаги позицияларни эгаллаб тургани айтилади.

Севарэдан эса отишмалар давом этаётгани ҳақидаги хабарлар келиб тушган.

Олтинга бой мамлакат

Мали – Африка шимоли-ғарбидаги мамлакат бўлиб, майдони 1,24 млн км кв, аҳолиси эса 22 млн киши атрофида. Аҳолининг аксар қисми – мусулмонлар.

1960 йилга қадар Мали Франция мустамлакаси бўлган.

Туареглар кўчманчи халқ бўлиб, жами аҳолининг атиги 3,5 фоизини ташкил этади. Улар асосан Мали шимолидаги чўлли ҳудудларда яшашади.

Мали Африка мамлакатлари орасида олтин қазиб олиш ва экспорт қилиш бўйича учинчи ўринни эгаллайди.

Уч мамлакат, уч хунта

Малини генерал Ассими Гойта бошчилигидаги ҳарбий хунта бошқаради, бу кучлар 2020 йилги давлат тўнтариши орқали ҳокимиятга келганди.

Хунта ўшанда халқ томонидан қўллаб-қувватланганди. Ҳарбийлар мамлакатни узоқ давом этган инқироздан олиб чиқишга ва қонун устуворлигини таъминлашга ваъда берганди.

Марказий ҳокимиятга асосий таҳдид манбайи шимолдаги этник туареглар ҳамда «Ал-Қоида» таъсирида бўлган JNIM жангари гуруҳи ҳисобланади.

Исёнчилик ҳаракатига қарши курашиш учун 2013 йилда Малига БМТ тинчликпарвар кучлари ҳамда француз армияси бўлинмалари киритилганди. 2020 йилги давлат тўнтаришидан кейин хунта уларни мамлакатдан қувиб чиқарди ва «Вагнер» хусусий ҳарбий компаниясининг россиялик жангариларини таклиф этди, кейинроқ уларнинг ўрнини «Африка корпуси» эгаллади.

Аммо исёнчилар кучсизланмади ва мамлакат шимоли ва шарқидаги катта ҳудудлар марказий ҳокимият назоратидан ташқарида қолмоқда.

2024 йилда минтақада давлатлараро ҳарбий алянс – Саҳел давлатлари конфедерацияси ташкил этилганди. Унинг таркибидан Буркина-Фасо, Мали ва Нигер ўрин олган. Бу уч мамлакатни ҳам сўнгги йилларда давлат тўнтариши орқали ҳокимиятга келган ҳарбий хунталар бошқаради.