Дунёдаги энг йирик уран захиралари: Ўзбекистон ҳам рўйхатда

Жаҳондаги аниқланган уран захираларининг катта қисми саноқли давлатлар ҳиссасига тўғри келади. Мутахассислар баҳосига кўра, дунёдаги умумий уран ресурсларининг ярмидан кўпи Австралия, Қозоғистон ва Канада ҳудудида жамланган.

Фото: AP

2023 йил ҳолатига кўра, иқтисодий жиҳатдан ўзлаштириш мумкин бўлган жаҳон уран ресурслари ҳажми 5,9 миллион тоннани ташкил этади. Ҳисоб-китобларда бир килограмм уранни қазиб олиш харажати 130 АҚШ долларигача бўлган конлар инобатга олинган.

Рейтингда биринчи ўринни Австралия эгаллаган. Мамлакат ҳудудида тахминан 1,7 миллион тонна уран захираси мавжуд бўлиб, бу дунё захираларининг қарийб 28 фоизига тенг. Шу тариқа Австралия ушбу стратегик хомашё бўйича мутлақ етакчи ҳисобланади.

Иккинчи ўринда Қозоғистон жойлашган. Мамлакат ҳиссасига 813,9 минг тонна ёки жаҳон захираларининг 14 фоизи тўғри келади. Кейинги поғонадан Канада ўрин олган бўлиб, у ерда 582 минг тонна уран мавжуд. Бу эса дунё ресурсларининг тахминан 10 фоизини ташкил қилади.

Мутахассислар таъкидлашича, катта захираларга эга бўлиш ҳар доим ҳам қазиб олиш бўйича етакчиликни англатмайди. Чунки уран ишлаб чиқариш ҳажми инвестициялар, давлат сиёсати, лицензиялаш жараёнлари ва конларни ўзлаштириш суръатларига ҳам боғлиқ.

Масалан, Австралия захиралар бўйича дунёда биринчи ўринда турса-да, мамлакатда уран саноати нисбатан секин ривожланмоқда. Бунга тармоқдаги қатъий экологик ва меъёрий талаблар, шунингдек, янги лойиҳаларни амалга ошириш учун зарур бўлган узоқ тайёргарлик жараёнлари сабаб қилиб кўрсатилмоқда.

Қозоғистон ва Канада эса нафақат катта ресурсларга, балки юқори ишлаб чиқариш кўрсаткичларига ҳам эга. Ушбу давлатлар глобал ядровий ёнилғи таъминоти тизимида муҳим ўрин тутади.

Топ учликдан ташқари Намибия ва Нигер Африкадаги энг йирик уран базаларига эга давлатлар ҳисобланади. Евросиёда эса Россия, Хитой, Украина ва Ўзбекистон сезиларли уран захираларига эга мамлакатлар сифатида қайд этилган.

Америка қитъасида Бразилия, Аргентина, Перу ва АҚШ ҳам муҳим уран ресурсларига эга. Бу эса ядровий ёнилғи бозорининг маълум даражада географик диверсификацияланганини кўрсатади.

Сўнгги ўн йилликда дунёда аниқланган уран ресурслари ҳажми 25 фоиздан ортиққа ошган. Мутахассислар бу ҳолатни геологик қидирув ишларининг фаоллашиши билан изоҳламоқда.

Атом энергетикасига қизиқиш ортиб бораётган бир пайтда уран XXI асрнинг энг муҳим стратегик ресурсларидан бири бўлиб қолмоқда. Кўплаб давлатлар кам углеродли энергия ишлаб чиқаришни кенгайтириш ва энергетик хавфсизликни мустаҳкамлаш учун атом энергетикасига таянишни кучайтирмоқда.