“Тошкент халқаро молия маркази тўғрисида”ги конституциявий қонун расман эълон қилинганидан 10 кун ўтиб – 25 июлдан кучга кирди.
Қонунга кўра, Тошкент халқаро молия маркази (кейинги ўринларда – Молия маркази) ҳудудида махсус ҳуқуқий режим амал қилади.
Молия маркази ҳудудининг чегаралари президент фармони билан белгиланади. Дастлабки белгиланган чегараларнинг қисқартирилишига йўл қўйилмайди; кейинчалик президент фармонлари билан марказнинг ҳудудий чегаралари фақат кенгайтирилиши ёки аниқлаштирилиши мумкин.
Молия маркази ҳуқуқий аниқлик, тартибга солишни олдиндан кўра билиш, суд мустақиллиги ҳамда инвесторларни жалб этиш ва ҳимоя қилишни таъминлаш мақсадида, етакчи халқаро молия марказларининг энг яхши амалиётлари инобатга олинган ҳолда ташкил этилади ҳамда бошқарилади.
Марказнинг вазифалари
Молия марказининг вазифаларига, жумладан, қуйидагилар киради:
молиявий хизматлар учун жозибадор, рақобатбардош ва шаффоф муҳитни яратиш ҳамда ушбу молиявий хизматлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш орқали Ўзбекистон Республикаси иқтисодиётига, шу жумладан миллий стратегик лойиҳаларга, инфратузилмага, энергетикага, давлат-хусусий шериклик лойиҳаларига ва биргаликдаги инвестиция лойиҳаларига маҳаллий ва хорижий инвестицияларни жалб қилиш;
Ўзбекистон Республикасида қимматли қоғозлар бозорларини ва бошқа капитал бозорларини ривожлантириш ҳамда уларнинг халқаро капитал бозорлари билан интеграциялашувини рағбатлантириш;
молиявий хизматларни, шу жумладан банк хизматларини, суғурта, исломий ва исломий бўлмаган молия фаолиятини, молиявий технологияларни, рақамли активларни, Молия марказининг қарорларида рухсат этилган доирада технологияларга асосланган бошқа молиявий маҳсулотлар ва хизматларни, электрон тижоратни ҳамда бошқа инновацион молиявий фаолият турларини ривожлантириш ва диверсификация қилиш;
халқаро миқёсда эътироф этилган энг яхши амалиётларга мувофиқ, шу жумладан хорижий молиявий хизмат кўрсатувчиларни ва Молия марказининг инвестициявий солиқ резидентларини жалб қилган ҳолда молиявий хизматларда ва профессионал хизматларда инновацияларни рағбатлантириш.
Кимлар марказ иштирокчиси бўла олади?
Ўзбекистон юридик шахслари, чет эл юридик шахслари ва Молия марказининг ўзи томонидан ташкил этилган юридик шахслар марказ иштирокчиси бўлиши мумкин.
Молия марказининг иштирокчиси бўлиш талаблари ва тартиб-таомиллари Молия марказининг кенгаши томонидан белгиланади.
Молия марказининг иштирокчиларига, ходимларига, инвестициявий солиқ резидентларига ва уларнинг оила аъзоларига идентификация рақамлари берилади. Бу идентификация рақамлари Ўзбекистон қонунчилиги асосида берилган бошқа идентификация рақамлари билан бир хил тартибда, бутун республика ҳудудида тан олинади.
Марказ иштирокчиларининг фаолият турлари
Марказ иштирокчилари марказ ҳудудида ёки у орқали қуйидаги фаолият турлари билан шуғулланиши мумкин:
банк ва молия фаолияти;
инвестиция фаолияти;
молиявий воситалар, валюталар, товарлар, металлар ва ҳосилавий (дериватив) молиявий воситалар билан савдо қилиш ҳамда улар бўйича битимлар тузиш;
молия ва пул бозори брокерлиги;
барча турдаги валюталар, товарлар, металлар, молиявий воситалар, облигациялар, сукук ва ҳосилавий (дериватив) молиявий воситалар бўйича сотиш ҳамда сотиб олиш таклифларини тақдим этиш орқали маркет-мейкерлик фаолиятини юритиш;
пул ўтказмаларини амалга ошириш, тўлов хизматларини ва валюта айирбошлаш хизматларини кўрсатиш;
исломий молия, исломий банк хизматини ва у билан боғлиқ фаолиятни амалга ошириш;
инвестиция жамғармаларини, инвестиция портфелларини, жамоавий инвестиция схемаларини, пенсия жамғармаларини, хедж-жамғармаларни, трастлар ва фидуциар тузилмаларни ташкил этиш ва фаолиятини юритиш;
лойиҳавий молиялаштириш ҳамда компаниялар ва бошқа ташкилотлар учун капитал тақдим этиш;
акцияларни, облигацияларни, сукук, бошқа молиявий воситаларни, барча турдаги молиявий маҳсулотларни, валюталарни, товарларни, барча турдаги металларни ва ҳосилавий (дериватив) молиявий воситаларни, шу жумладан улар билан боғлиқ фьючерс шартномалари ва опционларни чиқариш, таклиф этиш, листингга киритиш, тарғиб қилиш, сотиб олиш, сотиш ҳамда савдо қилиш, шунингдек ликвидлиликни таъминлаш ва пул бозорига оид бошқа фаолият ҳамда хизматларни амалга ошириш имконини яратиш мақсадида уларни гаров сифатида таклиф этиш ёки уларнинг таъминоти остида қарз олиш;
суғурта, қайта суғурта ва суғурта воситачилиги билан шуғулланиш, шу жумладан суғурта брокерлиги хизматларини кўрсатиш;
молиявий, инвестициявий ва банк маслаҳат хизматларини кўрсатиш;
оммавий молиялаштириш (краудфандинг) платформаларини юритиш.
Марказ иштирокчилари марказнинг қарори билан бошқа молиявий хизматларни кўрсатиши ва бошқа фаолият турлари билан ҳам шуғулланиши мумкин.
Марказ иштирокчилари молия маркази ҳудудида ёки у орқали молиявий бозор инфратузилмаси фаолияти, рақамли активлар билан боғлиқ фаолият ҳамда аудиторлик, бухгалтерия, юридик рейтинг, ахборотга оид хизматлар, шунингдек, товарлар, металлар ёки бошқа активларни сақлаш, қайта ишлаш, ташиш, етказиб бериш ва логистика хизматлари каби қўшимча фаолият турлари билан ҳам шуғулланиши мумкин.
Ҳуқуқий режим
Молия маркази ҳудудида амал қиладиган махсус қонунчилик қуйидагича кетма-кетликдаги устуворлик тартибига эга:
Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси;
ушбу конституциявий қонун;
ушбу конституциявий қонунга мувофиқ Молия марказини ташкил этиш, фаоллаштириш, унинг чегараларини ўзгартириш, стратегик бошқарув, асосий мансабдор шахсларни тайинлаш ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг ушбу конституциявий қонунда Президент ваколатига бевосита тааллуқли бошқа масалалар юзасидан қабул қилинган фармонлари ва қарорлари;
ушбу конституциявий қонунга асосан ва унга мувофиқ қабул қилинган, Молия марказининг ўз юрисдикциясига кирадиган масалаларни тартибга соладиган қарорлари;
зарур ҳолларда Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига, ушбу Конституциявий Қонунга ва Молия марказининг қарорларига зид бўлмаган тақдирда, Англия ва Уэльснинг умумий ҳуқуқи ва адолат принциплари ҳамда қоидалари.
Молия марказининг кенгаши Англия ва Уэльс ҳуқуқини қўллаш тўғрисидаги Молия марказининг қарорини қабул қилади. Ушбу қарорда Молия марказида қўлланилиши лозим бўлган Англия ва Уэльснинг қонунчилик ҳужжатлари, уларнинг қайси сана ҳолатига кўра қўлланилиши ҳамда қандай ўзгартиришлар билан қўлланилиши белгиланади.
Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатлари Молия марказининг юрисдикциясига кирмайдиган масалаларга нисбатан, шунингдек Молия маркази ҳудудида уларнинг қўлланилиши ушбу конституциявий қонунда ёхуд Молия марказининг қарорларида бевосита белгиланган ҳолларда қўлланилади.
Молия марказининг органлари ўз ваколатлари доирасида Молия маркази шахсларининг ўзаро ва (ёки) орасидаги, Молия марказининг юрисдикциясига кирувчи қуйидаги муносабатларни тартибга соладиган, бажарилиши мажбурий бўлган қарорларни қабул қилиши мумкин:
фуқаролик, корпоратив ва тижорат ҳуқуқи, молия, банк, инвестициялар, солиқ, меҳнат муносабатларини ҳамда маълумотларни ҳимоя қилиш;
фуқаролик ва иқтисодий процессуал муносабатлар;
маъмурий тартиб-таомиллар, шу жумладан лицензиялаш ва рўйхатдан ўтказиш;
давлат харидлари;
Молия марказининг кенгаши Молия марказининг мақсадларига эришиш учун зарур деб топган бошқа масалалар.
Молия марказининг қарорлари Молия марказининг юрисдикцияси доирасида бажарилиши мажбурий бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжат деб ҳисобланади.
Молия маркази ҳудудида Молия марказининг қарорлари ушбу қарорларга зид бўлган ҳар қандай норматив-ҳуқуқий ҳужжатлардан устун туради, бундан Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, ушбу конституциявий қонун ва Ўзбекистон Республикаси томонидан ратификация қилинган халқаро шартномалар мустасно.
Молия марказининг ҳеч бир органи ушбу конституциявий қонунга мувофиқ ўз ваколати доирасига кирмайдиган масалалар бўйича Молия марказининг қарорини қабул қилиши мумкин эмас.
Ўзбекистон Республикасининг давлат хавфсизлигига таҳдид солиши мумкин бўлган шарт-шароитларни истисно этиш мақсадида Молия марказининг кенгаши томонидан тасдиқланган Молия марказининг қарорларида Молия марказининг иштирокчилари учун чекловлар белгиланиши мумкин. Бундай чекловлар бартараф этилиши лозим бўлган таҳдидга мутаносиб бўлиши, уларда ушбу конституциявий қонун талаблари инобатга олинган бўлиши керак ва улар Тошкент халқаро тижорат суди томонидан қайта кўриб чиқилиши мумкин.
Мол-мулк ҳимояси
Молия маркази органларининг, иштирокчиларининг, ходимларининг, инвестициявий солиқ резидентларининг ва улар оила аъзоларининг Молия маркази ҳудудида жойлашган ёки Молия марказининг қарорларига мувофиқ шакллантирилган маблағлари, активлари, мол-мулки ва ҳуқуқлари мусодара қилинишига, национализация қилинишига, экспроприация қилинишига, секвестрлаштирилишига, музлатилишига ёки уларга эгалик қилинишини ёхуд уларнинг эркин тасарруф этилишини ҳар қандай тарзда чеклашга йўл қўйилмайди.
Бундан қуйидаги чекловлар мустасно: Тошкент халқаро тижорат судининг якунловчи ва мажбурий кучга эга ҳал қилув қарорлари ёки ажримлари ёхуд жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш, санкциялар, жиноий даромадлар ёки тўловга қобилиятсизлик (банкротлик) масалаларига оид амалдаги қонунларга ёки Молия марказининг қарорларига мувофиқ қабул қилинган чекловлар.
Жарималар ва мажбурлов чоралари
Ушбу конституциявий қонуннинг ёки Молия маркази қарорларининг қоидаларига зид равишда тижорат фаолиятини ёки молиявий фаолиятни амалга оширган Молия марказининг ҳар қандай иштирокчиси қуйидагилардан ошмайдиган миқдорда жаримага тортилади:
10 млн АҚШ долларидан ошмайдиган миқдорда;
қоидабузарликка сабаб бўлган тегишли битим, ўзаро боғлиқ битимлар йиғиндиси ёки фаолият қийматининг ўн фоизидан ошмайдиган миқдорда.
Молия марказининг кенгаши ўз қарори билан ҳуқуқбузарликлар рўйхатини ва улар учун қўлланиладиган санкцияларни тасдиқлайди.
Пул мажбуриятлари ва валюта масалалари
Молия маркази иштирокчиларининг пул мажбуриятлари уларнинг шартномаларида келишилган чет эл валюталарида ва рақамли активларда ифодаланиши ва бажарилиши мумкин.
Агар Молия марказининг Марказий банк билан биргаликда ишлаб чиқилган қарорларида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, Ўзбекистон Республикасининг умумий валюта тўғрисидаги қонунчилиги билан боғлиқ валюта шартномаларини, капитал ҳаракати бўйича операцияларни рўйхатдан ўтказишга ёки улар ҳақида хабар беришга, хорижий банк ҳисобварақларини очишга ёки юритишга ҳамда валюта операциялари тўғрисида хабар беришга оид талаблар Молия марказининг иштирокчилари томонидан Молия марказининг юрисдикцияси доирасида амалга ошириладиган валюта операцияларига нисбатан қўлланилмайди.
Молия марказининг Марказий банк билан биргаликда ишлаб чиқиладиган қарорларида тўлов баланси, молиявий барқарорлик учун, жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш ҳамда макроиқтисодий мониторинг мақсадлари учун зарур бўлган ахборотнинг Марказий банк томонидан олинишини таъминлайдиган соддалаштирилган ҳисобот бериш, ахборот алмашиш ва назорат қилиш механизмлари белгиланади.
Солиқ ва божхона имтиёзлари
Молия маркази иштирокчилари қўшилган қиймат солиғини тўлашдан озод қилинади.
Молия марказининг органларига ёки иштирокчиларига тегишли ёхуд уларнинг фойдаланишида бўлган, Молия маркази ҳудудида жойлашган кўчмас мулклар мол-мулк солиғидан ва ер солиғидан озод қилинади.
Қуйидагилар юридик шахслардан олинадиган фойда солиғи ва ижтимоий солиқдан 2076 йил 1 январгача озод қилинади:
Молия марказининг органлари ва улар томонидан тўлиқ эгалик қилинадиган ташкилотлар;
марказнинг малакали иштирокчилари – молиявий хизматлардан олинган даромад бўйича;
марказ иштирокчилари – Молия марказининг ҳудудида кўрсатилган қўшимча хизматлардан олинган даромад бўйича.
Молия марказининг иштирокчисида ёки органида меҳнат шартномаси асосида фаолият юритадиган ходимлар Молия марказидаги фаолиятдан олинган даромадлар бўйича жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғинитўлашдан 2076 йил 1 январгача озод қилинади, бундан Ўзбекистон резидентлари мустасно.
Жисмоний ва юридик шахслар қуйидагилардан олинган даромадлар бўйича жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғини ва юридик шахслардан олинадиган фойда солиғини тўлашдан 2076 йил 1 январга қадар бўлган даврда озод қилинади:
фонд биржасининг расмий рўйхатига киритилган қимматли қоғозларни сотишдан олинган даромад, шу жумладан капитал ўсишдан олинган даромадлар;
Молия маркази иштирокчиларининг акцияларини ёки капиталидаги улушларини сотишдан олинган даромад, шу жумладан капитал ўсишдан олинган даромадлар;
ҳисобланган кунда фонд биржасининг расмий рўйхатига киритилган қимматли қоғозлар бўйича дивидендлар ва фоизлар;
Молия маркази иштирокчиларининг акциялари ёки капиталидаги улушлари бўйича дивидендлар;
агар жисмоний шахслар Молия марказининг инвестициявий солиқ резидентлари бўлса, уларнинг Ўзбекистон Республикасидан ташқаридаги манбалардан олинган даромадлари.
Молия маркази органларининг, иштирокчиларининг, ходимларининг ёки инвестициявий солиқ резидентларининг Молия маркази ҳудудида фойдаланиш ёки истеъмол қилиш учун Ўзбекистон божхона ҳудудига хориждан олиб кириладиган мол-мулкидан 2076 йил 1 январга қадар бўлган даврда божхона божи ва божхона йиғимлари ундирилмайди. Ушбу имтиёз фақат Молия маркази органларининг ва иштирокчиларининг фаолиятини амалга ошириш учун зарур бўлган ҳамда Молия маркази ҳудудида фойдаланиладиган ёки истеъмол қилинадиган товарларга нисбатан қўлланилади. Мазкур товарлардан Молия марказининг ҳудудидан ташқарида фойдаланилган, улар бегоналаштирилган ёки бошқа шахсларга берилган тақдирда, божхона тўловлари ундирилади.
Солиқ имтиёзларига истисно мавжуд: унга кўра, Молия маркази иштирокчиларининг даромади бўйича солиқ имтиёзлари тегишли молиявий йилдан олдинги тўрт молиявий йилнинг камида иккитасида консолидациялашган йиллик даромади 750 миллион евро ёки ундан ортиқ бўлган, турли мамлакатларда жойлашган икки ва ундан ортиқ корхонадан ёки бўлинмадан иборат бўлган кўп миллатли корхоналар гуруҳи аъзоларига нисбатан қўлланилмайди.
Бундай кўп миллатли корхоналар гуруҳи аъзоси бўлган Молия марказининг иштирокчиси малакали ички минимал солиқ тўлаш мажбуриятига эга бўлади. Малакали ички минимал солиқ ставкаси Ўзбекистон қонунчилиги бўйича юридик шахслардан ундириладиган фойда солиғи ставкасига тенг бўлади.
Виза режими
Молия марказида фаолиятни амалга ошириш учун Ўзбекистонга келаётган чет эл фуқароси ва фуқаролиги бўлмаган шахс кириш визасини Ўзбекистоннинг дипломатик ваколатхоналарида ёхуд Ўзбекистон ҳудудидаги халқаро аэропортга етиб келганидан кейин олиши мумкин.
Молия марказининг шахси ҳисобланган чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга кириш визаси 5 йилгача муддатга берилади. Бу муддат тегишли шахс Ўзбекистондан ташқарига чиқмасидан туриб Молия маркази маъмурияти берган аризага биноан узайтирилиши мумкин.
Молия марказининг иштирокчилари ва органлари малакали чет эл фуқароларини ва фуқаролиги бўлмаган шахсларни улар учун Ўзбекистон ҳудудидаги меҳнат фаолияти ҳуқуқига доир тасдиқнома олмасдан ишга жалб этиши мумкин.
Молия марказининг иштирокчилари ёки унинг органи томонидан ёлланган ва асосий иш жойи Молия маркази бўлган чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар Ўзбекистонда ишлаш учун меҳнат рухсатномасини олиш мажбуриятидан озод қилинади.
Тошкент халқаро тижорат суди
Тошкент халқаро тижорат суди Молия марказининг суд органи ҳисобланади ва у мутлақ суд ҳокимиятини мустақил равишда, ушбу Конституциявий Қонунга мувофиқ амалга оширади.
Тошкент халқаро тижорат суди ўз юрисдикциясига кирувчи низоларни суд тартибида ҳал этиш ва суд маъмуриятчилиги бўйича мутлақ ваколатларга эга бўлади.
Тошкент халқаро тижорат суди ўз ваколатларини амалга оширишда мустақил ва холис фаолият юритади ҳамда унга кўрсатмалар берилишига ёки унинг фаолиятига ҳар қандай тарзда аралашишга йўл қўйилмайди.
Тошкент халқаро тижорат суди ўз ваколатларини амалга оширишда ўзига мурожаат қилган барча шахсларнинг ҳуқуқларини, эркинликларини ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилади ҳамда Молия марказида ва Рақамли технологиялар халқаро марказида қўлланиладиган ҳуқуқнинг лозим даражада талқин қилинишини, тушунилишини ва қўлланилишини таъминлайди.
Тошкент халқаро тижорат суди биринчи инстанция суди ва апелляция судидан иборат.
Тошкент халқаро тижорат судига Бош судья раҳбарлик қилади. Бош судья Молия маркази кенгашининг тақдимномасига биноан, судьялар эса Бош судьянинг тақдимномасига биноан Ўзбекистон президенти томонидан тайинланади.
Ҳар қандай давлат фуқароси Тошкент халқаро тижорат судининг судьяси бўлиши мумкин. Судьяларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш миқдори ва хизмат ўташнинг бошқа шартлари Бош судья томонидан киритилган таклиф асосида Молия маркази кенгашининг қарори билан белгиланади.
Инглиз тили – расмий тил
Молия марказининг расмий тили инглиз тили ҳисобланади.
Молия марказининг қарорлари инглиз тилида ишлаб чиқилади, қабул қилинади ва эълон қилинади. Молия маркази қарорларининг ўзбек тилидаги ёки бошқа тиллардаги расмий таржималари тайёрланиши мумкин, бунда қарорнинг инглиз тилидаги матни расмий таржимага нисбатан устуворликни сақлаб қолади.
Молия маркази органларининг жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига жавоблари, шу жумладан уларга илова қилинадиган ҳар қандай ҳужжатлар инглиз тилида тақдим этилади. Агар мурожаат ўзбек тилида ёки бошқа тилда берилган бўлса, жавоб ўша тилда тақдим этилиши мумкин.
Тошкент халқаро тижорат судида суд ишлари инглиз тилида юритилади. Тарафнинг илтимосномасига кўра, ўзбек тилидаги ёки бошқа тиллардаги таржималар тақдим этилади.
Молия марказида амалга ошириладиган ва ёзма шаклда расмийлаштириладиган битимлар, агар тарафлар томонидан бошқача тарзда келишилмаган бўлса, инглиз тилида тузилади.
Молия марказининг ҳар бир қарори кучга киргунига қадар Молия маркази қарорларининг расмий реестрида омма учун очиқ тарзда эълон қилиниши шарт. Молия марказининг расмий реестрда инглиз тилида чоп этилмаган қарори юридик кучга эга бўлмайди.
Молия марказининг муҳим аҳамиятга эга қарори қабул қилингунига қадар жамоатчилик муҳокамасидан ўтказилиши шарт. Шошилинч ҳолатларда муҳим аҳамиятга эга қарорлар жамоатчилик муҳокамасисиз қабул қилиниши мумкин, бунда қарор қабул қилинган кундан эътиборан 60 кун ичида жамоатчилик муҳокамаси ўтказилиши шарт.
