150 дан ортиқ математик сунъий интеллект атрофидаги шов-шувларга ишонмасликка чақирди

Дунёнинг турли мамлакатларидан 150 дан ортиқ математик сунъий интеллектнинг математик масалаларни ҳал қилиш борасидаги имкониятлари ҳақидаги даъволарга эҳтиёткорлик билан ёндашишга чақирди. Улар технологик компаниялар ўз маҳсулотларининг имкониятларини бўрттириб кўрсатиши мумкинлигини таъкидлаб, ҳукуматлар ва сиёсатчиларни қарор қабул қилишда мустақил экспертлар фикрига таянишга чақирди.

Фото: Czech Academy of Science

Олимлар томонидан “Сунъий интеллект ва математика бўйича Лейден декларацияси” эълон қилинди. Ҳужжатда сунъий интеллект соҳасидаги шов-шувлар ва маркетинг баёнотларига танқидий ёндашиш зарурлиги қайд этилган.

Халқаро математиклар иттифоқи вице-президенти, Улрике Тилманннинг таъкидлашича, математик тадқиқотларнинг келажаги инсон фикри, шаффоф илмий амалиёт ва жаҳон математик ҳамжамиятининг умумий қадриятлари асосида белгиланиши лозим.

Декларация муаллифлари технологик компаниялар сунъий интеллект маҳсулотларининг имкониятларини юқори баҳолашдан молиявий манфаатдор эканини таъкидлаган. Шу сабабли улар сиёсатчиларга қарор қабул қилишда математика ва бошқа соҳалар бўйича мутахассислар билан маслаҳатлашишни, матбуот релизлари ёки оммавий ахборот воситаларидаги материалларга кўр-кўрона ишонмасликни тавсия қилди.

Олимларнинг фикрича, сунъий интеллект моделлари баъзан ишончли кўринадиган, аммо чуқур текширувда нотўғри экани маълум бўладиган ечимлар ва исботларни ҳам яратиши мумкин.

Лесли Энн Голдбергнинг таъкидлашича, баъзи ҳолларда сунъий интеллект томонидан тақдим этилган нотўғри ечимларни ҳақиқий математик исботлардан ажратиш жуда қийин. Бу эса жиддий муаммо туғдиради, чунки илмий тадқиқотлар одатда аввалги илмий ишларга таянади ва олимлар эълон қилинган натижаларнинг ҳақиқийлигига ишонч ҳосил қилиши керак.

Декларацияда яна бир муҳим муаммо — илмий тадқиқотларни молиялаштириш масаласига ҳам эътибор қаратилган. Муаллифлар кейинги йилларда академик тадқиқотларга маблағ жалб қилиш қийинлашаётганини, кўплаб олимлар эса сунъий интеллект соҳасига қизиқишнинг ортиши туфайли ўз фаолиятини шу йўналишга мослаштиришга мажбур бўлаётганини қайд этган.

Шу билан бирга, сунъий интеллект компаниялари математиклар учун янги иш ўринлари яратаётган бўлса-да, олий таълим ва фундаментал илмий тадқиқотлар соҳаси маблағ етишмаслигидан азият чекаётгани таъкидланган.

Олимлар яна бир баҳсли масалага эътибор қаратди: кўплаб сунъий интеллект моделлари илғор илмий ишлар асосида ўқитилади, аммо бу жараён кўпинча мазкур илмий ишларнинг муаллифлари розилигисиз амалга оширилади.

Декларацияда математикадан ташқари кенгроқ масалалар ҳам кўтарилган. Хусусан, сунъий интеллект индустрияси ҳарбий технологиялар ва оммавий кузатув тизимларини яратишда иштирок этаётгани, дезинформация тарқалишига ҳисса қўшаётгани ҳамда қўшимча экологик муаммоларни келтириб чиқараётгани ҳақида огоҳлантирилган.

Муаллифлар фикрича, сунъий интеллектнинг имкониятлари катта бўлса-да, унинг ҳақиқий салоҳияти ва чекловларини баҳолашда илмий ёндашув, мустақил экспертиза ва эҳтиёткорлик муҳим аҳамиятга эга.