«Рақиб эмас, ҳамкор бўлайлик» – Трамп ва Си учрашувининг биринчи куни қандай ўтди?
|12:42 / 15.05.20265 72711 мин
Саммитнинг биринчи куни дабдабали маросимлар, АҚШ ва Хитой ўртасидаги савдо, Эрон, Тайван ҳамда бошқа баҳсли масалаларга дахлдор бўлган муҳим учрашувлар билан ўтди.
Фото: New York TimesФото: New York Times
14 май куни АҚШ президенти Доналд Трамп ва Хитой етакчиси Си Жинпинг Пекинда музокараларни бошлади. Бу АҚШ президентининг қарийб тўққиз йил ичида Хитойга амалга оширган илк ташрифининг бошланиши бўлди. New York Times'нинг ёзишича, бу саммит – икки давлат ўртасидаги таранг муносабатлар яхшиланиш-яхшиланмаслигини ва бунга эришиш учун нималар талаб қилинишини белгилаб беришга ёрдам беради.
Кутиб олиш маросими
Си Трампни Пекин марказидаги Халқ йиғинлари саройи ташқарисида кутиб олди. Улар қўл бериб кўришди, фахрий қоровул ҳамда қўлларида гуллар ва байроқлар бўлган ҳайқириқлар билан кутиб олаётган болалар ёнидан бирга юриб ўтдилар.
Сарой зинапояларида Трамп маъмуриятининг бир қанча мулозимлари — АҚШ давлат котиби Марко Рубио, молия вазири Скотт Бессент, мудофаа вазири Пит Ҳегсет, Оқ уй аппарати раҳбари ўринбосари Стивен Миллер ва бошқалар бор эди.
Улар орасида президентнинг ўртанча ўғли Эрик Трамп ҳамда Apple компаниясидан Тим Кук, Nvidia'дан Женсен Хуанг ва Tesla ҳамда SpaceX'дан Илон Маск каби бизнес етакчилари, шунингдек, Американинг бошқа йирик компаниялари раҳбарлари ҳам бор эди.
Икки томонлама учрашув
Халқ йиғинлари саройи ичкарисида Трамп ва Си икки соатдан кўпроқ вақт музокаралар ўтказди. Суҳбат икки томонлама муносабатларнинг аҳамияти ҳақидаги мулоҳазалар билан бошланди. Трамп уларнинг шахсий муносабатларига ҳам урғу берди.
«Сиз буюк лидерсиз, баъзан бу гапим одамларга ёқмайди, лекин мен буни барибир айтаман. Баъзилар буни тарихдаги энг йирик саммит бўлиши мумкинлигини айтишмоқда. Хитой ҳамда АҚШ ўртасидаги муносабатлар ҳар қачонгидан ҳам яхши бўлади», деди Трамп.
Мавзуга оид
Си эса саммитни очаркан, Хитой-АҚШнинг барқарор муносабатлари бутун дунё учун фойдали эканини таъкидлади ҳамда икки давлатни «рақиб эмас, балки ҳамкор» бўлишга чақирди.
«Биз ҳамкорлик қилсак, ҳар икки томон фойда кўради; қарама-қаршиликка киришсак, ҳар икки томон зарар кўради», деди Си.
Трамп ва Си учрашаётган вақтда, Хитой божхона бошқармаси Американинг бир неча юзлаб кушхоналарига Хитойга мол гўшти экспорт қилиш учун лицензияларни тасдиқлади. Трамп ўзининг дастлабки божларини жорий қилганидан сўнг, Хитой ушбу лицензияларнинг муддатини тугатган, яъни узайтирмаган эди.
Шу билан бирга, умумий савдо муносабатлари ноаниқлигича қолмоқда. Аммо Америка бизнес делегацияси аъзолари биринчи учрашувдан сўнг хушкайфиятда кўринди. Нималарга эришилгани ҳақидаги саволга Илон Маск «Кўплаб яхши нарсаларга», деб жавоб берди.
Тайван – Хитой учун энг муҳим масала
Трамп АҚШ ва Хитой «махсус муносабатлар»га эга деган ғояни илгари суришга ҳаракат қилган бўлса-да, Сининг Тайван бўйича кескин оҳанги пайшанба кунги музокараларда устунлик қилди.
Фото: AP
Си ёпиқ музокаралар чоғида Трампни ўзини-ўзи бошқарадиган Тайван ороли бўйича келишмовчиликлар, агар нотўғри ҳал қилинса, дунёнинг ҳукмрон кучларини «тўқнашувлар ва ҳатто можаролар» сари етаклаши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирган.
Аммо Давлат котиби Марко Рубио NBS News телеканалига АҚШнинг Тайванга нисбатан сиёсати «ўзгармас» эканини айтди: Хитойнинг Тайванни куч билан эгаллашга уриниши «даҳшатли хато» бўлишидан огоҳлантирди. У шунингдек, Сининг фикрларини одатий амалиёт сифатида талқин қилди.
US Secretary of State Marco Rubio:
“The U.S. policy on the issue of Taiwan is unchanged as of today. China always raises it on their side and we always make clear our position and move on to other topics.” pic.twitter.com/rrXQkko4Jc
«Улар ҳар доим ўз томонларидан буни кўтаришади. Биз ҳар доим ўз позициямизни аниқ баён қиламиз ва бошқа мавзуларга ўтамиз», деди Трампга музокараларда ҳамроҳлик қилган Рубио.
Хитой сўнгги ҳафталарда Тайван унинг манфаатларининг «марказида» туриши ва АҚШ билан барқарор муносабатларни таъминлашнинг калити эканлиги ҳақидаги ўз қарашларига кўпроқ эътибор қаратишга ҳаракат қилди.
Трамп Тайвандан мудофаа харажатларини оширишни талаб қилди ва декабрь ойида Оқ уй Тайван учун 11 миллиард долларлик қурол-яроғ пакетини эълон қилди, бу орол демократияси учун энг каттасидир.
Аммо АҚШ қурол сотишни ҳали бошлагани йўқ ва Трамп бу масалани Пекинда Си билан муҳокама қилиш ниятида эканини айтган эди.
Хитой Ҳўрмуз бўғози очилишини хоҳлайди
Пайшанба куни Трамп Халқ йиғинлари саройида Си билан икки соатлик учрашувга ўтирганида, Эрон масаласи ҳам кун тартибида эди.
Етакчилар Эрон можароси бошланганидан бери амалда ёпилган Ҳўрмуз бўғози жаҳон энергия эҳтиёжларини қондириш учун қайта очилиши кераклигига келишиб олган.
Трамп Fox News телеканалига берган интервьюсида Си урушни ҳал қилишда шахсан ёрдам таклиф қилганини айтди. Аммо Хитойнинг Эрон билан стратегик шериклигини ҳисобга олсак, бу нима англатиши тушунарсиз эди.
NEW: President Trump tells @seanhannity that Chinese President Xi Jinping offered to assist the U.S. in negotiating with Iran to reopen the Strait of Hormuz.
Trump notes that China’s significant oil interests play a major role in its desire to keep the critical waterway open and… pic.twitter.com/I2Rm6JEE3B
«У Ҳўрмуз бўғози очилишини хоҳлайди», — деди Трамп. «У агар бирор-бир ёрдамим тегса, ёрдам беришни хоҳлар эдим, деб айтди».
Президент шунингдек, Сининг бўғоздан ўтаётган кемалар учун ҳар қандай тўловлар жорий этилишига қарши эканини ва келажакда Хитойнинг Форс кўрфази нефтига қарамлигини камайтириш учун АҚШдан кўпроқ нефть сотиб олишга қизиқиш билдирганини айтди.
Фото: AP
АҚШ ва Исроилнинг Эронга берган зарбаларини танқид қилиб келаётган хитойликлар, Эроннинг энг йирик савдо шериги сифатида ўзига хос таъсир ричагига эга. Хитой ҳукумати уруш келтириб чиқарган иқтисодий зарарни ўзининг стратегик нефть захиралари ёрдамида енгиб ўтишга муваффақ бўлди, аммо бу ҳимоя чексиз эмас. Иқтисодчиларнинг таъкидлашича, Эрон можароси ҳали ҳам Хитойнинг экспортга йўналтирилган иқтисодиётига катта таъсир кўрсатиши мумкин.
Шунингдек, раҳбарлар тафсилотларни очиқламасдан Украина ва Корея яриморолини ҳам муҳокама қилишган.
Йирик бизнес битимларини эълон қиладими?
Оқ уй ташрифдан олдин Трамп кетишидан олдин натижаларга эришишни кўзламасдан туриб саёҳатга чиқмаслигини таъкидлаб, савдо бўйича эълонлар бўлиши мумкинлигига ишора қилган эди.
Associated Press нашрининг ёзишича, бундай эълонлар ҳали ҳам пайдо бўлиши мумкин. Чунки АҚШ томони Хитойнинг АҚШ соя ловияси ва мол гўштини сотиб олиш бўйича мажбуриятларини тасдиқлашига умид қилмоқда. Трампнинг айтишича, Си Хитой АҚШдан 200 та Boeing самолётини сотиб олиш бўйича мажбурият олишига ишора қилган.
Оқ уйнинг маълумотига кўра, пайшанба куни етакчилар хитойликлар томонидан АҚШ қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини сотиб олишни кўпайтириш ва ҳар икки томон учун бир-бирининг бозорларига инвестицияларни кенгайтириш имкониятларини муҳокама қилдилар. Трамп маъмурияти расмийлари, шунингдек, мамлакатлар ўртасидаги тижорат тафовутларини ҳал қилиш учун Хитой билан Савдо кенгашини ташкил этиш устида ишлашни хоҳламоқда.
Фото: Reuters
Хитой бош вазири Ли Сян Трампнинг Пекиндаги делегацияси таркибига кирган АҚШ бизнес гигантлари билан суҳбатда АҚШ-Хитой алоқаларида дўстлик ва ҳамкорлик зарурлигини таъкидлади.
«Халқаро беқарорликка қарамай, Хитой ва Қўшма Штатлар очиқ ва силлиқ мулоқот ҳамда алоқани сақлаб қолишга ва икки томонлама муносабатларнинг барқарор ва соғлом бўлишини фаол ҳимоя қилишга муваффақ бўлишди», — деди Ли.
Саёҳат ва банкет
Расмий учрашувлардан сўнг Трамп ва Си жаноблари Пекиндаги машҳур Осмон ибодатхонасини (Temple of Heaven) айланиб чиқди. Бу мажмуа XII асрдан бери императорлар маънавий қароргоҳи бўлган, кейинчалик ибодатхона жамоат паркига ва ЮНEСКО мероси объектига айланган.
Фото: New York Times
Чет эл етакчиларига Хитой тарихининг улуғворлигини мадҳ этишга мойил бўлган Си ушбу ташриф давомида Трампга Хитой тарихи ҳақида сўзлаб берди.
— Rapid Response 47 (@RapidResponse47) May 14, 2026
Сайр вақтида Трамп журналистларга Си билан учрашуви қандай ўтгани ҳақида қисқача изоҳ берди. «Ажойиб. Зўр жой. Инсон ишонмас даражада. Хитой гўзал», деди Трамп. Аммо у Тайван ҳақидаги саволларга жавоб беришдан бош тортди.
Фото: Reuters
Пайшанба кечки пайтга бориб Халқ йиғинлари саройининг безатилган залида Трамп ва унинг делегацияси учун дабдабали кечки овқат ташкил қилинди. Етакчиларнинг иккаласи ҳам нутқ сўзлади, нутқ давомида Трамп Сини жорий йил 24 сентябр куни Оқ уйга таклиф қилди.
Етакчилар қизил ва олтин рангли устунлар қуршовида, нафис безатилган юмалоқ столда ёнма-ён ўтириб овқатланди. Таомнома Хитой ва халқаро таомлар аралашмасидан иборат эди.
Трамп ва Си жума куни ҳам Пекиндаги расмий қароргоҳда яна бирга вақт ўтказишлари режалаштирилган.
