Орол денгизининг қуриши нафақат экологик ҳалокатга, балки ўнлаб йиллар давомида денгиз тубидаги чўкиндиларда сақланиб келган улкан миқдордаги углероднинг чиқишига ҳам олиб келди.
Тадқиқотчиларнинг ҳисоблашича, 1960 йиллардан буён қуриган денгиз тубидан атмосферага тахминан 748 миллион тонна карбонат ангидрид чиққан бўлиши мумкин, деб ёзди NG24. Таъкидланишича, Орол денгизи кўп йиллар давомида углероднинг табиий омбори бўлиб келган. Ўсимликлар ва организмлар нобуд бўлгач, сув ҳавзасида ҳосил бўлган органик моддалар тубига чўкиб, чўкиндиларда тўпланган.
Бироқ сув ҳавзасининг кенг кўламда қуриши билан бу жараён ўзгарди. Қуруқликда қолган чўкиндилар ҳаво билан алоқага кириша бошлади, улардаги углерод эса аста-секин атмосферага қайтмоқда.
Испаниялик тадқиқотчилар гуруҳи 2022 йилда экспедиция ўтказди. Олимлар 14 та жойдан денгиз туби чўкиндиларидан намуналар олиб, собиқ денгиз тубидан чиқаётган карбонат ангидрид оқимини ўлчади.
Бундан ташқари, мутахассислар углероднинг изотоп таркибини ўрганди. Бу ажралаётган CO₂ ҳақиқатан ҳам илгари денгиз туби чўкиндиларида тўпланган органик моддалардан келиб чиқаётганини аниқлаш имконини берди.
Тадқиқотчилар ўсимлик қоплами ва шамол эрозияси кўламини ҳам баҳолади. Олинган натижалар қуриган денгиз туби аввал кўмилган органик материалдан карбонат ангидрид чиқаришда давом этаётганини тасдиқлади.
Олимларнинг ҳисоб-китобларига кўра, Орол денгизининг кенг кўламли қуриши бошланганидан бери унинг тубидаги чўкиндилардан қарийб 748 миллион тонна CO₂ ажралиб чиққан.
Шу билан бирга, тупроқда ҳали ҳам органик моддалар қолмоқда ва улардан чиқиши мумкин бўлган газлар ҳажми яна тахминан 605 миллион тонна карбонат ангидридга баҳоланмоқда.
Денгизнинг тикланиши иқлимга ёрдам бериши мумкин
